Кіріспе

Геологиялық құрылым және аймақ

Гуллион сақинасы – Солтүстік Ирландияның Армаг округінде орналасқан, ерекше табиғи сұлулық аймағы (AONB) ретінде ресми түрде тағайындалған геологиялық құрылым және аймақ. Аймақтың орталығы – Армаг округінің ең биік нүктесі – Слив Гуллион, ол шамамен 150 км² аумақты құрайды және ежелгі сақина тәрізді интрузияның төбелерімен топографиялық тұрғыдан анықталады. Аймақтың бір бөлігі арнайы ғылыми маңызы бар аймақтар тізіміне де енген. Бұл геологиялық құрылым картаға түсірілген алғашқы сақина тәрізді интрузия болды, бірақ оның маңызы Шотландиядан ұқсас құрылымдар сипатталғанға дейін толыққанды түсінілмеді. Ол Атлант мұхитының палеоген кезеңінде ашылуы және Солтүстік Атлант магмалық провинциясының қалыптасуы барысында пайда болған.

Слив Гуллион орман саябағы

Slieve Gullion Forest Park, Орман шаруашылығы қызметінің меншігінде және басқаруында, көптеген акр табиғи және отырғызылған орманды, сегіз шақырымдық көрнекті саябақты және таудың биіктігіне, шамамен жартысына дейін саяхатшыны жеткізетін белгіленген жол бар. Көрнекті саябақтан Гуллион айналысы, Моурн таулары, Кули түбегі және Армаг Драмлині көрінеді. Жол таудың үстіндегі қабірлерге және көлге қол жеткізуге мүмкіндік береді, ал аула орталығында бақ, сыбаға және дәретханалар бар.

Камлоу көлі

Камлоу көлі немесе Камлох (ирланд тілінен аударғанда – қисық көл) мұздық лентасынан пайда болған және оның атын дұрыс емес пішінінен алған. Қазіргі түрі аса қисық көрінбесе де, 19 ғасырдың соңында жасанды жағалау салынғанға дейін пішіні бұрын әлдеқайда ретсіз болған. Мұздың қалдығы Слив Гуллион мен Камлоу тауы арасындағы аңғарда орналасқан және бүгінде Гуллион аймағындағы ең ірі көл болып табылады. Көл жағалауына жақын жерде, шамамен бір шақырымдық туннель бар, оның ені тіркемелі жүк көлігін өткізуге жетеді. Бұл туннель 1960 жылдары Слив Гуллион тауының ішінде суды сақтауға және электр энергиясын өндіру үшін босатуға арналған жасанды үңгір жасау жобасының аясында қазылған. Жоспар бойынша, су айнымалы схемасы іске қосылғанда 200 мегаватттан астам электр энергиясын өндіруге мүмкіндік берген еді, алайда, жағдайдың ушығуына байланысты жоба тоқтатылды.

Кашель көлдері

Жоғарғы және төменгі Кашель көлдері (немесе Кашель лагтары), Кариган лагымен бірге, тартымды таулы көлдер болып табылады, олардың суы таза әрі ластанбаған, 30 түрлі сулық, 15 түрлі өрмекші және 10 түрлі жер өрмекшісінің мекені.

Дорси

Ирланд тілінен аударғанда "Есіктер" немесе "қақпалар" деген мағына береді. Темір ғасырында салынған бұл жер қазбасы Галлион сақинасының батыс шетіндегі Дорсиде орналасқан. Құрылымы шамамен параллель екі массивті жер үйіндісі мен арықтан тұрады, олардың ұзындығы бір мильден астам. Бұл құрылыс Емхайн Махаға (Армаг қасындағы Наван форты) – ежелгі Ольстер астанасына дейін созылған ескі жолдың үстінен өтеді. Жақындағы зерттеулер ескерткіштің бір бөлігін шамамен б.з.д. 100 жылға жатқызады, бұл Навандағы белсенділіктің маңызды кезеңімен бірдей кезеңде салынғанын көрсетеді және Дорсидің бір кезде Ольстерге "қақпа" болғаны туралы дәстүрді қолдайды. Дорсидің қызметі әлі де даулы. Оның Қара шошқаның сағасына байланысты қорғаныс құрылысы болғаны айтылады, ал басқалары оның жай ғана екі қатарлы үйінді болғанын және қоршау емес екенін ұсынады. Сондай-ақ, бұл орынға діни мақсаттарда да қызмет еткен болуы мүмкін деген болжам бар, бірақ оның нақты мақсаты әлі анықталған жоқ.

Кильнасэггарт тас

Ирландиялық Cill na Sagart діни қызметкерлердің шіркеуі үшін, бұл 2,8 метрлік бағана тасы Ирландиядағы ең ежелгі тастан жасалған ескерткіш болуы мүмкін. Тасқа жазылған жазуда "In loc so Taninmarni Ternoc mac Cernan Bic er cul Peter Apstel" немесе Сернан Биктің ұлы Тернок бұл жерді елші Петірдің қорғауына алды деп жазылған. Терноктың өлімі 714 немесе 716 жылдардың жылнамаларында тіркелгендіктен, тас шамамен 700 жылға дейін даулануы мүмкін. Тас ертедегі христиан зиратының орнын көрсетеді және жақын жерде шіркеу болған болуы мүмкін. Бастапқыда шіркеу 5-ші ғасырдағы Патрициандық негіздеме болған, бастапқыда Domnach Culind (Gullion Church) деп аталды. Ақын Эохайд Ригеицтің 11-ғасырғы Лауд генеалогиясында Mac dond Óengus sin Eocho Rígéices, qui hospitatus apud Daimíne & qui sepultus est in Domnuch Cuilind ("Ангустың ұлы, корольдік ақын Эохайд, Даймине Дайм Аргатқа қонаққа барды және ол Слиев Гуллон шіркеуінде жерленді") деп жазылған. Ол Улайд патшалары Мюридах Муиндерг пен Форга мак Даллан мехик Дубтахтың туысы және інісі болды. 1966 және 1968 жылдары жүргізілген қазба жұмыстары ертедегі христиан зиратын ашты, қабірлер бағана төңірінде радиалды түрде орналасқан және күн шығысына қарап тұр. Тас Мет графтығындағы Тарадан және Моири асуы арқылы Солтүстік Антрим жағалауындағы (Сиге Мидлахра) Дансеверикке дейінгі ежелгі жолдың бойында, сондай-ақ Солтүстік Ирландия мен Ирландия Республикасы арасындағы қазіргі шекараға жақын тұр.

Киллеви шіркеулері

Ирланд тіліндегі Cill Shléibhe – «Тау шіркеуі» деген мағынаны білдіреді. Бұл жер ерте христиандық Ирландияның ең маңызды ерте монастырь орындарының бірі болған. V ғасырда әулие Моннина құрған бұл орын, Слив Гуллион тауының етегінде орналасқан. Қазіргі күні оның аумағында екі үйірлес шіркеу, зират, әулие Моннинаның бейіті және оның мерекесі күні, 6 шілдеде зыяратшылар барып-қайтатын қасиетті құдық бар. Батыс шіркеу XI ғасырға дейін салынған. Екі шіркеудің арасында ол кішкентай және көнесі, әсерлі есік оюымен ерекшеленеді. Шығыс шіркеу XV ғасырға дейін салынған, әлі күнге дейін періштелердің бейнесі салынған әсем аркалы терезесі сақталған. 923 жылы викингтер шабуыл жасағаннан кейін монастырь өмірі жалғасты, ал 1542 жылға дейін, монастырьлар таратылғанға дейін, бұл жерді августин монахтары басқарды.

Мойри қамалы

Джонсбороның оңтүстігінде Мойри асуы немесе "Солтүстік қақпасы" деп аталатын стратегиялық тау асуы орналасқан. Лорд Маунтджой 1601 жылы, осы аймақты тәж үшін басып алғаннан кейін бір жыл өткен соң, тасты тік жарға Мойри қамалын салған. Бұл асу Ольстер және Ленстер провинциялары арасындағы ежелгі, ең қолайлы жол саналды, себебі шабуыл кезінде әскер өтуі үшін ең кең жол осы болған деседі. Қазір қираған қамал үш қабатты мұнара түрінде салынған, бұрыштары дөңгелектелген, қару үшін ойықтары бар. Оны 1852 жылы салынған қазіргі теміржол желісінен анық көруге болады. Қамал орналасқан аймақ әлі де таулы және батпақты, бірақ бұрынғыдай тығыз орманды емес. Бір кездері қамалдың айналасын қоршаған тас қабырғаның тек оңтүстік-шығыс жағындағы бір бөлігі ғана сақталған.

Менеджмент

Гуллион сағасын Ring of Gullion Partnership басқарады. 2010–2016 жылдарға арналған Басқару жоспарын іске асыратын бір ақылы қызметкер және Ландшафтты сақтау іс-қимыл жоспарын іске асыратын төрт адам бар. Қызметкерлерді Ньюри, Морн және Даун аудандық кеңесі (NMDDC) басқарады. Бұл басқару NIEA, NMDDC және Heritage Lottery Fund көзінен қаржыландырылады. Сонымен қатар, бірнеше шағын жобаларды қаржылайтын ұйымдар да бар.

Көлік

M1 / A1 автожолы аймақтың шығысынан өтеді, Ньюри мен Дундалк арасында, соның ішінде олардың өзінде де, бірнеше шығулар бар, бұл аймаққа қол жеткізуді қамтамасыз етеді. Аймаққа жету үшін теміржол көлігін де пайдалануға болады, NI Railways Ньюриге, ал Iarnród Éireann Дундалкқа қызмет көрсетеді, ал Enterprise пойзы Дундалк теміржол стансасы мен Ньюри теміржол стансасында тоқтайды.