Кіріспе

Шығыс Ауғанстан мен Солтүстік Пәкістандағы тау тізбегі – Спин Гар немесе Сафед Кох (бұл аймақта сирек қолданылады), яғни «Ақ таулар», кейде (пашту тілінде: Selseleh ye Safīd Kūh) – «Ақ таулар тізбегі» деп аталады. Бұл тау тізбегі Хиндукуш тауларының оңтүстігінде орналасқан. Ол Ауғанстанның шығысынан Пәкістанның Хайбер-Пактунхва провинциясына дейін созылып, екі елдің табиғи шекарасын құрайды. Оның ең биік шыңы – Ауғанстан мен Пәкістан шекарасындағы Сикарам тауы, ол айналасындағы барлық төбелерден теңіз деңгейінен биікке көтеріледі. Төменгі төбелердің көп бөлігі шөлейт және ағашсыз, бірақ негізгі тауларда, Шығыс Ауғанстанның таулық қоныстағы қылқан жапырақты ормандарын құрайтын қарағай өседі.

География

Бұл жота шығыстағы Пешавар аңғарынан басталып, батысқа қарай шамамен 160 километрге созылып, Ауғанстандағы Логар аңғарына жетеді. Кабул өзені Спин-Гар тауларынан тар шатқалмен өтіп, шығысқа қарай Инд өзеніне құяды. Бұл жота тікелей Хиндукуш тау жүйесінің Шандур Топ саласымен қосылады.

Геология

Ақ таулар – Үндістан субконтинентін Еуразия тақтасынан бөліп тұратын батыс шекараның бір бөлігі. Таулардың негізі габбро, мафикалық метавулканикалық тау жыныстары, мәрмәр және мигматиттер қоспалары бар протерозой гнейстері мен граниттерінен құралған. Жоғары бөлігінде цирк мұздықтары орналасқан, олардың кейбіреулері қиыршық таспен толтырылған. Сикарам Сарының оңтүстік беткейінде 2500 метрден бастап төменнен жоғарыға қарай: аңғарлардағы аллювиалды топырақтар, 4000 метрге дейін әктас және доломит, 4000 метрде аралық шифер аймағы, одан жоғары кристалл тау жыныстары жатыр.

Фауна

Спин-Гардың оңтүстік-батысындағы 20 000 гектарлық биотоп Ауғанстандағы маңызды құс мекені ретінде тіркелген.

Ауыл шаруашылығы және орман шаруашылығы

Төменгі беткейлердегі дерлік құнарсыз алқаптардың үстінде, негізгі қатарда қарағай мен деодар кедрінің ормандары гүлденді, бірақ Ауғанстан азаматтық соғыстары кезінде болған қирату ағаш ресурстарын азайтты. Аңғарлар әлі де шаруашылыққа қолдау көрсетуде. Ақ тау өзендері тығыз қоныстанған өзен аңғарларындағы егістіктерді суаруға қызмет етеді, бұл Жалалабад алқабында бірнеше дүркін жинауға мүмкіндік береді. Жалалабад маңында бидай, жүгері, әртүрлі көкөністер (сарымсақ, жасыл бұршақ, баклажан, помидор және т.б.), мақта, опий мак, лимон, қант қамысы және зәйтүн де өсіріледі. Оңтүстік-шығыстағы қатардың Бара жоғарғы аңғары – Хайбер-Пахтунхва облысының Пәкістан тайпалық аймақтарындағы ең қарқынды пайдаланылатын шаруашылық аймақтарының бірі. Ескі мәліметтерде Спин-Гар аңғарларында көптеген жеміс бақтары, қарақұмық және анор ағаштары өскені айтылады. Шығыс Ауғанстан ормандарынан ағаштар 19-шы ғасырдан бері негізінен Пәкістанға экспортталады, сонымен қатар жауапкершіліктен тыс көлемде, сондықтан Ауғанстан 1975 жылы экспортқа толық тыйым салды, бірақ контрабандистер оны айналып өтті. Орман шаруашылығынан басқа, фисташка жаңғағы мен Pinus gerardiana-ның жеуге жарамды тұқымдарын жинау дамыған немесе дамыған экономика бар.

Жолдамалар

Спин Гар тау тізбегінде немесе оның жанында бірнеше маңызды тау өткелдері бар. Белгілі Хайбер асуы Спин Гардың бір саласы арқылы өтеді. Сикарам тауының жанындағы екінші өткел – Пеивар немесе Гави асуы, ол Пәкістан тарапындағы Парачинар қаласын Ауғанстанның Пактия провинциясының Ариоб аңғарымен байланыстырады. Ақ таулардың басты қырқасынан өтуге ең қолайлы жол – Агам асуы (3586 м), одан Жалалабадтан Парачинарға дейінгі қашықтық 92 км.

Тарих

1893 жылы Ауғанстан мен Британдық Үндістан арасында құрылған Дюранд сызығы шекарасы осы таулардың ішін кесіп өтеді. АҚШ әскери барлау қызметінің мәліметінше, 2001 жылы Тора-Бора шабуылы кезінде Осама бен Ладенді қоса алған, көптеген әл-Қайда жауынгерлері Пәкістанға қашу үшін Спин-Гар тауларын кесіп өткен. Бен Ладен Тора-Бора деп аталатын солтүстік бөлігіндегі сирек өсімдік жамылған тауларда жасырынған. 2004 жылдан кейін Спин-Гар тау тізбегі әл-Қайданың шетелдік жауынгерлері мен Пәкістан әскерінің бірлескен Солтүстік қолбасшылығы арасындағы көптеген шайқастардың маңызды орны мен аренасына айналды, соңғысы шетелдік жауынгерлердің Пәкістанға енуін болдырмауға тырысты.