Кіріспе
Мутрику (lang es) – Испанияның солтүстігіндегі Баск елінің автономды облысындағы Гипускоа провинциясында орналасқан жағалау қаласы. Халық саны шамамен 5000 адамды құрайды және Бискай шығанағына қол жеткізеді. 2011 жылдың 8 шілдесінде ашылған әлемдегі алғашқы көп турбиналы толқын қорғағыш электр станциясы осы қалада орналасқан. Мұнда 1080 жылы салынған Гипускоадағы ең көне шіркеулердің бірі – Сан-Андрес шіркеуі табылады.
Этимология
Қаланың екі түрлі жазылуы бар. Мутрику – қала тұрғындары қолданатын тарихи атау, ал Мотрико – 13 ғасырдан 1980 жылға дейін ресми жазылым болған. Қазіргі стандартты баск тілінде Мутрику термині қолданылады, ал баск тіліндегі жазу 1980 жылы кеңес шешімімен ресми мәртебе алды. 1989 жылдан бері Мутрику – BOE мойындаған жалғыз ресми атау, ол қазіргі ресми құжаттарда және Баск аймағындағы испан тіліндегі бұқаралық ақпарат құралдарында қолданылады. Қала атауының этимологиясы көптеп пікірталас тудырды. Атау қаланың 1209 жылы негір қаланғанға дейін немесе қала негір қаланған кезде пайда болған-жоғы белгісіз, бірақ патшалық құрылымға дейін пайда болған сияқты, себебі 13 ғасырлық қала жарғысында Мотрико есімі кездеседі.
Орналасуы және кіру мүмкіндігі
Бұл шағын қала Бискай шығанағының жағалауында, Гипускоаның солтүстік-батыс бұрышында орналасқан. Ол теңіз жағасындағы тік жартастарға жатады, және су тасқанда көптеген жүзу орындары мен балық аулауға қолайлы жерлер ашылады. Қаланың жағажайлары Деба және Артибай өзендерінің сағаларында орналасқан. Деба сағасындағы қара құмды жағажайдың аты Ондарбелц (баск тілінде "қара құм" деген мағынаны білдіреді), ал Артибай өзенінің сағасындағы жағажай ақшыл алтын түсті. Ауылдың ортасында, екі өзен сағасының арасында табиғи шығанақ пен порты орналасқан. Порттан ортағасырлық үлгідегі ғимараттармен толы бүкіл қаланы көруге болады.
Қалалық география
Халықтың 85 пайызы тұратын қалалық орталықтан басқа, ауылда төмендегідей 9 шағын елді мекен бар: Астигаррибия, Артезайн Эррека, Галдона, Ибири, Ларанга, Михоа, Мицкия, Олабарриэта және Олатц.
Гидрографиялық
Деба өзені қаланың шығыс шекарасын құрайды; Олатзгоико эррека, Айноэррека, Жарролатца эррека және Чокорекуа сияқты ауылдан оған құятын бірнеше шағын өзендер бар. Батыс шекарасында Артибай өзені орналасқан, бірақ бұл жағдайда қала шекарасынан басталатын өзен – Артибайдың құдыретіне құятын Сатурраран жағажайына жететін Михоаэррека арнасы. Сатурраран Олатцтан және айналасындағы таулардан су жиналатын кішкентай алқапты құрайды: Эррекабельц, Арменксако эррека, Зиноаэтсеберрико эррека, Артзаайнеррека, Алдаберрека, Бидекоаэррека, Ондаберроэррека және Курпитако эррека. Бұл екі су алабы, Деба мен Сатурраран арасында, Кальбариодан төмен ағатын және қала орталығы мен төңіректегі аймақтарды қамтитын тағы бір кішкентай алқапты құрайды: Эрекаунди, Идурреко эррека, Лейзарреко эррека, Малдомин эррека, Хохуартеррека және Ласаоко эррека.
Жер бедері
Мютрикудің топографиясы Арно тауымен (608 м) ерекшеленеді, ол қаладан биікке көтеріледі. Бұл әктас массасы емен және жергілікті қылқан жапырақты Канتابрия орманмен жабылған. Жер бедері өте тік, биік беткейлер мен тар шатқалдар Гуипускоаның жағалауына, жартастарына және су тасқынына дейін созылып жатыр.
Экономика
Мутрику экономикасы теңізге байланысты. Балық аулау тарихи тұрғыдан бері консервілеу зауыттары үшін шикізатты қамтамасыз ететін басты экономикалық күш болған. Экономикалық дағдарыс балық шаруашылығына зор әсер етті, қазір жағалауда балық аулайтын небары бірнеше кеме қалды. Ауылдық аймақтардағы ауыл шаруашылығы өзін-өзі қамтамасыз етуге және жергілікті тұтынуға бағытталған, ал артық өнімдер аймақтық нарықтарда сатылады. Мал шаруашылығы көлемі шала. Ауылдық жерлерде ағаш кесуде негіздік назар insignis қарағайы және басқа түрлі қызыл шыршаларға беріледі. Балық шаруашылығы саласын дамытуға бағытталған шаралар жалғасуда. Тарихи тұрғыдан қаланың басты өнеркәсібі болған консервілеу өнеркәсібінің орнына, аймақтық экспортқа бағытталған металл өңдеу шеберханалары пайда болды. Сатурраран өзенінің сағасындағы жазық жерлер даму үшін кеңістік ұсынды. Қазіргі уақытта муниципалитеттің негізгі кәсіпорындары – консервілеу фабрикасы Yurrita e Hijos SA, медициналық құралдар өндіретін Metec Motric SA және мүмкіндігі шектеулі адамдарға арналған Katealegaia шеберханасы болып табылады. Мутрикуда бірнеше кемпинг алаңдары мен көптеген мейрамханалар бар, олар сондай-ақ көршілес Деба қаласына келгендерге де қызмет көрсетеді. Бұл қала ірі қала тұрғындары үшін демалыс үйлерін салуға танымал орынға айналды.
The service sector is heavily dependent on tourism. Mutriku has several campgrounds and many restaurants which also cater to those visiting the neighboring town of Deba. It has also become a popular location for vacation homes for those in larger cities.
Тарих
Jentiletxea II және Iruroin Langatxo үңгірлері Жоғарғы палеолитке дейінгі кезеңдерде адамдар қоныстанғандығын көрсетеді. Мутрику қаласы 1209 жылы Кастилия королі Альфонсо VIII құрған, ол қалаға жарғы беріп, қаланы қорғау үшін қабырға салу құқығын тағайындады (қабырғаның қалдықтарының бір бөлігі әлі де көрініп тұр). Ортағасырлық қала жылдам дамыды. Аристократтар мен сауда және әскери топтарға тиесілі маңызды сарайлар мен мұнаралы үйлер салынды. Айынышты жағдай, 1553 жылы болған өрт қаланың көп бөлігін қиратты. Тек бірнеше тас үйлер ғана сақталды, ал барлық ағаш үйлер жойылды. 19 ғасырдың соңында Эваристо де Чуррука порт үшін жаңа доктар жобалады. Уақыт өте келе бастапқы жобалардағы кемшіліктер анықталды, ал 20 ғасырдың ортасында Рамон Ирибаррен Каванильес доктарды толқындардың әсерін азайту үшін қайта жаңартылды. Дегенмен, 20 ғасырдың соңында балық аулау саласының төмендеуі туризмге көбірек назар аударуға себеп болды. Портқа кіру және доктардың тұрақтылығын қамтамасыз ету, сондай-ақ Бискай шығанағына теңіз арқылы қол жеткізуге қызығушылық танытқан туристерді тарту мақсатында ескі порттың сыртында жаңа теңіз қабырғасы салынды. Жаңа толқынды пайдаланатын электр станциясы соңғы теңіз қабырғасында орналасқан. 21 ғасырмен бірге тағы бір маңызды жоба жүзеге асырылды – ортағасырлық ескі қала орталығындағы жол ағынын жеңілдету үшін портқа тікелей бағыт салынды. Деба және Ондароаға апаратын жолдар да жақсартылды.
Тұлғалар
Хуан Гамбоа (15-ғасыр): Генерал. Хуан Антон де Астигаррибия (16-ғасыр): Саудагер. Доминго де Ируре (16-ғасыр): Магеллан бұғазында Фрэнсис Дрейкпен шайқасқан адмирал. Паскуаль де Итурриза (16-ғасыр): Сәулетші. Эрнандо де Лизаола (16-ғасыр): Генерал. Педро де Лизаола (16-ғасыр): Триполи епископы. Доминго де Дорнутеги (17-ғасыр): Адмирал. Родриго де Гилистеги (17-ғасыр): Адмирал. Хуан де Итурриза (17-ғасыр): Адмирал. Мигель Видазбал (17-ғасыр): Адмирал. Хосе Антонио де Гастаньета (1656-1728): Адмирал және кеме жасаушы. Косме Дамиан де Чуррука и Элорза (1761-1805): Ғылымгер және Әскери-теңіз күштерінің бригадирі. Трафальгар шайқасының батыры. Джулиан де Чуррука: Заңгер, филолог және Испания Тәуелсіздік соғысының батыры. Хуан Баутиста Акилона (1832): Либералды саясаткер. Хосе де Чуррука (1791-1849): Судья және саясаткер. Эваристо де Чуррука (1841-1917): Инженер. Мутрику графы. Хуан Песон, Хуан де Ланда (1894-1968): Актер. Матео де ла Оса (1905-1995): Боксшы. Хосе Мария Пагоага (1952-1995): Гандболшы. Хосе Антонио Аркоча Мартиха (1911-1996): Баск жазушысы. Сабино Андонеги (1931): Футболшы және жаттықтырушы. Франсиско Чуррука (1936): Пелотари. Дионисио Уррести (1942): Футболшы. Гильермо Андонеги (1949): Мүсінші. Ксири Андонеги (1955-2011): Мүсінші. Иманол Андонеги (1958): Мүсінші. Хуан Карлос Перес Гомес (1958): Музыкант және Itoiz тобының мүшесі. Лучано Итуррино (1963): Футболшы. Пейо Арретунандия (1974): Кәсіби велосипедші. Эстицу Арозена (1975): Бертсолари. Асиер Ильярраменди (1990): Бұрынғы «Реал Мадрид» футболшысы, қазір «Реал Сосьедад» сапында ойнайды.