Кіріспе

2005 жылғы «Ғарыш жарысы» теледокументалдық фильмі – BBC телеарнасының «Ғарыш жарысы» сериалы. Ол алғаш рет Ұлыбританияда BBC2 арнасында 2005 жылдың 14 қыркүйегі мен 5 қазаны аралығында көрсетілді. Сериал Америка мен Кеңес Одағы арасындағы ғарыш жарысының маңызды оқиғаларын және тұлғаларын, адамның алғаш рет Айға қонғанға дейінгі кезеңін қамтиды. Онда кеңестік бас ракета жасаушы Сергей Королев және оның американдық әріптесі Вернер фон Браун туралы айтылады. Сериалды жасауға британдық, неміс, американдық және ресейлік шығармашылық топтар бірлесіп жұмыс істеді.

1-ші эпизод: "Ракеталар үшін жарыс" (19441949)

Вернер фон Браунның нацистер үшін Mittelwerk және Peenemünde-дегі V-2 зымыраны бойынша жұмысының нәтижелері көрсетіледі, сондай-ақ Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы жылдарында Германиядағы оның соңғы қызметі, американдық және совет әскерлері неміс ракеталық технологиясын қолға түсіру үшін бәсекелесіп жатқанда. Бірақ, американдықтар фон Браунды және оның көптеген жетекші қызметкерлерін, олардың барлық техникалық құжаттарын және көптеген материалдарын алып, үстемдікке ие болғанда, Сергей Королев ГУЛАГ-тан босатылып, бұрынғы әріптесі Валентин Глушкомен бірге советтердің ракета жасау жөніндегі сарапшысы ретінде тағайындалды. Оған фон Браунның технологиясына теңестіріп, совет ракеталық технологиясын жаңарту жұмағы жүктелді, ол фон Браунның АҚШ-қа қашқаннан кейін қалған материалдармен және кадрлармен жұмыс істеді.

2-ші эпизод: "Спутниктерге жарыс" (19531958)

Салқын соғыс күшейе түскенде, Королевке Америкаға бес тонналық соққы жүк тасымалдайтын зымыран жасау тапсырылады; ол алғашқы ICBM – R-7 Semyorka зымыранын жобалап, құрастырады, кейіннен оны алғашқы спутникті, Sputnik 1-ді ұшыру үшін пайдалануға рұқсат алады, одан кейін асығыс түрде Sputnik 2 спутнигін де ұшырады. Осы уақытта фон Браун АҚШ үкіметін өзінің спутнигін ұшыруға рұқсат беруге көндіруге тырысады; Sputnik ұшырылғаннан кейін және АҚШ Әскери-теңіз күштері Vanguard спутнигін ұшыруға ұшыраған сәтсіздіктен соң, оған ақыры алғашқы американдық спутнигі Explorer 1-ді ұшыруға рұқсат беріледі. Королев американдықтардың есебін теңестіргенін және олар ғарышқа қатысты жарыста екенін, олар жеңіске жетуге ниетті екенін жариялайды. Эпизодтың соңында екі адам дәлізбен келе жатыр, олардың біреуі ғарышкерлік киім киген.

3-бөлім: "Қорылуға жарыс" (19591961)

Америкалықтар мен кеңестіктер екеуі де адамдарды ғарышқа ұшқызуды жоспарлап отыр, және екі тараптың да "Восток" бағдарламасын (КСРО) және "Меркурий" жобасын (АҚШ) дамыту арқылы оған дайындалып жатқанын көріп отырмыз. Капсулалар мен оларды жеткізу құралдары туралы негізгі мәліметтермен қатар, ресейлік космонавттардың іріктелуі мен оқытылуын да көреміз, ал АҚШ-тағы олардың әріптестері туралы ақпарат көбінесе одан да аз. Екі тарапта да қиындықтар мен сәтсіздіктер болды, соның ішінде алғашқы кеңестік баллистикалық зымырандардың бірінің қатаң апатқа ұшырауы туралы да әңгіме бар. Соңында кеңестіктер Юрий Гагаринды бірінші болып ғарышқа шығаруға қол жеткізді, ал американдықтар Алан Шепардты одан көп ұзамай ұшырды.

4-ші эпизод: "Ай жарысы" (19641969)

Екі ел де қазір Айға адам жіберуді жоспарлап отыр; американдықтар "Жеміздер" жобасымен ғарыш жарысында көш бастады, бірақ кейін "Аполлон-1" өртінен қаза тауып, апатқа ұшырады. Алексей Леоновтың алғашқы ғарышқа шығуы сияқты айқын жетістіктерге қарамастан, кеңестік ғарыш бағдарламасы ішкі дау-жанжалдың салдарынан артта қалады. Глушко мен Королев отын мәселесіндегі келіспеушілікке байланысты толықтай ажырасып кетеді; Королев қозғалтқыштарды жасау үшін Николай Кузнецовқа жүктеледі. Кузнецов НК-33 қозғалтқышын ұсынады, ол өте тиімді болғанымен, американдықтардың F-1 қозғалтқышынан кем қуатты. Кеңес бағдарламасы Королев операция кезінде қайтыс болғаннан, Гагарин ұшақ апатында мерт болғаннан, "Союз-1" апатқа ұшырап Владимир Комаровтың қаза болуынан және Айға ұшуға арналған прототиптік зымыра, N-1 сәтті ұшырылмауынан қосымша соққыларға ұшырайды. Америкада фон Браун "Сатурн-V" зымырасымен, әсіресе үлкен F-1 қозғалтқышындағы жанудың тұрақсыздығымен күреседі, бірақ бұл қиындықтар зор шығындар есебінен күшпен жеңіледі, және зымыра алғашқы экипаждың қатысуымен Айға бағытталған "Аполлон-8" және алғашқы экипаждың Айға қонған "Аполлон-11" миссияларын сәтті іске қосады. Соңғы эпизод осы оқиғаларға қатысқан тұлғалардың әрі қарымандық жолының қысқаша сипаттамасымен аяқталады.

Өндірістің егжей-тегжейі

Би-би-си «Space Race» фильмін Румынияның Трансильвания облысындағы Сибиу қаласында және оның төңірегінде түсірді. Румыния Еуроодақпен бірлесіп өндіріс жасау шартына қол қойды, бұл Еуроодақпен бірлескен өндірістерге жол ашады. Басқа аймақтармен салыстырғанда, Румыния Би-би-сиді табиғаты бұзылмаған жерлермен, тәжірибелі түсіру топтарымен және орташа бағадағы өндіріс мүмкіндіктерімен қызықтырды. Сериал Panasonic SDX 900 DVCPro50 кәсіби видеокамерасымен түсірілді. Бұл жылдам түсіру графигін ұстап тұруға және сол дәуірге сай "қиын" бейнелеуді қамтамасыз етті. 25 кадр/секунд жылдамдықта кең экранды прогрессивті режимде түсірілген сериал жоғары ажыратымдылықпен салыстырғанда бай, көркемдік әсер береді.

Дұрыс емес және қателіктер

Серияда ұсынылған тарихи және технологиялық деректердің көп бөлігі қатты түрде жеңілдетілген, және кейде тікелей жалғандықтар немесе қателер кездеседі. Сериалды пәттің нақты деректік баяны емес, жалпы көрінісін беру ретінде сипаттау және түсіну дұрыс.

Фактикалық қателер

Алғашқы сахнада Серов поляк қарсыластарын, V-2 зымыранын тапқандықтары үшін өлтіргені көрсетіледі. Бұл оқиға болған жоқ. Британдық және поляк әскери қызметкерлері мен ғалымдары Польшадағы Близна V-2 зымыран ұшыру алаңының жанында құлаған V-2 зымырасын іздеу үшін миссия құрды. Фон Браунның алғашқы ракета клубының қызметін көрсеткен кадрлар, шын мәнінде, Фон Браунның VfR клубының қарсыласы Рейнхольд Тилингтің ракеталарын көрсетеді. VfR зымырандары – таяқтарға бекітілген қарапайым қозғалтқыштар еді. Тарихи шындықта маңызды тұлғалардың кейбіреулері көрсетілмеген. Мысалы, Андрей Туполев, Владимир Челомей және Михаил Янгель де көзге түспейді, тіпті Янгельдің R-16 ICBM прототипінің апатты жарылысын көрсететін эпизодта да. Сериалда Глушко КСРО-да Королевпен бәсекелесетін барлық ракета жобаларымен байланыстырылады, тіпті ол тек ішінара жауапты болған немесе қосалқы мердігер болған жағдайларда да. Айтқыш екі рет Mercury Redstone ғарышкерді орбитаға шығара алатынын айтты. Шындығында, Redstone зымырасы ғарышкерді 15 минуттық "суборбитальдық" баллистикалық траекторияға ғана шығара алатын, ол шамамен 120 миль биіктікке жететін. Америкалық астронавттың алғашқы орбиталық ұшуы 1962 жылдың 20 ақпанында ғана болды, Mercury капсуласы күштірек Atlas зымыранымен орбитаға шығарылған кезде. Шын мәнінде, NASA-ның TMX 53107 есебі Mercury Redstone-ды "орбиталық ұшу бағдарламасына кіріспе" деп атады (1-бет). Дегенмен, "Тіршілік үшін күрес" деп аталатын 3-ші эпизод орбиталық қабілетті жоққа шығаруға тырысады. Баяндаушы (8'46"-дан 8'51"-ге дейін) V-2 негізіндегі Redstone-ның "Королев зымыранының күшінің оннан бір бөлігі ғана бар" екенін айтады. "Адамды ғарышқа шығаруға мүсіркеу жеткілікті". Сондықтан Freedom 7, Алан Шепардтың Redstone зымырасымен ұшырылған капсуласы, суборбитальдық болды. Баяндаушы Гагариннің "ұйықтаған Американың үстінен ұшқанын" айтады, бірақ "Восток" ұшу жолы Солтүстік Америкаға жақын болған жоқ, тек Алеут аралдарынан басқа. Гагарин "Мен Американың үстіндемін" деді, бірақ Америкаға Оңтүстік Америка да кіреді және "Восток-1" ұшу жолы осы мағынада Америкаға тиді. Гагарин Тынық мұхитының үстінде, Магеллан бұғазынан үш минутқа жетпей тұрып, түнде сөйледі; одан бұрын ол АҚШ-тың екі жыл бұрын ғана аймағына айналған Гавайиге жақын болды. 1-ші эпизодта Еуропа картасы көрсетілген, онда елдер дұрыс көрсетілмеген. Швейцария Австрия деп, Австрия Югославия деп, Чехия Венгрия деп белгіленген. 1-ші эпизодта Вернер фон Браунның американдықтарға берілуі көрсетілген; сол кезде оның қолы ауыр түрде сынған, бірақ бұл серияда айтылмаған. 2-ші эпизодта баяндаушы екі рет R-7 зымыранының 32 қозғалтқышы бар екенін айтады. Бұл толыққанды дұрыс емес. R-7 және оның ұрпақтары төрт жақтан және орталық бустерге ие. Әр жақтан қозғалтқышта төрт жану камерасы, екі басқару камерасы және бір турбонасос жиынтығы бар бір ракеталық қозғалтқыш бар. Орталық ядрода ұқсас қозғалтқыш бар, бірақ екі емес, төрт басқару камерасы бар. Бұл 32 камераны құрайды, қозғалтқыштарды емес. Глушко кластерлік схеманы сынап жатқан сахнада тек бір қозғалтқыш көрсетілген. Космонавттардың бірі "Восток" ұшқыштар кабинасын алғаш рет көргеннен кейін (3-ші эпизод) басқарудың қайда екенін сұрайды. Гагариннің ұшу сахнасы да ішкі басқарудың жоқтығын көрсетеді. Шындығында, "Восток" бортында басқару құралдары болды, бірақ олар космонавттардың оларды басқаруына жол бермеу үшін бұғатталған. Космонавт қажет болған жағдайда басқаруды ашу үшін кодтар жинағы орналастырылды. 3-ші эпизодта алғаш рет Миссияны басқару орталығы көрсетілгенде, барлық ұшу бақылаушыларының теледидар экраны бар екені көрінеді. Шындығында теледидар экраны тек ұшу директорының ғана болды. Басқа консольдерде әртүрлі жүйелерді өлшеуге арналған тек метрлер болды. 4-ші эпизодта баяндаушы "егер олар (Apollo 8) Ай орбитасына кіре алмаса, олар ғарышқа ұшып, мәңгілікке жоғалады" дейді. Шындығында, Apollo 8 Ай орбитасына енгізілгенде қозғалтқыш сәтсіз болған жағдайда оларды Жерге қайтаратын еркін кері қайту траекториясын қолданды.

расталмаған мәлімдемелер

Сериалда Глушко Королевті бірнеше рет жала жапқан деген мәлімдеме қайталанады. Бұл мәлімдемені куәландыратын ешқандай құжат белгілі емес. Глушконың өзі Королев тұтқындалғанға дейін түрмеге қамалған және "саботаж ұйымына қатысқандығы үшін" сегіз жылға түзету колониясына кесілген. Ол ҰҚК-де авиациялық реактивті күштеу құрылғыларын жасау үшін жұмыс істеуге тартылды. 1942 жылы Глушконың өтінішімен НКВД Королевті басқа түрмеден Глушконың ОКБ-сына аударды.

Фильмдеу қателері

Америкалық солдат Вон Браунмен кездескенде, стандартты M1 мылтығының орнына SKS карабинін алып жүреді. Кезеңдік кадрларды пайдалану, әсіресе R-7 және оның түрлеріне қатысты, үйлесімсіз. V-2 зымырасын ату позициясына тасымалдауды көрсететін сахнада советтік ZIL-157 жүк көлігімен тартылған басқа зымыра қолданылған. Германия станциясынан ғалымдармен келе жатқан пойыздың локомотивінде "CFR" деп жазылған, ол Căile Ferate Române (Румыния темір жолдары) дегенді білдіреді. 1948 жылға сәйкес келетін Капустин Ярдан ұшырылу сахнасында сол кезде өндірілмеген көліктер бар, атап айтқанда ZIL-157 (1958), ZIL-131 (1967) және UAZ-469 (1971).

Жолдас кітап

Серияға серік кітап Дебора Кадбери жазды.