Кіріспе

Финляндиядағы аймақ, Швецияның тарихи провинциясы.

Лапландия, сонымен қатар швед тілінде Лапланд (Lappland, Лаппония) деп те аталады, Швецияның ең солтүстігіндегі провинция. Ол Ямтланд, Ангерманланд, Вестерботтен, Норрботтен, Норвегия және Финляндиямен шектеседі. Швецияның жер аумағының шамамен төрттен бірі Лапландияда орналасқан. Лапландия бастапқыда шығысқа қарай кеңейген. Бірақ 1809 жылы Ресей империясы Швецияның шығыс бөлігін аннексиялады, содан кейін Финляндия Ұлы Герцогтығы құрылды, бұл Лапландияны швед және фин бөліктеріне бөлді, екеуі де бүгінге дейін сақталған. Ол негізінен оңтүстіктегі Вестерботтен және солтүстіктегі Норрботтен округтерінің ішкі аймақтарынан тұрады. Лапландия Швецияның ең суық климатына ие, жоғары ендіктер мен ішкі орналасуының нәтижесінде маусымдық айырмашылықтар өте зор.

Тарих

Лапландия тарихы көп жағынан Норрботтен және Вестерботтен округтерінің тарихымен байланысты, себебі Лапландия осы округтерге байланысты тарихи аймақ. Орта ғасырларда Норрботтен/Лапландия ешкімнің жері деп есептелді. Шындығында, бұл аймақты көшпелі саам халқы мекендеген, бірақ аймақты швед, фин және норвегиялық қоныс аударушылар, әсіресе жағалау және ірі өзендер бойында көбірек қоныстандырды. Орта ғасырлардан бастап швед патшалары қазіргі Финляндия және Оңтүстік Швециядан келген қоныс аударушыларды пайдаланып, аймақты отарлауға және христиандануға тырысты. Бүгінде, басым швед мәдениетіне кеңінен сіңісуге қарамастан, фин және саам азшылықтары өз мәдениеттерін және ұлттық ерекшеліктерін сақтап келеді. Тәуелсіз мәдени құбылыс болғанына қарамастан, діни сенімдер 17 және 18 ғасырларда дін өзгеруге ұшырады, нәтижесінде лапландтар көбінесе бастапқы шаманизмнен бас тартып, лютерандық дінді қабылдады. 19 ғасырдан бері Лапландия Лаестадиялық лютерандықпен ерекшеленеді. Швецияның 19 ғасырдың соңындағы индустриализация кезінде Лапландия мен айналасындағы провинциялардың табиғи ресурстары (су электр қуаты, ағаш және минералдар) маңызды рөл атқарды. Дегенмен, кен өндіру, орман шаруашылығы және су электр станциялары, сондай-ақ коммуналдық қызметтер жергілікті экономиканың негізін құрайды. Бірақ жұмыссыздық деңгейі бірнеше онжылдық бойы жоғары болып келді және көптеген жастар жағалаудағы немесе Оңтүстік Швециядағы ірі қалаларға кетіп жатыр.

География

Швецияда орналасқан Лапландия Швецияның ең ірі табиғи қорықтарының бірі – Виндельфьеллен табиғи қорығымен әйгілі. Лапландияның басқа аймақтары ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген, Лапландия аймағы болып белгіленген. Аймақта Солтүстік Еуропаның ең көне және таңғажайып ұлттық парктері орналасқан, мысалы, 1909 жылы құрылған Сарек ұлттық паркі. Лапландияның ауданы 109 702 шаршы километрді құрайды, бұл Австриядан үлкен және Португалиямен шамалас. Оның құрлық көлемі Бенилюкс елдерінің жалпы ауданынан да асып түседі, Швейцариядан екі еседен астам және Ирландия аралынан әлдеқайда үлкен.

Геральдика

Лапландияның өзі ешқашан герцогтік деп есептелмеген, бірақ 1884 жылдың 18 қаңтарында Мемлекеттік кеңес барлық провинцияларға өз елтаңбаларында герцогтік тәжді пайдалану құқығын берді. Швед тіліндегі елтаңба сипаттамасы: "Күміс фонға, қызыл түсті жабайы адам, басына және белге қайың жапырақтарымен оралған, оң иығынан асып түсетін алтын жезді ұстап тұрған." Бұрынғыда жабайы адам көбірек егжей-тегжейлі, әсерлі бұлшық еттерімен және қабақты бет-әлпетімен бейнеленген. Лапландияның геральдикалық символы ретінде жезді ұстаған жабайы адам алғаш рет 1607 жылы Швеция королі Карл IX-тың тәж кию рәсімінде, содан кейін 1611 жылы сол корольдің жерлеу рәсімінде пайда болды. Оның терісінің қызыл түсі тек 1949 жылы бекітілді; оған дейін әртүрлі түстер қолданылған (20 ғасырдың бірінші жартысында – табиғи тері түсі). Геральдикада сирек кездесетін болғанымен, жабайы адам – өркениетсіз солтүстіктің ежелгі символы және 16 ғасырдың кітаптарында мен ағаш өрнектерінде кездеседі. Сторман қаласында осы жабайы адамды бейнелейтін мүсін орнатылған.

Климат

Лапландияның төменгі жазықтарында субарктикалық климат басым, ал Тарфалада полярлық климатқа тап болады, онда жылдың ең жылы айының (шілде) орташа ең жоғары температурасы 10 °C (50 °F) төмен. Провинцияның оңтүстік бөліктері географиялық ерекшеліктерге байланысты солтүстік бөліктеріне қарағанда айтарлықтай жұмсақ. Дегенмен, Лапландия толығымен ішкі аймақтардан құралғандықтан, теңіздің әсері жағалау аймақтарына және көршілес Норвегияға қарағанда әлсіз, нәтижесінде қыстары суық болады. Ликселе сияқты төменгі биіктіктегі оңтүстік аймақтарда жаз салыстырмалы түрде жылы өтеді. Арктикалық аймақ шеңберінің әсерінен провинцияның солтүстік бөліктерінде күн жарты түнде шығады және жылдың қарсы жақтарында шамалы азаматтық түнекпен орташа полярлық түн байқалады.

Мәдениет

Сами халқының мәдениеті, ұлттық азшылық тобы – Торнедалиялықтар және консервативті лютерандық Лаестадиан қозғалысы бұл аймақта кең таралған.

Спорт

Облыстағы футбол Норрботтен футбол федерациясы және Вестерботтен футбол федерациясы тарапынан басқарылады.

Маркетинг

Еуропалық Одақ қаржылаған, Солтүстік Швецияда туризмді ілгерілетуге бағытталған мемлекеттік туризмді насихаттау ұйымы "Швед Лапландиясы" деген брендтік атауды қабылдады. Бұл атау Ботния шығанағының жағалауындағы қалаларды, сондай-ақ Финляндиямен шекаралас аймақты да қамтиды, бірақ екі аймақ та географиялық жағынан Швеция Лапландиясының құрамына кірмейді, оның орнына Солтүстік Скандинавиядағы Лапландия аймағының толық бөлігі болып табылады.