Кіріспе

Макдональд критерийлері – көп қабатты склероздың (МҚС) диагностикалық критерийлері. Бұл критерийлер невролог У. Иан Макдональдтың есімімен аталады, ол Американың Ұлттық көп қабатты склероз қоғамымен (ҰМҚСҚ) бірлесіп халықаралық комиссияны басқарды және 2001 жылдың сәуірінде МҚС диагностикасы үшін жаңартылған критерийлерді ұсынды. Бұл жаңа критерийлер Позер критерийлері мен ескі Шумахер критерийлерін алмастыру мақсатында жасалған. Олар 2005, 2010 және 2017 жылдары қайта қарастырылды. Олар "кеңістікте және уақытта зақымданудың таралуын" (КЗТ және УЗТ) көрсету қажеттілігін Позердің талабына сәйкес сақтайды.

Макдональд критерийлері МҚС диагнозын тек клиникалық негізде қою схемасын ұстанып қана қоймай, сонымен қатар алғаш рет клиникалық деректер жетіспеген жағдайда, магниттік-резонанстық томография (МРТ) нәтижелері кеңістікте (КЗТ) және/немесе уақытта (УЗТ) таралудың орынбасары ретінде МҚС диагнозын қоюға мүмкіндік беретінін ұсынды. Критерийлер демиелинизациялық зақымданулардың болуын бейнелеу арқылы немесе олардың әсері арқылы дәлелдеуге тырысады, олардың жүйке жүйесінің әртүрлі аймақтарында (КЗТ) пайда болатынын және уақыт өте келе жинақталатынын (УЗТ) көрсетеді. Макдональд критерийлері бірінші демиелинизациялық шабуылмен келген науқастарда МҚС диагнозын қоюды жеңілдетеді және спецификалық көрсеткіштерге зиян келтірмей, МҚС диагнозының сезімталдығын едәуір арттырады. Макдональд критерийлері – МҚС-тың стандартты клиникалық жағдай анықтамасы, ал 2010 жылғы нұсқасы МҚС диагнозын қоюдың алтын стандарты болып саналады.

Сын

Патология әдетте қабынулы демиелинизациялық аурулардың әртүрлі формаларын анықтаудың алтын стандарты ретінде қарастырылады. Макдональд критерийлерінің спецификалықтығы төмен, себебі зақымданулардың табиғаты ескерілмейді, тек олардың таралуы ғана қарастырылады. Бұл критерийлердің ешқайсысы да тек қана MS-қа тән емес. Қате оң нәтижелерді азайту үшін Макдональд және авторлар олардың критерийлерін тек басқа аурулар жоққа шығарылғаннан кейін ғана қолдануды ұсынады. Макдональд критерийлеріне тағы бір сын – «MS-қа тән зақымданулар» анықтамасының нақты еместігі; 2013 жылғы шолуда мына сипаттамалар анықталды: гематоксилинмен көрсетілген нақты жасуша морфологиясы, Luxol fast blue бояуымен көрсетілген демиелинизация, KiM1P немесе CD68 арқылы анықталатын макрофагтардың пайда болуы, Bielschowsky бояуымен көрсетілген аксондардың зақымдануы, глиальды фибрилляциялық ақуызбен көрсетілген астроцитопатия және CD3, CD4, CD8, CD20 және CD138-ге реакция жасайтын әртүрлі лимфоциттердің түрлері. Макдональд критерийлерінің сезімталдығы патологиялық анықталған MS-қа қатысты төмен, себебі MS жағдайларының шамамен 25% «тыныш» MS болып табылады. Макдональд критерийлерінің төмен сезімталдығы және спецификалықтығы (зақымданулардың патологиялық болуына қатысты) азиялық популяцияларда байқалады. Олар іріктелмеген популяцияларда бағаланғанда КЛОС [клиникалық оқшауланған синдром] – КМС [клиникалық анықталған көптік склероз] трансформациясына қатысты жақсы болжамдық сапаға ие.

Макдональд нұсқаларын салыстыру

Қазіргі уақытта McDonald-тың әртүрлі нұсқаларының сезімталдығы мен ерекшелігін аутопсиямен салыстыратын ақпарат көп емес. Кейбір есептерде осы параметрлерді бағалау үшін Poser "CDMS" кешіктірілген диагнозы (екі жылдық бақылау кезінде) белгі ретінде қолданылды. 2017 жылғы түзетудің сезімталдығы (2010 жылғы түзетуге және Poser CDMS-ке қарағанда) жоғары (85%-ке қарсы 30% және 85%-ке қарсы 41%) және ерекшелігі төмен (33%-ке қарсы 63% және 63%-ке қарсы 85%) болып көрінеді, екі жылдық бақылауда.

2010 жылғы қайта қаралған нұсқалар

2010 жылы көп склерозды диагностикалау жөніндегі халықаралық комиссия үшінші рет Ирландияның Дублин қаласында Макдональд диагностикалық критерийлерін талқылау және жаңарту мақсатымен жиналды.

2017 жылғы қайта қарау

Соңғы қайта қарау (2018 жылғы жағдай бойынша) 2017 жылғы қайта қарау болып табылады. Спецификалықтығының төмендеуі туралы ешқандай хабарлама түспеген. 2017 жылғы қайта қарау спецификалықтығына қауіп тудырмай, диагноз қоюды үдетуге бағытталған. Жаңа ұсыныстар мыналарды қамтиды: Еуропалық MAGNIMS тобы МРТ-ны склерозға қарсы диагноз қоюда қолдану жөніндегі нұсқауларды жүйелі түрде жариялайды, және бұл нұсқаулар МРТ технологиясының дамуымен жаңартылып отырады. Сонымен қатар, қос инверсиялық қалпына келтіру немесе фазалық сезімтал инверсиялық қалпына келтіру сияқты жаңа МРТ техникаларын пайдалану арқылы склерозға қарсы ауруда көбірек зақымдануларды анықтауға болады, және бұл техникалар одан әрі расталса, болашақ критерийлерге енгізілуі мүмкін. Тағы бір перспективті МРТ техникасы – магниттік трансферлік бейнелеу, ол ошақтық зақымданулардан тыс, мидың қалыпты көрінетін тіндеріндегі зақымдануды анықтауға мүмкіндік береді. Соңында, жоғары ажыратымдылық спектрлік доменді оптикалық когерентті томография болашақта оптикалық невритті анықтаудың өте перспективті және сезімтал әдісі болуы мүмкін. Сондай-ақ, қандағы зерттеулердің ішінде циркуляциялық нейрофиламент жеңіл тізбегі (NFL), РНК профилі және MRZ реакциясы сияқты сынамалар ұсынылған.

Клиникалық емес ауруды емдеу

2010 жылғы Макдональд критерийлерінде қарастырылмаған, үлкен клиникалық маңызы бар тағы бір мәселе – субклиникалық ауру. Кейбір пациенттерде МС-қа тән белгілерге ие ми зақымданулары кездейсоқ анықталды және олар қазір радиологиялық оқшауланған синдром (РОС) ретінде жіктеледі. Осы пациенттердің кейбіреулері бірнеше жыл өткен соң да МС-ты дамытуы мүмкін. МС-тың ауруды модификациялайтын терапиясын ертерек бастау жақсы клиникалық нәтижелермен байланысты болғандықтан, аурудың субклиникалық сатысындағы адамдарды анықтау және осы сатыда емді бастаудың пайдалылығын анықтау маңызды. Қазіргі уақытта осы мәселені анықтау және РОС-і бар пациенттердің қайсысы анықталған МС-қа прогрессиялайтынын анықтау үшін қосымша зерттеулер жүргізілуде. Осы зерттеулердің нәтижелеріне байланысты болашақ критерийлер МС күтіміндегі осы даулы, бірақ өте маңызды мәселені қарастыруы мүмкін.