Кеңес жазушысы Николай Вирта және «конфликтсіз драма» теориясы

Кіріспе

Кеңес жазушысы, драматург және сценарист Николай Евгеньевич Вирта (Никола́й Евге́ньевич Вирта́) (шынайы аты Карельский) (19 желтоқсан 1906 [ескі стиль бойынша 6 желтоқсан 1906] – 3 қаңтар 1976) – "жанжалсыз" драма теориясын жасаған кеңес жазушысы.

Өмірбаян

Николай Вирта Тамбов губерниясындағы Большая Лазовка ауылында, 1921 жылы Александр Антоновты қолдағандығы үшін атылған ауылдық дін қызметкерінің отбасында дүниеге келді. 1923 жылдан бастап газеттер мен радиода тілші болып жұмыс істеді, ал 1930 жылдан кейін Мәскеуде тұрды. Ол «Вирта» (фин тілінде «ағын») деген жазушылық псевдонимді қабылдады, бұл оның карел тегіне сілтеме жасады. Ол 1935 жылғы «Одиночество» («Жалғыздық») романымен атаққа ие болды, оны 1937 жылғы «Земля» («Жер») пьесасының негізі ретінде пайдаланды. 1941 жылы ол роман үшін, 1948 жылы «Хлеб наш насущный» («Күнделікті нанымыз») және 1949 жылы «Заговор обреченных» («Құпия жоспар», «американға қарсы өткір драма») пьесалары үшін, сондай-ақ 1950 жылы «Сталинградская битва» («Сталинград шайқасы») фильмі үшін Сталин сыйлығымен марапатталды. Кейіннен ол 1956 жылғы «Крутые горы» («Жылдағы жоталар») романын 1957 жылғы «Дали дальние, не оглядные» («Алыс-алыс жолдар, кері бұрғысыз») пьесасына айналдырды. 1943 жылы Иосиф Сталин Ресейде Библияны басып шығаруға рұқсат берді, ал Вирта жобаның цензуралаушысы болып тағайындалды; ол коммунистік идеологиядан ешқандай ауытқу жоқ деп шешіп, оны өзгеріссіз қабылдады. 1954 жылы бір даулы оқиғадан кейін ол Жазушылар одағынан шығарылды, бірақ 1956 жылы қайта қабылданды. Майкл Гленни Екінші дүниежүзілік соғыс пен Сталиннің өлімі арасындағы «совет театрының төмендеуі» туралы былай деп жазады: «Мәселе абсурдтың шыңына жеткенде, ең ынталы сталиншіл драматургтердің бірі Николай Вирта «жанжалдың болмауы» теориясын ұсынды. Осы теория бойынша, совет пьесасының драмалық негізі тек «жақсы» мен «жақсырақ» арасындағы күрес болуы керек еді. Нәтижесіндегі пьесалар соншалықты нашар болды, тіпті партия да олардан бас тартуға мәжбүр болды. Корней Чуковский 1941 жылғы 19 қазандағы күнделігіне Вирта туралы былай деп жазды: «Моральдық тұрғыдан күдікті болғанымен, оның қызықты жағы бар: ол ештеңе оқымаған және поэзияға, музыкаға немесе табиғатқа қызығушылық танытпайды, бірақ ол еңбекқор, өз махинацияларында шаршамайды (және олар тек оның пайдасы үшін ғана емес), әдеби қабілеті де бар (оның кейбір газеттік хабарламалары өте жақсы жазылған). Жай ғана ол табиғатынан жыртқыш. Ол сәнді киімдерді, әсем жиһаздарды, дәмді тағамдарды және билікті жақсы көреді».

Nikolai Virta was born in the village of Bolshaya Lazovka in Tambov Governorate, into the family of a village priest who was shot in 1921 as a supporter of Aleksandr Antonov. From 1923 he worked as a reporter for newspapers and radio, and after 1930, he lived in Moscow. He took his writer name Virta (Finnish for "stream") as a reference to his Karelian forefathers. He won fame with his 1935 novel Odinochestvo (Alone), which he used as the basis for his play Zemlya (Earth, 1937). He was awarded the Stalin Prize for the novel in 1941, as well as for his plays Khleb nash nashushchny (Our Daily Bread) in 1948 and Zagovor obrechennykh (Conspiracy of the Condemned, a "virulently anti American drama") in 1949, and for his script for the film Stalingradskaya bitva (The battle of Stalingrad) in 1950. He later turned his 1956 novel Krutye gory (Steep Hills) into the play Dali dal'nye, ne oglyadnye (1957). In 1943, Joseph Stalin decided to allow publication of the Bible in Russia, and Virta was chosen as the censor for the project; he decided there were no deviations from Communist ideology and passed it without alteration. In 1954, as the result of a scandal, he was excluded from the Writers' Union, but he was reinstated in 1956. In describing the "nadir of the Soviet theatre" between World War II and the death of Stalin, Michael Glenny writes:Matters reached the depth of absurdity when one of the most compliant Stalinist playwrights, Nikolay Virta, propounded the theory of 'lack of conflict'. According to this, the only possible basis of drama for a Soviet play was the struggle between the 'good' and the 'better'. The resulting plays were so abysmal that even the party was forced to disown them. Kornei Chukovsky described Virta as follows in his diary entry for October 19, 1941:But morally suspect as he is, there is something endearing about him: he hasn't read a thing and doesn't care for poetry, music, or nature, yet he is hardworking, tireless in his machinations (and not only when they're for his own good), not without literary ability (some of his newspaper reports are very well written). It's just that he's a predatory type by nature. He adores things—fancy clothes, fine furniture, rich food—and power.

Ағылшын тіліндегі аудармалары

Жалғыз, Шетел тілдері баспасы, 1950 жыл.