Кіріспе

Нагасаки теңіз оқу орталығы (長崎海軍伝習所) – Токугава сёгунаты үкіметімен 1855 жылы құрылғаннан бастап, 1859 жылға дейін Эдодағы Цукидзиге көшірілгенге дейін теңіз оқу институты болды. Бакумацу дәуірінде Жапон үкіметі елдің екі ғасырлық оқшауланған сыртқы саясатын аяқтауға ниеттенген Батыс елдерінің кемелерінің күшейген шабуылдарымен бетпе-бет келді. Бұл күш-жігер 1854 жылы АҚШ коммодоры Мэтью Перридің Жапонияға қонған кезінде жемісті болды, нәтижесінде Канагава шарты жасалды және Жапония шетелдік саудаға есіктерін ашты. Токугава үкіметі заманауи бу кемелерін тапсырыс беруге және Батыс елдерінің теңіз күштерінен туындаған әскери қауіп-қатерге қарсы тұру үшін модернизацияның бір бөлігі ретінде теңіз оқу орталығын салуға шешім қабылдады.

Тарих

Оқу орталығы Нагасакиде, голландтық қонысының жанында, жасанды Деджима аралында құрылды, бұл голланд технологиясымен максималды байланысқа мүмкіндік беретін жер еді. Нагай Наоюки бірінші директор болып тағайындалды, ал бірінші курсқа әртүрлі хатамотодан 37 курсант, түрлі феодалдық ханнан 128 курсант қабылданды (Сацума доменінен 16, Фукуока доменінен 28, Чошу доменінен 15, Сага доменінен 47, Кумамото доменінен 5, Цу доменінен 12, Фукуяма доменінен 4 және Какегава доменінен 1). Кацу Кайшу 1855 жылдан бастап Нагайдың басшылығымен оқу директоры қызметін атқарды, 1859 жылға дейін, ал келесі жылы Шогун әскери-теңіз флотының офицері болып тағайындалды. Білім беруді Нидерланд Корольдік Әскери-теңіз флотының офицерлері басқарды, алғашқысы Пелс Рийкен (1855-1857 жж.), екіншісі Виллем Гюйсен ван Каттендидже (1857-1859 жж.). Батыс медицинасын Ж. Л. С. Помпе ван Меердерворт оқытты. Оқу бағдарламасы негізінен навигация және батыс ғылымына бағытталған. Оқу-жаттығу институты сонымен қатар 1855 жылы Нидерланд королі сыйлаған Жапонияның алғашқы бу кемесі Канко Марумен жабдықталды. Кейіннен оған Канрин Мару және Чойо қосылды. Нагасакидегі Әскери-теңіз оқу орталығы самурай студенттеріне ғана емес, жергілікті домендерден келген студенттерге де батыс үлгісіндегі әскери-теңіз білімін жүйелі түрде алуға мүмкіндік берді. Студенттер тілдік және басқа да кедергілерді жеңіп, түрлі заманауи теңіз дағдыларын, теңіз технологиясын және ұйымдастыруын үйренді. Голланд нұсқаушыларының басшылығымен, Шогунат мектептің қосалқы құрылыстарының бірі ретінде теңіз кемелерін жөндеу жөніндегі фабрика салды. Бұл Еуропадан импортталған машиналарын пайдаланған Жапониядағы алғашқы заманауи фабрика болды. Әртүрлі домендерден келген курсанттардың саны көп болғандықтан, 1856 жылғы екінші курс тек 12 курсанттан, барлығы Эдодағы хатамотодан тұрды. 1857 жылы Эдодағы Цукидзиде тағы бір әскери-теңіз академиясы ашылды. Орталық директоры Нагай жаңа орталыққа көшіп кетті, ал Кимура Кайшу Нагасаки орталығының директоры болып тағайындалды. 1857 жылғы үшінші курста 26 курсант болды. Болашақ адмирал Эномото Такеаки Нагасаки оқу орталығының студенттерінің бірі болды. 1859 жылы оқу орталығы жабылып, барлық білім беру Цукидзи Әскери-теңіз оқу орталығына көшірілді, онда Канко Мару да жапондық экипажбен жүзіп өтті. Мектепті жабу туралы шешім саяси себептермен қабылданды, ол жапондық және голланд тараптарынан туындады. Нидерланд басқа батыс державалары жапондықтарға батыстықтарды қайтару үшін әскери-теңіз күшін жинауға көмектесіп жатқанына күдік келтіретінінен қорқыды, ал Шогунат дәстүрлі түрде Токугаваға қарсы домендерден келген самурайларға заманауи әскери технологияны үйрену мүмкіндігін беруге ықылассız болды. Нагасакидегі Әскери-теңіз оқу орталығының қызметі қысқа болғанымен, ол болашақ жапон қоғамына елеулі тікелей және жанама әсер етті. Нагасакидегі Әскери-теңіз оқу орталығы көптеген әскери-теңіз офицерлерін және инженерлерін тәрбиеледі, олар кейіннен Жапон императорлық әскери-теңіз флотының негізін қалаушылар ғана емес, сонымен қатар Жапонияның кеме жасау және басқа да салаларын дамытушылар болды.