Қырыптық соғыстан кейінгі әлем: Доктор Бладмани немесе бомбадан кейін қалай өмір сүрдік

Кіріспе

1963 жылы Филип К. Дик жазған роман

"Доктор Бладмани, немесе бомбадан кейін қалай өмір өтті" – 1965 жылы американдық жазушы Филип К. Дик жазған ғылыми-фантастикалық роман. Ол 1965 жылы "Ең үздік роман" санатында "Небула" сыйлығына ие болды. Дик бұл романды 1963 жылы "Жердің күнделікті айналысы" және "Терралық саяхат" деген жұмыс атауларымен жазды. Бірақ, "Ace" баспасының редакторы Дональд Вуллхайм фильмді еске түсіретін соңғы атауды ұсынды: "Доктор Странжлав, немесе қалай дабыл кезді тоқтатып, бомбаны жақсы көруге үйрендім" (1964).

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Доктор Бладмани болашақтағы апокалиптикалық оқиғада өтеді. 1972 жылы, оқиға басталмас бұрын, доктор Бруно Блутгельд (немісше «Қан ақшасы») Қытай мен Кеңес Одағының коммунистік режиміне қарсы қорғаныш шарасы ретінде ядролық қаруды сынақтан өткізу жобасын басқарды. Бірақ есептеу қателігінен атмосфералық ядролық апат болды, нәтижесінде кең аумаққа радиоактивті заттар таралып, мутациялар пайда болды. Соңғы кезде АҚШ Қытай мен Кеңес Одағымен ұзақ соғысқа қатысып, Кубада соғыс басталды. 1981 жылы бүкіл әлем жек көретін Блутгельд өзінің маниясы мен өкініші үшін доктор Стокстилден психотерапия сұрайды. Ал Стюарт Маккончи, Хоппи Харрингтон және Джим Фергессон, Калифорния штатының Беркли қаласындағы «Modern TV Sales and Service» компаниясының қызметкерлері, күндегі жұмыстарын жасап, Уолт пен Лидия Дэнджерфилдтің Марсқа отарлау миссиясының бірінші кезеңінде орбитаға ұшырылуын тамашалайды. Бірақ осы қарапайым күнді үлкен ядролық шабуыл тоқтатады. Орбитадағы Уолт Дэнджерфилд трагедиялық оқиғалардың қалай өрбуін көреді, ал басқа кейіпкерлер өмір үшін күресте қиын жағдайға түседі. Фергессон дүкені құлағанда қаза табады. Блутгельд бұл шабуылға өзі себепкер болғанына сенді, бұл оған қарсы жасалған жаһандық қастандық деп ойлайды. Ол өзінің күшін көрсеткенін сезінеді де, сиқырлы күштерін пайдаланып, ауруларды емдеп, тәртіпті қалпына келтіруге кіріседі. Оқиға 1988 жылға дейін жалғасады, онда көптеген қауымдастықтар тәртіпті қайта орнатуға тырысады. Вайоминг штатындағы Шайенде әскери үкімет құрылады, ал Калифорнияда жергілікті кеңестер өзара жаулықпен қарайды. Соғысқа дейінгі технологиялар мен ыңғайлылықтың көп бөлігі жоғалып кеткен. Мұнай тапшылығынан зардап шеккен көліктер жылқымен сүйреледі немесе ағашпен қыздырылатын (бумен) қозғалтқыштармен жабдықталады. Бұрынғы Калифорниялық шабынды аудандары жүгері және басқа да дақылдарды өсіруге арналған егістік жерлерге айналды. Адамдарда фокомелия сияқты мутациялар жиі кездеседі, сондай-ақ біріккен симбиоттар да пайда болады. Иттер мен мысықтар сияқты үй жануарлары да ақыл-ойының деңгейін арттыратын мутацияларға ұшырайды. Бұрынғы үй жануарлары мен жануарлар дүниесінен алынған жануарлар қатыгез тайпалық топтарға бірігеді. Бруно Блутгельдтің иті Терри қарапайым адам сөйлеуін еліктей алады, ал кейбір мысықтар өздерінің дамыған тілдерін дамытқан болуы мүмкін. Уолт Дэнджерфилд, оған кем дегенде бірнеше жылға жететін азық-түлікпен, сондай-ақ кітаптар мен музыкалық жазбалардың үлкен қорымен қамтамасыз етіліп, орбитада диджей болып жұмыс істейді. Оның хабарлары соғыстан кейінгі әлемді құрайтын оқшауланған елді мекендердегі соғысқа дейінгі өркениетпен байланысты ұстап тұруға көмектеседі. Оның әйелі Лидия осы аралықта өзін-өзі өлтіріпті. Дэнджерфилд белгілі бір аурудың белгілерін байқайды, бұл оның тыңдаушыларын алаңдатады. Марин округының аман қалғандары, соның ішінде Бонни Келлер, доктор Стокстилл, Джун Рауб және Хоппи Харрингтон өзін-өзі басқаруға қабілетті қауымдастық құрады. Талидомидтен зардап шеккен, төрт аяғы жоқ Харрингтон соғысқа дейін көрген жоғары бағалау мен кемсітушілікке наразы болып, үндемей өмір сүреді. Ол электрондық серво-механизмдер технологиясының арқасында және психокинез немесе сананың материяға әсер ету қабілетінің біртіндеп артуының арқасында табысты механикке айналады. Осылайша ол қауымдастықтың құрметке лайық және қажетті мүшесіне айналады. Бірақ оның басты мақсаты – өзінің үнемі күшейіп келе жатқан билігін пайдаланып, қауымдастығының ішіндегі адамдарды қорқыту арқылы билік ету және кемсіту. Ол Уолт Дэнджерфилдті әлсіретіп, оның сүйікті спутниктік хабарларын басып алу үшін өзінің қабілеттерін пайдаланады. Ал Блутгельд Джек Три деген жалған есіммен қауымдастықтан тыс жерде қой шаруасы болып өмір сүреді. Блутгельдті іздеген бір бейтаныс адамды Бонни Келлер әшкерелеп, жазалап өлтіреді. Стюарт Маккончи соғыстан кейінгі Берклидегі компанияға «ақылды» робот-шаян тұзақтарын сату арқылы апокалиптикалық әлемде саяхатшы кәсіпкерге айналады. Соғысқа дейінгі саудагерлік ойлауын сақтап, Маккончи Марин округына барады. Ол темекі және алкоголь кәсіпкері Эндрю Гиллмен кездеседі, оның фабрикасындағы автоматтандыруды қайта енгізуді талқылайды, ол Берклидегі бизнес мүдделерінің өкілі ретінде. Оның Батыс Маринге келуі Хоппи Харрингтон мен Бруно Блутгельдті таң қалдырады, екеуі де Маккончини «Төтенше жағдай» күнінен бері көрмеген. Блутгельдтің күшейе беретін психозы оның кім екенін анықтауға әкеледі. Бірақ оның сиқырлы күштері толығымен ойдан шығарылған емес сияқты. Ол сөйлейтін спутникті үнсіздендіруге деген ықыласынан, атмосфералық жарылыстардың тағы бір сериясін бастайды, тек оларды орындауға ниеттеніп. Хоппи оны әлеуетті қарсылас және қауымдастық пен планетаға тікелей қауіп деп қарап, оны бірнеше шақырым қашықтықтан өлтіреді. Харрингтон ғалымды жоғары көтеріп, содан кейін жерге түсіру үшін өзінің психокинетикалық күштерін пайдаланады. Марин округы кеңесі Хоппиға Гиллдің темекісі мен алкоголінен сыйлықтар жасап, Харрингтонның құрметіне ескерткіш орнатуға шешім қабылдайды, бірақ Хоппи осы сыйлықтарды өзіне лайық емес деп есептейді. Бонни Келлер Хоппи өзін жек көретін кішкентай құдай болып қояды деп алаңдайды, сондықтан ол Гилл мен Маккончимен бірге оның билігіне жете алмайтын жерге қашуға шешім қабылдайды. Ал Эди Келлердің біріккен егіз бауыры Билл, оның денесіндегі сезімтал ұрық, тәуелсіз өмірге ұмтылады. Билл Келлер телепатиялық түрде өлгендермен байланыса алады, олар оған Хоппидің қаншалықты қауіпті екенін ескертеді. Эди Хоппидің үйіне жақындағанда, Харрингтон оны Эдиден шығарып алуға тырысады, оның өліміне себеп болуға ниеттеніп. Кішкентай Билл бір құстың ішінде өлімге тәуекел етеді, содан кейін Хоппимен дене алмасуға қол жеткізеді, бұл Харрингтон үшін тез арада өлімге әкеледі. Аяқтарының астындағы құдай соңғы рет құлап түсті. Кітаптың соңында доктор Стокстилл Уолт Дэнджерфилдпен радио арқылы психотерапия курсын бастайды, ол Хоппи Харрингтонның зиянды психикалық сәулеленуі болмағаннан кейін ауруынан біртіндеп жазылып жатыр сияқты.

Dr. Bloodmoney is set in a post apocalyptic future. In 1972, before the start of the narrative, Dr. Bruno Bluthgeld (German for "Blood Money") had led a project testing nuclear weapons as a protectionary measure against Communist China and the Soviet Union. However, a miscalculation caused an atmospheric nuclear accident leading to widespread fallout and mutations. More recently the United States has been involved in a prolonged period of hostilities with China and the Soviet Union erupting in a war in Cuba. In 1981, the now universally hated Bluthgeld seeks psychotherapy with Dr. Stockstill for his paranoia and guilt. Meanwhile, Stuart McConchie, Hoppy Harrington and Jim Fergesson, employees at Modern TV Sales and Service in Berkeley, California, go through a fairly typical day, pausing to watch Walt and Lydia Dangerfield being launched into orbit in the first stage of a colonization mission to Mars. This ordinary day, however, is disrupted by a massive nuclear strike. Orbiting overhead, Walt Dangerfield witnesses the tragic events as they unfold, while other characters are reduced to desperate measures in their struggle for survival. Fergesson is killed as his shop collapses. Meanwhile, Bluthgeld is convinced that he caused the strike in response to a universal conspiracy against him. Believing that he has shown the world his power, he sets out to heal and restore order through his imagined magical powers. The narrative jumps to 1988, when many communities have begun to rebuild a sort of order. A military government has arisen in Cheyenne, Wyoming, while in California government is by local community councils that view one another with varying degrees of hostility. Most pre war technologies and amenities have been lost. Oil shortages result in disabled cars being pulled by horses or fitted with wood burning (steam) engines. Former California ranch territory has been converted into agricultural land for corn and other crops. Human mutants have become more common, such as phocomeli, as well as conjoined symbiotes. At the same time, former domestic animals like dogs and cats have undergone mutations that have greatly enhanced their intelligence. Many of these former pets and zoo specimens have allied themselves into ferocious tribal units of their own. Bruno Bluthgeld's dog Terry is capable of imitating simple human speech, while some species of felines may have developed their own evolved languages. Walt Dangerfield, supplied with enough rations to last him for at least several more years, as well as a vast treasury of books and musical recordings, has become a disc jockey in orbit. His broadcasts help provide some sense of continuity with pre war civilization in the isolated settlements that comprise the postwar world. His wife Lydia committed suicide at some point during the intervening period. Dangerfield has begun to experience symptoms of an unknown medical condition, causing some of his listeners to worry. In Marin County survivors including Bonny Keller, Dr. Stockstill, June Raub and Hoppy Harrington have organized into a self governing community. Harrington, a Thalidomide baby missing all four of his limbs, harbors a quietly smoldering resentment of the patronizing and condescending attitudes he endured before the war. He has now become a successful mechanic thanks to electronic servo mechanism technology as well as his gradually increasing abilities of psychokinesis or mind over matter. As such, he becomes a genuinely respected and absolutely indispensable member of the community. His ultimate goal, however, is to dominate and humiliate the people within his community through intimidation via his increasingly capricious and violent misuse of his ever strengthening powers. He has been using his talents to gradually weaken Walt Dangerfield in order to take over Dangerfield's much beloved satellite transmissions. Meanwhile, Bluthgeld, under the assumed name of Jack Tree, lives as a sheep farmer outside the community. One outsider searching for the infamous Bluthgeld was exposed by Bonny Keller and summarily executed for his troubles. Stuart McConchie has become a travelling entrepreneur in the post apocalyptic world, selling "smart" robotic rat traps for a company based in post war Berkeley. Still holding onto his ambitious pre war salesman's mentality, McConchie travels to Marin County to meet Andrew Gill, a cigarette and alcohol entrepreneur, to discuss the re introduction of automation within his factory as an agent of Berkeley based business interests. His appearance in West Marin startles Hoppy Harrington and Bruno Bluthgeld, both of whom had last seen McConchie on the day of the "Emergency". Bluthgeld's increasing psychosis eventually leads to the discovery of his identity. His magical powers, however, do not appear to be entirely imaginary. In his ardent desire to silence the talking satellite he seems to initiate another series of atmospheric explosions merely by willing them to occur. Hoppy, viewing him as a potential rival as well as a direct threat to the community and the planet itself, kills him from several miles away. Harrington employs his own psychokinetic powers in flinging the mad scientist high into the air and then simply letting him fall back to the ground. The Marin County council decides to thank Hoppy by presenting him with gifts of Gill's tobacco, alcohol and a monument in Harrington's honor, but Hoppy scorns these gifts as being much less than he deserves. Bonny Keller begins to worry that Hoppy will set himself up as a vindictive little tin god, and so she flees the county with Gill and McConchie in hopes of eventually settling beyond the reach of his powers. Meanwhile, Edie Keller's conjoined twin brother Bill, a sentient fetus within her body, has been yearning for an independent existence. Bill Keller is able to communicate telepathically with the dead, and they warn him how dangerous Hoppy is becoming. When Edie approaches Hoppy's house, Harrington uses his powers to draw Bill outside of her in hopes of causing him to perish. Little Bill has a near lethal adventure inside of an owl before finally engineering a body swap with Hoppy which quickly proves fatal to Harrington. The idol with feet of clay has finally been toppled. At the conclusion of the book, Dr. Stockstill begins a course of psychotherapy, broadcast over the radio, with Walt Dangerfield, who seems to be slowly recovering from his illness in the absence of a jealous Hoppy Harrington's debilitating mental emanations.

Кейіпкерлер

Хоппи Харрингтон – психокинетикалық қабілеттері бар фокомелус және дауыстарды керемет еліктей білу қабілетіне ие. Соғысқа дейін кемсітуге ұшыраған Хоппи, механик ретінде жұмыс істеу арқылы билік пен құрметке жетпек болады және Уолт Дэнджерфилдтің орнын басады. 1980 жылғы Dell баспасының қосымшасында Дик былай деп жазған: «Хоппи жаман емес, оның күші жаман [ол] біздің ішіндегі құбыжықтардың символы: басқаларды мәжбүрлеп бақылауға ұмтылатын адам. Бұл туғаннан бері жетіспеген нәрсесі үшін өтемақы. Хоппи толық емес, ол бүкіл әлемнің есебінен өзін толықтыруға тырысады». Бруно Блутгельд, әйгітек Джек Три, немесе доктор Бладмани. Атом физигі Блутгельдтің қате есептеулері соғысқа дейінгі төтенше жағдайды тудырып, оны бүкіл әлемге жек көрікті етеді. Ол қой шаруасы Джек Три болып жасырынады. Блутгельд паранойяға, мистикалық ойлауға және мегаломанияға шалдыққан; оның сиқырлы күштері болуы мүмкін, бірақ жоқ болуы да мүмкін. Дик бұл кейіпкер туралы былай деді: «Мен доктор Блутгельдтің тым қарапайым көзқарасын мойындауым керек: мен оны жек көремін және ол тұтастай алғанда жек көремін. Мен оның санасын түсіне алмаймын; оның жек көруін түсінбеймін. Мен ресейліктерден қорқамын деп айта алмаймын, мені қорқытатыны – біздің қоғамдағы доктор Блутгельдтер мен доктор Бладмануилер. [Ол] ауру, және қалғанымыз үшін қауіпті түрде ауру». Уолтер Дэнджерфилд – Марстың алғашқы колонизаторы болуға тағайындалған. Ядролық соғыс басталғанда, ол Жер төңірегіндегі спутникте соңғы ракеталық ұшырылымды күтіп отырған. Орбитада қалып қойған Дэнджерфилд танымал диджейге айналады. Оның әйелі Лидия соғыс басталғаннан кейін көп ұзамай өзіне-өзі қол жұмсаған. Дик бұл кейіпкер туралы былай деді: «[Ол] соғыстан кейінгі қираған қоғамға көмектесетін, оған бірлік пен күш сыйлап, оның рухын көтеретін адамнан, одан көмек сұрап, әлсізденген адамға айналады. Ол оқшаулануды білдіреді, бұл төмендегі көптеген адамдардың қорқынышы: оқшаулану және олардың бұрынғы әлемін құраған заттар мен құндылықтарды жоғалту». Бонни Келлер – Блутгельдтің досы және бұрынғы әріптесі, ол оның жасырынуын қорғауға тырысады. Оның Хал Барнс және Эндрю Гилл сияқты көптеген ер адамдармен қарым-қатынасы бар. Стюарт Маккончи – афроамерикалық сатушы, соғысқа дейін теледидар сатса, соғыстан кейін мутант жануарларды өлтіретін автоматтандырылған тұзақтарды сатады. Ол Хоппи Харрингтонға және «Төтенше жағдайдың» ядролық салдарынан туған барлық «табиғаттан тыс» нәтижелерге наразылық білдіреді. Оның оптимистік мінезі мен сатушылық қабілеті апокалиптикалық ортада да өзгермейді. Дик Стюартты романның өзіне ең жақын кейіпкері деп атады және оның Блутгельдтің ақылсыздығын бірден сезінуі, Боннидің оған деген көзқарасынан гөрі көрегендікке ие екенін айтты, бірақ соңғысының пікірі жеке білімге негіделген. Эди Келлер – Бонни Келлер мен Эндрю Гиллдің қызы. Эдидің барлығына егіз інісі бар екенін айтады, оны барлығы қиял өнімі деп санайды, бірақ шындығында ол Билл атты ішінде ұрық болып өмір сүретін бала. Билл Келлер – Эдидің інісі, оның денесіндегі ұрық. Ол тіршілік үшін және оның сезімдері туралы ақпарат үшін Эдиге тәуелді, бірақ ол өлілермен телепатиялық байланысқа түсе алады. Эндрю Гилл – темекі мен алкоголь сатушы, ол ядролық соққыдан кейін бірден Бонни Келлермен жақын қарым-қатынасқа түседі, нәтижесінде Эди Келлер дүниеге келеді. Бонниге ғашық болған Гилл Батыс Маринде қалып, темекі мен алкогольдің жалған нұсқаларын жасауды таңдайды. Элдон Блейн – көзілдірік сатушы, ол алдымен Хоппи Харрингтонды ұрлап алуға, кейіннен оның радиосын ұрлап, өз қауымына әкелуге тырысады. Оны Хоппи өлтіреді. Соғысқа дейін психиатр болған доктор Стокстилл кейін жалпы тәжірибелі дәрігер болады. Ол Блутгельд пен Дэнджерфилдті емдеуге тырысады. Мистер Аустуриас – Батыс Марин мектебінің мұғалімі және саңырауқұлақтарды жинауға құмар адам. Ол Джек Тридің кім екенін білуге тырысқандықтан өлтіріледі. Джим Фергессон – «Modern TV Sales and Service» компаниясының иесі, ол кемсітушіліксіз жұмысқа алу саясатын ұстанады, сондықтан Стюарт Маккончи мен Хоппи Харрингтонды жұмысқа алады. Ядролық соққы кезінде ол бірден қаза табады. Джун Рауб – Батыс Мариннің қоғамдық көшбасшысы, ол соғыс оған өзін дәлелдеуге мүмкіндік береді деп қуанады. Хал Барнс – Мистер Аустуриастың Батыс Марин мектебіндегі мұғалімдік лауазымын басатын адам, ол Бонни Келлермен қарым-қатынасқа түседі, ол оны қорқақ деп санайды.

Hoppy Harrington A phocomelus with psychokinetic powers and the ability to perfectly imitate voices. Having faced discrimination before the war, Hoppy seeks power and respect through his work as a mechanic and his plot to replace Walt Dangerfield. In an afterword to the 1980 Dell paperback edition, Dick noted, "It is not so much that Hoppy is evil but that his power is evil [he] epitomizes the monster in us: the person who is hungry for coercive control over others It is compensation for what he lacked from birth. Hoppy is incomplete, and he will complete himself at the expense of the entire world." Bruno Bluthgeld aka Jack Tree, aka Dr. Bloodmoney. An atomic physicist, Bluthgeld's miscalculations caused the pre war Emergency and made him the object of worldwide hatred. He goes into hiding as sheep farmer Jack Tree. Bluthgeld is subject to paranoia, magical thinking, and megalomania; he may or may not actually have magical powers. Dick said of the character, "I have to confess to an overly simple view of Doctor Bluthgeld: I hate him and I hate everything he stands for I cannot fathom his mind; I cannot understand his hates. It is not the Russians I fear; it is the Doctor Bluthgelds, the Doctor Bloodmoneys, in our own society, that terrify me [He] is sick, and sick in a way that is dangerous to the rest of us." Walter Dangerfield Slated to be the first colonist of Mars, Dangerfield was orbiting the Earth in a satellite waiting for his final rocket firing when the nuclear war occurred. Stuck in orbit, Dangerfield becomes a popular disc jockey. His wife Lydia had committed suicide shortly after the outbreak of war. Dick said of the character, "[he] is transformed from a man assisting the fragmented postwar society, giving it unity and strength, raising its morale, to a man desperate for help from it He signifies isolation, which is the horror of the many down below: isolation and a loss of the objects and values that comprised their original world." Bonny Keller A friend and former colleague of Bluthgeld, Bonny attempts to protect him when he goes into hiding. She has affairs with numerous men including Hal Barnes and Andrew Gill. Stuart McConchie An African American salesman, Stuart moves from selling television sets before the war to selling automated traps to kill mutant animals after the war. He expresses disgust for Hoppy Harrington and all "unnatural" results of the Emergency's nuclear fallout. His optimistic personality and salesmanship remain largely unchanged by the post apocalyptic environment. Dick stated Stuart was his favorite character in the novel and the one whom he most identified with, and whose immediate perception of Bluthgeld as insane is more insightful than Bonny's view of the man, despite the latter's being formed from extensive personal knowledge. Edie Keller Daughter of Bonny Keller and Andrew Gill. Edie tells everyone she has a twin brother, assumed by everyone to be an imaginary friend but really being a sentient fetus in fetu named Bill. Bill Keller Edie's brother, a fetus in fetu within her body. He depends on Edie for sustenance and for reports of her sense perceptions, but independently has telepathic contact with the dead. Andrew Gill A tobacco and alcohol merchant, he has a chance sexual encounter with Bonny Keller immediately after the nuclear strike, during which Edie Keller is conceived. In love with Bonny, Gill chooses to remain in West Marin, manufacturing ersatz tobacco and liquor. Eldon Blaine An eyeglasses salesman who attempts first to kidnap Hoppy Harrington, and later to steal Hoppy's radio, for his own community. He is murdered by Hoppy. Dr. Stockstill A psychiatrist before the war, Stockstill later becomes a general practitioner. He attempts to treat Bluthgeld and Dangerfield. Mr. Austurias The West Marin school teacher, and an avid mushroom collector. He is killed for prying into Jack Tree's identity. Jim Fergesson Owner of Modern TV Sales and Service, Fergesson is committed to non discriminatory hiring practices, and consequently hires Stuart McConchie and Hoppy Harrington. He dies instantly during the nuclear strike. June Raub A community leader of West Marin, who relishes the opportunity the war provides her for proving her worth. Hal Barnes Mr. Austurias' replacement as West Marin schoolteacher, Barnes has an affair with Bonny Keller, who comes to view him as a coward.

Басқа нұсқалар

Дик 1964 жылы доктор Бладмониден алынған үзінділерді жинастырып, одан қысқа әңгіме жасады. Бұл нұсқа "Терралық одиссея" деп аталды және алғаш рет 1987 жылы Филип К. Диктің жинақталған әңгімелерінің бесінші томында жарық көрді.