Кіріспе

Процесс шығындарын есептеу – тікелей шығындарды қадағалап, жинақтайтын және өндірістік процестің жанама шығындарын бөлетін есептеу әдістемесі. Шығындар өнімдерге, әдетте үлкен партиялармен, тіпті бір айлық өндіріс көлемімен бөлінеді. Соңында, шығындар өнімнің жеке бірліктеріне есептеледі. Бұл әдіс әрбір бірлікке орташа шығындарды тағайындайды және әрбір бірліктің жеке өндіріс шығындарын өлшеуге тырысатын жұмыс шығындары есептеуінен мүлдем өзгеше. Процесс шығындарын есептеу әдетте маңызды тарау болып табылады. Бұл біртекті өнімдерді көп көлемде өндіретін компанияларда өндіріс бірліктеріне шығындарды тағайындау әдісі. Процесс шығындарын есептеу – өндірістің әрбір кезеңінде немесе сатысында өнімнің құнын анықтауға қолданылатын операциялық шығындарды есептеудің бір түрі. CIMA процесстік шығындарды «Тауарлар немесе қызметтер үздіксіз немесе қайталанатын операциялар немесе процестер тізбегінен туындағанда қолданылатын шығындарды есептеу әдісі» деп анықтайды. Шығындар кезең ішінде өндірілген бірліктерге шаққанда орташа есептеледі. Процесс шығындарын есептеу біртекті өнімдерді өндіретін және өндіріс үздіксіз ағынмен жүзеге асырылатын салалар үшін өте қолайлы. Процесс шығындарды жинау мақсатында арнайы анықталған ұйымның құрылымдық бөлімшесі ретінде қарастырылуы мүмкін.

Процесс шығындарының маңыздылығы

Шығынды есептеу – көптеген компаниялар өндіріс және тарату процестерінде ақшаларының қайда жұмсалатынын қадағалау үшін қолданатын маңызды процесс. Бұл шығындарды түсіну – оларды басқарудың бірінші қадамы. Компания өнім түрі мен саласына сәйкес келетін шығынды есептеу жүйесін таңдауы өте маңызды. Кейбір салаларда қолданылатын шығынды есептеу жүйесінің бір түрі – процесс бойынша есептеу, ол басқа түрлерден (мысалы, тапсырыс бойынша есептеуден) кейбір жағынан өзгеше. Процесс бойынша есептеуде бірлік құны көбінесе орташа мәнге жақын болады, сондай-ақ, процесс бойынша есептеу жүйесі тапсырыс бойынша есептеу жүйесіне қарағанда аз бухгалтерлік есептеуді талап етеді. Сондықтан, кейбір компаниялар процесс бойынша есептеу жүйесін пайдалануды қалайды.

Процесс шығындарын есептеу қашан қолданылады?

Үздіксіз бірдей өнімдерді бірнеше операциялар немесе процестер арқылы өндіретін компаниялар үшін өндіріс шығындарын есептеу әдісі тиімді. Сондай-ақ, бір тапсырыс өндіріс процесіне әсер етпегенде және процесс пен өнім стандарты сақталғанда қолданылады. Дегенмен, егер әртүрлі өнімдердің құнында маңызды айырмашылықтар болса, өндіріс шығындарын есептеу жүйесі өнімнің нақты құнын анықтау үшін жеткілікті мәліметтерді ұсына алмайды. Мұнай, көмір өндіру, химия, тоқыма, қағаз, пластик, шыны, азық-түлік, банк, курьерлік қызмет, цемент және сабын сияқты салаларда осы әдіс көбінесе қолданылады.

Пайдалану себептері

Белгілі бір уақыт ішінде компания өндірген өнімнің бірліктері. Өнімдер көлемді түрде өндіріледі, бірақ олар аз мөлшерде сатылуы мүмкін, кейде бір-бірлеп (автомобильдер, нан), ондаған немесе екі-екіден (жұмыртқа, печенье) сияқты. Өнімнің құны дайын өнімнен сатылым жасалғанда сатылған тауарлардың өзіндік құнына ауыстырылуы керек. Бұл өнімнің бірлік құнын дұрыс және нақты есептеуді қажет етеді, өнімнің құны мен оған байланысты сатудан түскен кіріс арасында дұрыс сәйкестік болуын қамтамасыз ету үшін. Менеджерлер өндіріс процесін бақылауы керек. Процестік есептеу менеджерлерге бір айдан келесі айға өнімдердің ұқсас құнын салыстыруға мүмкіндік беретін ақпаратты ұсынады, бұл құнды жоспарланған өндіріс бюджетімен үйлестіруге көмектеседі. Ай сайын миллиондаған өнім бірлігі сатылғанда, бір центтік құн өзгерісі жалпы табыстылықтағы үлкен өзгеріске әкелуі мүмкін. Менеджерлер өндіріс процесінде бірлік құнын күнделікті мұқият бақылауы керек, сонымен қатар үлкен көлемдегі материалдармен және өніммен жұмыс істеуі керек. Процестің ортасындағы материалдарға (мысалы, химиялық заттар) құн беру қажет болуы мүмкін, процестік есептеу мұны мүмкін етеді. Өңделген бөліктің қандай шығынға ұшырағанын анықтау арқылы, мысалы, еңбектің немесе қосымша шығындардың құнын есептеу арқылы, аяқталған процестің құнына шаққанда "эквивалентті бірлік" есептелуі мүмкін.