Кіріспе

Француз рыцарлық ордені – Францияның династиялық рыцарлық ордені.

Құдіретті Рух ордені (кейде ағылшын тіліне Құдіретті Әруақ ордені деп аударылады) 1578 жылы Францияның Генрих III-і құрған француз рыцарлық ордені. Бүгінде ол Франция әулетінің династиялық ордені болып табылады.

Тарих

1578 жылы король Генрих III Киелі Рух орденін құруға дейін Франциядағы ең жоғары рыцарлық орден – Сент-Михаэль ордені болатын. Оның мүшелері бастапқыда аз ғана сандағы қуатты ханзадалар мен дворяндармен шектелген, бірақ Діни соғыстардың күшеюіне байланысты мүшелер саны күрт артты. Генрих III билікке келген кезде Сент-Михаэль орденінің жүздеген тірі мүшелері болды, олар патшалардан бастап буржуазияға дейін жетеді. Орденнің маңыздылығын жоғалтқандығын мойындаған Генрих III 1578 жылдың 31 желтоқсанында Киелі Рух орденін құрды, осылайша екі деңгейлі жүйе құрылды: жаңа орден князьдер мен қуатты дворяндарға, ал Сент-Михаэль ордені тәждің кем маңызды қызметкерлеріне арналды. Жаңа орден Генрих III-тің 1573 жылы Польша патшасы болып сайлануын және 1574 жылы Франция тағына екі Елуінші күні мұрагерлікке ие болуын еске алу үшін Киелі Рухқа арналды. Сондай-ақ, жаңа орден 1352/3 жылы Неапольдің Людовик I-і құрған «Торап орденімен» (Ordre du Nœud, сондай-ақ «Дұрыс ниеттің Киелі Рухы ордені» – Ordre du Saint Esprit au Droit Désir) байланысты болды. Бұл сол кездегі жоғары дворяндар арасында танымал болған, бірақ қысқа ғұмырлы рыцарлық ордендердің бірі еді. Орденнің 14 ғасырға тән жарғылары BNF Fr 4274 тіркелген нөмірімен сақталған. Осы қолжазбаның толық көшірмесі Людовик XIV тұсында жасалды. Француз революциясы кезінде Киелі Рух ордені француз үкіметімен бірге Ансиан Режимнің барлық басқа рыцарлық ордендерімен бірге ресми түрде таратылды, бірақ эмигрантта болған Людовик XVIII оны мойындауын жалғастырды. Бурбон монархиясы қайта орнатылғаннан кейін орден ресми түрде қайта жаңғыртылды және 1825 жылы Карл X-тің тәж кию рәсіміне орай бірнеше орден табысталды, бірақ 1830 жылғы шілде революциясынан кейін Орлеандық Луи-Филипп оны қайтадан таратып жіберді. Орден таратылғанмен, француз тағына талапкер болған Орлеандықтар мен Легитимистер француз монархиясы жойылғаннан кейін де орден мүшелерін тағайындауды тоқтатпады.

Киім-кешек және жабдықтар

Орденнің символы – Киелі Рухтың кресті (бұл Мальта кресті). Кресттің шеттеріндегі сегіз ұшы дөңгелектенген, әр екі қабырғасының арасында әсем гүл (флёр-де-лис) бейнеленген. Кресттің ортасына көгершін орналастырылған. Сегіз дөңгелек бұрыш – Мұқтаждылықтарды, төрт флёр-де-лис – Інжілдерді, он екі жапырақша – Апостолдарды, ал көгершін – Киелі Рухты бейнелейді. Киелі Рухтың кресті көк лентаға ("Le cordon bleu") ілініп тағылған.

Cordon Bleu (көк жапырақ)

Киелі Рухтың айқасы ілінген көк лентаның арқасында рыцарлар Les Cordons Bleus деп аталды. Әңгімеге келсек, салтанатты шаралардан кейінгі тойлар соншалықты мәшһүр болғандықтан, "cordon bleu" сөзі жоғары сапалы haute cuisine-дің синониміне айналды, және уақыт өте келе, ең жоғары дәрежедегі басқа да ерекшеліктерді білдіру үшін қолданыла бастады. La Cuisinière Cordon Bleu аспаздық журналы осы лентаға, сондай-ақ сол атпен аталатын қонақжайлылық және аспаздық мектептер желісіне сілтеме жасайды. Қазіргі ағылшын тілінде cordon bleu (,/k//ɔː//.//d//ɒ̃// ˈ//b//l//ɜː/, /also//us/,/k//ɔː//r//.//d//ɒ̃// ˈ//b//l//uː/) сөзі, тағамның өзі сияқты, тағамды ең жоғары стандартта дайындауға қабілетті аспазшыларды сипаттау үшін қолданылады. Көк лентамен байланысты спорттық жарыстар да кейде cordon bleu-мен байланыстырылады.

Киім және белгі

Орденнің белгісі – алтын Мальта кресті, ақ жиектерімен, сегіз нүктесінің әрқайсысы алтын доппен аяқталады (points boutonnées), ал оның екі қолының арасында алтын флер-де-лиз орналасқан. Кресттің ортасында жасыл жалындармен қоршалған төмен қарай ұшатын ақ көгершін (яғни, қанаты мен басы төмен қаратылған) бекітілген. Рыцарьлар киетін крестің арт жағы алдыңғы жағымен бірдей болған, бірақ ортасында көгершін мен жалындардың орнына қасиетті Михаил орденінің медальоны болған (дін қызметкерлерінің кресінің арт жағы да алдыңғы жағымен бірдей болған). Салтанаттар кезінде офицерлер мен командирлердің кресі алтын флер-де-лизден жасалған буындардан тұратын мойынға тағылатын әшекейге бекітілді, олардың арасында алтын француз корольдік тәжімен көмкерілген ақ эмальді H әрпі (негіздейтіннің атының бас әрпі) орналасқан, әр жағында бірдей тәждер немесе алма-кезек қару-жарақтармен. Бұл буындардың әрқайсысы қызыл эмаль жалынымен қоршалған, оның айналасында шаршы құрайды. Жалпы алғанда, крест көкшіл морей түсті үлкен лентаға ілінген, сондықтан рыцарьлар "cordon bleu" деген лақап атпен аталған. Орденнің салтанаттарында және Орден рыцарлары қасиеттілікке қатысқанда, рыцарьлар алтын және қызыл жалындармен тігілген, ал алтын, қызыл және күміспен тігілген жағасының суреті бар ұзын қара бархат мантия киетін. Патшалық мантия сияқты, бұл мантия оң жағынан ашылып, патшалық мантияның үстін ермектің иық жамылғысы жапқандай, осы мантияның үстіне сол сияқты, бірақ кішірек, ашық жасыл барқыттан жасалған иық жамылғысы жабылып, оның жоғарғы бөлігін құрады. Мантияның өзі де, иық жамылғысы да сары-сары түсті атласпен астарланған. Мантия ақ пальтомен (сол жақ кеудесіне Орден жұлдызы тігілген), камзол және кең шалбармен киілетін, күміспен тығыз тігілген. Ақ қауырсынды қара шляпа киімді толықтыратын. Орден жұлдызы белгісінің алдыңғы жағындағыдай дизайнмен, бірақ күміспен тігілген (кейін күміс медаль жұлдызы қолданылды) рыцарьлардың пальтолары мен камзолдарында орналасқан.

Галерея

Киелі Рух орденінің кейбір рыцарларының, олардың белгілері диагональды немесе лента түрінде бейнеленген портреттері. Киелі Рух орденінің кейбір командирлерінің, олардың белгілері диагональды бейнеленген портреттері.

Арнайы артықшылықтар

Францияда патша мөрі талап етілетін құжаттарға патша мөрі үшін қызыл немесе жасыл мөр басуға арналған балауыз қолданылған. Тек Киелі Рух орденімен байланысты құжаттарда ғана осы патша мөрі ақ балауызбен жасалған.