Кіріспе

Капораль – Анд тауларының дәстүрлі биі, Ла-Пас маңындағы Лос-Юнгаста пайда болған. Капораль биін алғаш рет 1969 жылы Эстрада Пачеко ағайындылары жасап, көпшілік назарына ұсынған. Олар қара нәсілді құлдардың қараушысы болған «капораль» кейіпкерінен шабыттанған, ол көбінесе аралас нәсілді, етік киіп, қамшы ұстаған. Бұл би Боливияның Юнга аймағына тән. Алайда, бидің маңызды діни қыры бар. Сенім бойынша, Сокавонның (кеншілердің қасиетті қамқоршысы) құрметіне би биленеді және өмірден үш жыл билеуге уәде беріледі. Капораль немесе капоральдер бүгінде Боливия ғана емес, Аргентина, Чили, Перу, Испания және АҚШ-тың мерекелерінде кең таралған халықтық би. 2011 жылдың маусым айында Жоғарғы Декрет арқылы капораль биі, басқа билермен бірге, Боливияның көпұлтты мемлекетінің мәдени және материалдық емес мұрасы деп жарияланды. Үкіметтік органның мәлімдемесіне сәйкес, бұл шара көрші елдердің биді өздеріне қабылдау әрекеттерін тоқтату мақсатында қабылданды. АҚШ-та мәдениетті таратуға және дамытуға қатысатын көптеген топтар құрылған, мысалы, F. F. C. C. Universitarios de San Simón, Alma Boliviana, Renacer Boliviano, Sangre Boliviana, Centralistas San Miguel Virginia, Orgullo Boliviano, San Simon Universitarios Virginia, Fraternidad Folklorica Cultural Ruphay VA, Kantuta Ballet Folklorico de Bolivia және тағы да басқалары. Ер адамның капораль киімі ескі испандық әскери күзетшінің (құлдардың қараушысы) бейнесін көрсетеді. Үлкен қоңыраулары бар (каскабель) өкшелі етік киіп, еркек биші сол қолына бас киім, ал оң қолына қамшы ұстайды (кейде). Кейбір қыздар да еркек рөлінде билейді, себебі бұрын қыздарға өте қысқа юбка кию және аз әсерлі қимылдар жасау міндеттелген. Кейбіреулер оларды «хина» (сөзбе-сөз: американдық үнді қызы) немесе «мача» (сөзбе-сөз: әйел) деп атайды. Әйелдердің капораль киімі – шағын көйлек (шаруа әйелін бейнелейді), оған сәйкес келетін трусик (жаңа туған сәбиді бейнелейді), тері түсіне сәйкес колготки, әсем биік өкшелі аяқ киім және шашына бекітілген дөңгелек бас киім (дәстүрлі боливиялық боулер шапқасы). Киімнің стилі мен түстері белгілі бір топтың ерлер мен әйелдері үшін бірдей сақталады, бірақ топтар арасында айқын айырмашылықтар болуы мүмкін. Әдетте, ерлер мен әйелдер жеке-жеке, жүріс үлгісінде билейді. Капораль – көп секіріп, өте қарқынды би. Биді көбінесе сая музыкасымен шатастырады, мұның бір себебі – танымал боливиялық «Los Kjarkas» тобының ән мәтіндері сияқты капораль әндерінің мәтіндері. Бұл топ көптеген боливиялық әндер жасайды. Сонымен қатар, бұл «Сая Капорал» балетінің халықаралық нұсқасы «Заманауи Сая» (афро-боливиялық сая) ретінде орындалуымен байланысты. Дегенмен, капораль «саядан» шыққан: 1960 жылдардың соңында Эстрада Пачеко отбасы капораль биін жасағанда, «капораль» кейіпкері «саяда» болған, және олар Юнгас аймағынан келген афро-боливиялық бишілердің өнерінен шабыттанғанын мәлімдеді. Музыканың африкалық және еуропалық тегі бар екені анық, ал барабанның ырғағы «сая» мен «негритос» араласқан қадамдарды көрсетеді. Капораль киімдері еуропалық заманауи үлгіде жасалған. Бидің ырғағы «сая» ырғағынан сәл өзгеше. Бұл би Боливиядағы ең танымал билердің біріне айналды, әсіресе орта және жоғарғы таптың жастары «капораль» кейіпіне және бидің еркекшелік әзіл-қалжыңдарына ризашылық білдіреді. Олар Карнавал, Гран-Подре және басқа да «интрадалар» үшін үлкен капораль топтарын құрады.