Кіріспе

Саяси жарымәскери топтар. Колумбиядағы оңшыл жарымәскери топтар (lang es) – революциялық марксистік-лениндік партизандық күштерге және олардың азаматтар арасындағы одақтастарына қарсы әрекет ететін жарымәскери топтар. Бұл оңшыл жарымәскери топтар кокаин және басқа да есірткі заттардың заңсыз айналымының көп бөлігін бақылайды. Колумбияның тарихи естелік ұлттық орталығының мәліметінше, 1981 және 2012 жылдар аралығында жарымәскери топтар азаматтардың 38,4% өліміне себепкер болды, ал партизандар – 16,8%, Колумбия қауіпсіздік күштері – 10,1%, ал қалған 27,7% анықталмаған қарулы топтардың есебінен, бірақ Халықаралық қылмыстық соттың бас прокуроры бұл көрсеткіштерге қарсы шығады. Алғашқы жарымәскери топтар Колумбия әскери күштерінің ұйымдастыруымен құрылды, бұл үшін АҚШ әскери қарсы бүлік кеңесшілері ұсыныс берді. Олар Суық соғыс кезінде Колумбияға солшыл саяси белсенділер мен қарулы партизандық топтарға қарсы күресу үшін жіберілді. Көбірек дамыған жарымәскери топтардың құрамында ірі жер иелері, есірткі сатушылар, қауіпсіздік күштерінің өкілдері, саясаткерлер, азаматтар және халықаралық корпорациялар да болды. Бүгінгі күні жарымәскери зорлық-зомбылық негізінен солшыл көтерілісшілер мен олардың қолдаушыларына бағытталған.

Колумбияның біріккен өзін-өзі қорғауы (AUC)

1997 жылдың сәуірінде Колумбияның Autodefensas Unidas de Colombia (Колумбияның біріккен өзін-өзі қорғау күштері) немесе AUC құрылғаны жарияланды, бұл сарапшылар жарымәскериліктің "екінші буыны" деп атаған құбылысты ресми түрде бастады. Бұл Карлос Кастаноның елдегі көптеген басқа жарымәскери күштер арасында біртұтастыққа қол жеткізуге жасаған тырабының нәтижесі деп есептеледі. Бірнеше жарымәскери топтар қосылмады, бірақ AUC сол кездегі барлық күштердің шамамен 90% өкілдік етеміз деп мәлімдеді. Кастаноның ACCU ресми түрде жаңа бас ұйымның ядросына айналды, ал басқа жарымәскери топтардың басшылары өздерінің басшылық лауазымдарын сақтап, AUC федерациялық Жоғарғы Бас штабының құрамына кірді. Көптеген бақылаушылардың пікірінше, 1996-1998 жылдардағы шабуыл кезінде FARC-тың жетістіктері осы ресми жарымәскери бірігу процесін жеңілдетті. Осыған жауап ретінде, AUC қайтадан жаппай қырғындар мен кісі өлтірулерді ұйымдастырды, адам құқықтары ұйымдарының мәлімдемесінше, Колумбия үкіметінің қауіпсіздік күштерінің белсенді немесе бейтарап қолдауымен.

Бұрынғы жарымәскери топтардың жауынгерлерін қайта кіріктіру

2006 жылдан бері АУК-тің демобилизацияланған мүшелерін қайта интеграциялау саясатын Қайта интеграция жөніндегі жоғары кеңесші кеңсесі (ACR) жүзеге асырып келеді. ACR экс-соғысшыларға білім беру, кәсіптік оқыту, шағын бизнеске гранттар, психосоциалдық қолдау, денсаулық сақтау және экс-соғысшылардың қайта интеграциялау шараларына қатысу деңгейіне байланысты ай сайынғы жәрдемақы беру арқылы көмек көрсетеді. АУК-тің 31 671 демобилизацияланған мүшесінің 20 267-сі 2009 жылдың соңына қарай қайта интеграциялау бағдарламасына белсенді қатысып жатты. Қалғандары Әділет және бейбітшілік процесіне қатысқан, демобилизациядан кейін жасаған құқық бұзушылықтары үшін түрмеге қамалған, қайтыс болған немесе белгісіз себептермен бағдарламадан шығып кеткен.

Қазалаулар

Колумбияда жарымәскери топтар жүздеген қырғынды жасады. "Әр түн сайын олар 5-6 адамнан тұратын қорғансыз халықты өлтіреді, оларды азаптап, қатыгездікпен және қорқынышты түрде қырқып тастайды. Жалпы халықтың жалғыс дауысы естіледі, олар мейірімділік пен көмек сұрайды." – деді Мапирипанның жергілікті судьясы Леонардо Иван Кортес 1997 жылғы шілдеде.

Мапирипан судьясы Леонардо Иван Кортес бес күндік қырғын кезінде полиция мен әскерді сегіз рет шақырды, бірақ AUC жауынгерлері кеткен соң ғана келді. Әскери қызметкерлердің қатаң күзетінде болған Сан-Хосе-дель-Гуавиар әуежайына жауынгерлер кедергісіз қонғаны дәлелденді. Алғашқы құрбан болған 17 жасар Глэдис Ипияның басы мен қолы тігірмен кесілді. Содан кейін жергілікті мейрамханада тамақ ішіп отырған алты адам атып өлтірілді. Тағы бір адамды бөлік-бөлікке бөліп, өртеп жіберді. Бір әйелдің құрсағы тігірмен жарып тасталды. Ал Кейетано Круз есімді үнді басшысы тігірмен екіге бөлінді. Жарымәскерилер ауыл тұрғындарын қатарға тізіп, олардың арасында партизанды білетіндері бар ма деп сұрады. "Жоқ" деп жауап бергендер кескішпен шауылып өлтірілді. Көптеген денелер мүшеленген күйде, бөлік-бөлік болып шашырап жатты, сондықтан нақты санын анықтау және құрбандарды сәйкестендіру қиын болды. Оқиға кезінде және одан кейін аймақтан қашқан 4000-нан 6000-ға дейін адамдар мекенжайларын тастап кетті.

Қылмыстық көшіру

1985 жылдан бері Колумбияның шамамен 40 миллион халқының 5 миллионнан астамы ел ішінде ығысуға ұшырады, бұл елді Суданнан кейін әлемдегі ішкі көші-қон деңгейі бойынша екінші орынға қойды. Президент Альваро Урибе 2002 жылы билікке келгеннен кейін 3 миллионнан астам адам ығыстырылды, ал 2005 жылы ғана 300 000-нан астам адам мекенжайын өзгертуге мәжбүр болды. Ығысудың ең көп бөлігіне жарымәскери топтар жауапты деп есептеледі. 2000 және 2001 жылдары мәжбүрлі ығысудың 48 және 53 пайызы осы топтардың есебінен болды.

Әлеуметтік тазалау

Жартылай әскери топтар, көбінесе жергілікті саудагерлердің, Колумбия әскерилерінің және жергілікті полицияның қолдауымен, баспанасыз адамдарға, есірткіге тәуелділерге, жетім балаларға және басқа да оларды әлеуметтік жағынан "қалаусыз" деп санайтын адамдарға қарсы кең ауқымды "әлеуметтік тазалау" операцияларын жүргізіп келеді. 1993 жылы ғана кем дегенде 2190 көше баласы өлтірілді, олардың көпшілігі мемлекеттік агенттердің қолынан қаза тапты. 1995 жылы "әлеуметтік тазалау" операцияларының салдарынан күніне шамамен 5 адам құрбан болды деп есептеледі.

Есірткі саудасы

1990 жылдары Медельин және Кали картелдерінің құлдырауы Солтүстік Колумбияны (негізгі трансұлттық контрабанда жолы) бақылаған жарымәскери топтарға халықаралық кокаин саудасын өз қолына алуға жағдай жасады. 2001 жылы Колумбия үкіметінің деректері бойынша, Колумбиядан шығарылатын кокаиннің кем дегенде 40%-ы оң жақтағы жарымәскери топтардың бақылауында болса, ал Колумбияның Революциялық Қарулы Күштерінің (FARC) үлесіне бар болғаны 2,5% тиді.

Chiquita Brands International компаниясы

1997 жылдан 2004 жылға дейін Chiquita Brands International AUC-ге 1,7 миллион доллардан астам қаржы бөлген, оның 825 000 долларынан астамы АҚШ Мемлекеттік департаменті AUC-ді «Шетелдік террористік ұйым» деп тізімге енгізгеннен кейін берілді. Кейбір құрбандардың отбасылары 2007 жылы Doe v. Chiquita Brands International ісін қозғады. Айыптамада көрсетілгендей, төлемдер «корпорацияның жоғары лауазымды басшылары қарап, бекіткен», және олар 2000 жылдың қыркүйегіне дейін «AUC-нің зорлық-зомбылыққа құрылған, жарымәскери ұйым екенін» білген. Сонымен қатар, 2001 жылы Banadex (Chiquita компаниясының еншілес кәсіпорны) меншігіндегі және басқаратын колумбиялық порты арқылы компания AUC-ге жөнелтілген 3400 AK-47 мылтығы мен 4 миллион оқ-дәрі тасымалдады деген жеке айыптамалар да қойылды. 2007 жылы Колумбияның бас прокуроры Марио Игуаран қару-жарақ контрабандасы ісі бойынша бірнеше Chiquita басшыларын экстрадициялауға тырысатынын мәлімдеді. АҚШ Әділет министрлігінің адвокаттары Chiquita-ның AUC-мен байланысын 2003 жылы білген. Олар Chiquita басшыларына төлемдердің заңсыз екенін хабарлап, оларды тоқтатуға бұйрық берді. Бұйрық алғаннан кейін Chiquita кем дегенде 19 төлем жасады. Chiquita өкілдері өз қызметкерлерін қорғау мақсатында террористік ұйымдарды «жақсы ниетпен» қаржыландырғанын мәлімдеді. Бүгінгі күнге дейін Chiquita басшыларының ешқайсысына терроризм бойынша айып тағылмаған, бірақ компания 25 миллион доллар айып төледі. Келісім шарттарын Chiquita Brands-тің қорғауын жүзеге асырған Covington & Burling заң фирмасының адвокаты Эрик Холдер келістірді.

Драммонд көмір

1980 жылдардың соңында Алабама штатындағы "Драммонд Көмір" компаниясы жаһандық капиталдың либерализациясының нәтижесінде жаңа нарықтарға кеңейе бастады. Осы кеңейу аясында олар Колумбиядағы "Приббеноу" көмір кенішін, сондай-ақ көмірді тасымалдауға арналған Кариб теңізі портын сатып алды. Олар кеніштегі өндірісті жылына 20 миллион тоннаға арттырып, оны әлемдегі ең ірі көмір өндіру орындарының біріне айналдырды. Бұл "Драммонд" компаниясының 1,7 миллиард долларлық жылдық кірісінің ең үлкен бөлігін құрады. 1990 жылдардың басында пайдалануға берілгеннен бері "Драммонд" компаниясының 344 шақырымдық теміржолы бірнеше рет FARC EP тобының шабуылына ұшырады. "Драммонд" компаниясы теміржол желілерін күзету үшін оңшыл әскери топтарды жалдаған деген дәлелдер бар.

Coca-Cola компаниясы

2001 жылдың шілдесінде Халықаралық еңбек құқықтары қоры (ILRF) және Американың Біріккен болат жұмысшылары Синальтрайн (Колумбиядағы тамақ және сусындар жұмысшыларын білдіретін кәсіподақ) атынан Coca-Cola компаниясына қарсы төрт сот ісі қозғалды. Сотқа шағымданушылар бес адам – азапталған немесе кәсіподақ қызметі үшін заңсыз ұсталған адамдар, сондай-ақ өлтірілген кәсіподақ белсендісі Исидро Гилдің мұрагерлері болды. Айыптаушылар Coca-Cola бөтелкелеушілерінің "әскери топтармен келісім шағып, немесе оларды бағыттап, еңбек одақтарының басшыларын өлтіру, азаптау, заңсыз ұстау немесе олардың үнін қысып тастау үшін зорлық-зомбылыққа барғанын" мәлімдеді. Coca-Cola бөтелкелеу зауыттарында кәсіподақ мүшелеріне қарсы шабуылдар мен кісі өлтірулер болғанын жоққа шығармады, сондай-ақ, өлтірулерге жауапты әскери топтар бөтелкелеушілерден ақы алғанын да жоққа шығармады. Бірақ олар бөтелкелеу зауыттарын тікелей бақыламайтындықтан жауапкершілікке тартыла алмайтындарын айтты. 2001 жылдың наурыз айында Майамидегі аудандық судья Хосе Э. Мартинес Coca-Cola-ны жауапкершілікке тартуға болмайды деген шешім шығарды, себебі олар бөтелкелеу зауыттарын тікелей бақыламайды. Алайда, бөтелкелеу компанияларына қарсы сот ісін қарауды жалғастыруға рұқсат берді.

Саяси қызмет

Колумбиялық параполитика жанжалы немесе испан тілінде параполитика (паравоендік және саясат сөздерінің қосындысы) 2006 жылдан бері жалғасып келе жатқан Колумбия конгресінің жанжалы. Онда бірнеше конгрессмендер мен басқа да саясаткерлер Колумбия Біріккен Өзіндік Қорғаныс Күштерімен (AUC) келісіп әрекет еткені үшін айыпталып отыр, бұл паравоендік ұйым мыңдаған колумбиялық азаматтарды өлтіруге жауапты. 2007 жылдың ақпан айында Колумбия сенаторы Хорхе Энрике Робледо "параурибизм" деген басқа термин ұсынды, бұл жанжал негізінен президент Альваро Урибе әкімшілігінің шенеуніктеріне немесе саяси одақтастарына қатысты екенін көрсетеді. 2012 жылдың 17 сәуіріне дейін Конгрестің 139 мүшесі тергеуге алынды. Бес облыс әкімі және 32 заң шығарушы, оның ішінде президент Урибедің туысы және бұрынғы Конгресс төрағасы Марио Урибе Эскобар сотталды.