Аяқ құлыптамалары – жартылай жекпе-жектен бастап, күрес өнерінде қолданылатын техника. Буынға қысым жасап, қарсыласты бағындыру жолы. Тарихы 2500 жылға жуық!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жауынгерлік өнердегі тұтқалау техникасы
Grappling technique in martial arts
Аяқ тұтқасы – аяқ, тізе немесе жамбас сияқты аяқ буындарына бағытталған буын тұтқасы. Аяқ буындарына бағытталған тұтқа кейде «аяқ тұтқасы» деп, ал жамбасқа бағытталған тұтқа «жамбас тұтқасы» деп аталады. Аяқ тұтқалары Самбо, бразилиялық джиу-джитсу, қабылдау күресі, аралас жекпе-жек өнері, шут-күрес және бағындыру күресі сияқты жауынгерлік спорт түрлерінде әртүрлі шектеулермен қолданылады, бірақ буын тұтқалары бар спорт түрлерінде, мысалы дзюдода тыйым салынған. Бұл техниканың тарихы тереңде жатыр, ол 2500 жылдан астам бұрынғы Олимпиада ойындарының жоғалған өнері – Панкратионда да кездескен. Басқа буын тұтқалары сияқты, аяқ тұтқасы да толық дене күшімен тиімдірек. Кейбіреуі тізе немесе жамбас буындарына шабуыл жасайды және үлкен бұлшықет топтарына қарсы тұру үшін күшті пайдаланады, ал енді біреулері тізедегі немесе тобықтағы кіші буындарға тікелей шабуыл жасайды. Аяқ тұтқалары шабуыл жасау кезінде немесе екі шабуылдың арасында ауысу кезінде бақылауды сақтау үшін ішкі аяқ үшбұрышы немесе аяқ түйіні сияқты позицияларды қамтиды, бірақ олар және басқа бақылау позициялары бразилиялық джиу-джитсу жарыстарында тыйым салынған. Кейбір басқа аяқ тұтқаларының бақылау позициялары қазіргі заманғы BJJ және бағындыру күресі жарыстарында «қорғаныс» ретінде қолданылады, мысалы, жылан қорғанысы, бір аяқты X қорғанысы және 50/50 қорғанысы, олар аяқ тұтқалары үшін де, төменнен басымдыққа ие болу үшін де қолданылады. Жарығу немесе жаттығу кезінде аяқ тұтқалары баяу және бақыланатын түрде қолданылады, және салыстырмалы түрде қауіпті тобық тұтқасы сияқты, толыққанды созылмайды. Оның орнына, тұтқа толық қолданылғанға дейін бағыну белгісі беріледі. Өзін-өзі қорғау кезінде немесе дұрыс қолданылмаған немесе шамадан тыс күш қолданылған жағдайда, аяқ тұтқалары бұлшықеттерге, сіңірлерге және буындарға зақым келтіруі мүмкін, тіпті шығу немесе сүйек сынуына әкелуі мүмкін. Аяқ тұтқаларының көптеген түрлерінің мысалдары төменде келтірілген.
A leglock is a joint lock that is directed at joints of the leg such as the ankle, knee or hip joint. A leglock which is directed at joints in the foot is sometimes referred to as a foot lock and a lock at the hip as a hip lock. Leglocks are featured, with various levels of restrictions, in combat sports and martial arts such as Sambo, Brazilian Jiu Jitsu, catch wrestling, mixed martial arts, Shootwrestling and submission wrestling, but are banned in some sports featuring joint locks such as judo. The technique has been seen across a wide range of different combat sports and is reportedly over 2,500 years old, having been seen in the lost art of Pankration in the original Olympic Games. As with other jointlocks, leglocks are more effective with full body leverage. Some attack the large joints of the knee or hip and involve utilizing leverage to counteract the larger muscle groups, while others directly attack ligaments in the knee or the smaller joint of the ankle. Leglocks can involve control positions such as the inside leg triangle or leg knot to maintain control while applying the attack or transitioning between two attacks, though they and some other control positions are banned in Brazilian Jiu jitsu competition. Some other leglock control positions have been adopted into modern BJJ and submission grappling competitions as "guards" such as the snake guard, one legged X guard, and 50/50 Guard, where they are used for both leglocks and to reverse into dominant positions from the bottom. In training or sparring, leglocks are applied in a slow and controlled manner, and are often not hyperextended such as in the case of the comparatively dangerous heel hook. Instead, submission is signalled before the lock is fully applied. In self defense application, or when applied improperly or with excessive force, leglocks can cause muscle, tendon and ligament damage, even dislocation or bone fractures. Some examples of the many types of leglocks are found below.
Тізе сүйегі
Тізе тұтқышы (сонымен қатар аяқ тұтқышы, тізе құлпы немесе hiza juji gatame) - тізе буынын гиперэкстензияға (аса созуға) түсіре алатын аяқ тұтқышы. Тізе тұтқышының негізгі техникасы қол тұтқышына ұқсас. Орындаушы қарсыласының аяғын өзінің аяқтарының арасына қысып, қолдарымен бекітеді, сонда қарсыласының тізеқабығы денеге қарай бағытталады. Содан кейін орындаушы жамбастарымен қысым жасап, қарсыласының аяғын түзуге мәжбүр етеді, осылайша тізе буынын аса созады. Тізе тұтқышының тағы бір түрі бар, онда қолдармен аяқты ұстаудың орнына, орындаушы қарсыласының аяғын бір қолтығының астына қысып алады. Содан кейін орындаушы денесінің жоғарғы бөлігі мен жамбастарын пайдаланып, тізеге күшті күш түсіреді, нәтижесінде құлыптан шығу қиындайды, тіндерге немесе байланыс тіндеріне зақым келтірмес бұрын.
A kneebar (also known as legbar, kneelock or hiza juji gatame) is a leglock that can hyperextend the knee. The basic kneebar technique is similar to that of an armbar. The practitioner will trap the opponent's leg in between their legs and secure the leg with their arms so the opponent's kneecap points towards the body. The practitioner then applies pressure with their hips, forcing the opponent's leg to straighten, hyperextending the knee joint. A variation of the kneebar is similarly accomplished, but instead of holding the leg with the hands, the practitioner will trap the opponent's foot behind one armpit. The practitioner will then apply pressure using their upper body as well and their hips, yielding a greater amount of force applied to the knee, therefore rendering the lock much more difficult to escape before tissue or ligament damage occurs.
Бүйір бұғаты
Тоқпан бұғаты (кейде тізе бұғаты деп те аталады) – бұл аяқ бұғаты, ол тоқпандың кез келген буынына, әдетте табан-тібік буынын табанға қарай шамадан тыс иіп (плантарлық гиперфлексия) қолданылады. Тоқпан бұғаты көбінесе бір мезгілде Ахилл сіңірінің және кейде балдыр бұлшық еттерінің қысылу бұғатын тудыратын тәсілмен қолданылады.
An ankle lock (occasionally referred to as a shin lock) is a leglock that is applied to any of the joints in the ankle, typically by hyperextending the talocrural joint through plantar hyperflexion. Ankle locks are often applied in a manner which simultaneously causes a compression lock to the achilles tendon, and sometimes also to the calf muscle.
Тіке буын тұйықтауы
Тура тұяқ тұйықтауы (оның қалай орындалуына байланысты дзюдода акиресукен гатаме немесе аши хисиги деп аталады) – бұл көбінесе тұяқ тұйықтауы деп есептеледі. Ол әдетте қарсыластың бір аяғын оқшаулау үшін аяқтарды пайдаланып, қарсыластың аяғын қолтық астына қойып, аяқты қарсыластың балдырдың төменгі жағынан, әдетте Ахилл сіңірінде ұстау арқылы жасалады. Кеңсекті алға жылжыту арқылы аяқ күшпен табанға иіледі, соның салдарынан білезікте күшті тұйықтау пайда болады. Алқа бұл тұтқада тіреуіш ретінде қызмет етеді және әсіресе алқаның сүйекті бөліктері қолданылғанда Ахилл сіңіріне қатты қысым түсіруі мүмкін. Мұндай тура тұяқ тұйықтауы кейде "Ахилл тұйықтауы" деп те аталады.
The straight ankle lock (depending on how it is performed is known in judo as an akiresuken gatame or ashi hishigi) is what is usually thought of as an ankle lock. It is typically performed using the legs to isolate one of the opponent's legs, and placing the opponent's foot in the armpit, while holding the foot with the forearm at the lower part of the opponent's calf, usually at the achilles tendon. By leveraging the hips forward, the foot becomes forcefully plantar flexed, hence creating a potent joint lock on the ankle. The forearm serves as a fulcrum in the leveraging, and may cause severe pressure on the achilles tendon, especially when the bony parts of the forearm are used. Such a straight ankle lock is sometimes referred to as an "achilles lock".
Аяқ тұтқасы
Аяқ тұтқасы (жүдода аши дори гарами деп те аталады) – қарсыластың аяғын бақылап, екі қолмен аяқ бармағына жақын жерден ұстап, аяқты бұру немесе итеру арқылы білезіктің гиперэкстензиясына және/немесе гиперротациясына қолданылады. Аяқ тұтқасының көп тараған түрі – «төрттік» аяқ тұтқасы, онда қарсыластың аяғын ұстау үшін «төрттік» позиция қолданылады. Бұл түрдегі тұтқаны орындау үшін бір қолмен аяқты бармақтарынан ұстап, екінші қолын қарсыластың ахилл тынысының астына қойып, білегінен ұстайды. Осылайша қарсыластың денесін бақылап, екі қолмен аяқты тура немесе сәл бүйірге қарай иіп, білезікке айтарлықтай бұрылу күші түсіріледі. Аяқ тұтқасын өкше тұтқасы сияқты жағдайда да қолдануға болады.
A toe hold (also known as ashi dori garami in judo) involves using the hands to hyperextend and/or hyperrotate the ankle, typically by grabbing the foot near the toes, and twisting or pushing the foot while controlling the opponent's leg. A common type of toe hold is the figure four toe hold, where a figure four hold is used to hold the opponent's foot. This type of toe hold is performed by holding the foot by the toes with one hand, and putting the other hand under the opponent's achilles tendon, and grabbing the wrist. By controlling the opponent's body, and using the hands to plantar flex the foot either straight or slightly sideways, hence putting considerable torque on the ankle. The toe hold can also be applied in a similar position as an ankle lock.
Тұяқ ілгіш
Тұяқ ілгегі – бірнеше буынға әсер ететін аяқ тұйықтамасы, ол аяқты көлденең бұрау арқылы, ішке немесе сыртқа қарай бұралып қолданылады. Бұл бұралу күші білезікке күшті серпіліс түсіреді, ол өз кезегінде тізеге беріледі. Тұяқ ілгегінің бірнеше нұсқасы бар, ең көп таралғаны – қарсыластың аяғын өзінің аяғына орап алып, қарсыластың аяғын сол жақтағы қолтығына ұстау. Аяқтар қарсыластың дене қозғалысын бақылау үшін қолданылады, ал қарсыластың аяғы өкшесінен ұсталып бұралады, сондай-ақ бүкіл дене бұралу қозғалысын жасауға жұмсалады, осылайша білезікте күшті ішкі серпіліс пайда болады. Осыған ұқсас тұяқ ілгегін қарсыластың аяғын қарсы жақтан ұстап, оны сыртқа қарай бұра отырып жасауға болады; бұл қимыл кері, сыртқы немесе ішкі тұяқ ілгегі деп аталады. Көптеген тәжірибелілер тұяқ ілгегін қауіпті аяқ тұйықтамасы деп санайды, ол, әсіресе тізедегі байланыстарға зиян келтіру қаупі жоғары. Сондықтан, көптеген белгілі күресшілер тұяқ ілгегін жаңа бастаушыларға үйретудің қажеті жоқ деп есептейді. Бұл өте көне техника болғанына қарамастан, тұяқ ілгегі көптеген жарыс күресі түрлерінде заңсыз, ал IBJJF ережелері бойынша бразилиялық джиу-джитсуда бір кезде толығымен тыйым салынған, бірақ 2021 жылдан бастап тәжірибелі жарысқа қатысушылар үшін бұл ереже өзгертілді. Бүгінде осы ережеден бірнеше ерекшеліктер бар, ең бастысы – бразилиялық джиу-джитсу және самбо жарыстарының жоғары деңгейдегі санаттары.
A heel hook is a leg lock affecting multiple joints, and is applied by transversely twisting the foot either medially or laterally. The torsional force puts severe torque on the ankle, which in turn transfers torque to the knee. There are several variations of heel hooks, with the most typical being performed by placing the legs around a leg of an opponent, and holding the opponent's foot in the armpit on the same side. The legs are used to control the movement of the opponent's body while the opponent's foot is twisted by holding the heel with the forearm, and using the whole body to generate a twisting motion, hence creating severe medial torque on the ankle. A similar heel hook can be performed by holding the opponent's foot in the opposite armpit, and twisting it laterally; a move which is referred to as an inverted, reverse or inside heel hook. Many practitioners considered the heel hook to be a dangerous leg lock, with a high rate of injury, especially to ligaments in the knee. As a result, many popular figures in the grappling world do not believe that heel hooks should be taught to beginners. Despite being a very old technique, the heel hook is illegal in many forms of competitive grappling and was at one point completely banned in Brazilian jiu jitsu under IBJJF rules, but this was changed for advanced competitors as of 2021. Today there are several exceptions to this, most notably the advanced categories of competition Brazilian jiu jitsu and Sambo.
Бұзаудың ұсақталуы
Бұзауды сығу немесе бұзау кескіші (бұзау кескіші, тізе кескіші немесе тізе бөлгіші деп те аталады), дзюдода хиза хисиги деп аталады, бұл қарсыластың аяғын (тобығынан тізеге дейін) қысып, тізе артына алқа немесе тібін қойып, бұзау бұлшық етін сығу арқылы тізе буынын бөлуге болатын техника. Бицепс кескіштері сияқты, бұл техника тек ауырсыну тудырады деген жалған түсінік кең таралған. Бұзауды бұғаттау тізеге ауыр жарақаттар келтіруі және бұзау бұлшық еттерін зақымдауы мүмкін, сондықтан бұғаттауды аяқтағанда сақтық таныту қажет.
A calf crush or calf slicer (also known as calf cutter, knee slicer, or knee separator), known in judo as hiza hishigi, is a technique wherein one compresses their opponent's leg (heel to butt) while placing one's forearm or shin behind the knee to crush the calf muscle while potentially separating the knee joint. As with biceps slicers, there is a common misconception that this technique causes only pain. Calf locks can cause very serious injuries to the knee as well as damaging the calf muscle, and caution should be a priority when finishing the lock.