1991 жылғы Словения тәуелсіздік соғысы және Бельгия-Нидерланд қақтығысы

Кіріспе

1991 жылы Словения – Югославия қақтығысы, 1831 жылы Бельгия мен Нидерланды арасындағы соғыс.

Он күндік соғыс, немесе Словенияның тәуелсіздік соғысы – 1991 жылдың 25 маусымында Словенияның Югославиядан тәуелсіздік жариялауынан кейін болған қысқа мерзімді қарулы қақтығыс. Бұл қақтығыс Словения аумақтық қорғанысы, Словения полициясы және Югославия халық армиясы (немесе JNA) арасында жүрді. Ол 1991 жылдың 27 маусымынан 1991 жылдың 7 шілдесіне дейін, яғни Бриони келісімдеріне қол қойылғанға дейін жалғасты. Словения тәуелсіздікке ұмтылған республикалардың бірі болды. Алайда, Словенияның тәуелсіздігін қорғау мақсатында оппозиция мен демократиялық жолға өткен коммунистік билік бірлесіп жасаған алғашқы қадамды 1989 жылы Словения полиция күштері "Солтүстік операциясы" деп аталған әрекет арқылы іске асырды. 1990 жылдың сәуір айында Словенияда алғашқы демократиялық көппартиялық сайлау өтті, оның жеңімпазы DEMOS коалициясы болды.

Соғыс дайындықтары

1990 жылғы 23 желтоқсанда Словенияда референдум өтті, онда жалпы сайлаушылардың 88,5% тәуелсіздікті қолдады (дауыс бергендердің 94,8%), сайлауға қатысу 93,3% құрады. Словения үкіметі Белградтағы федералды үкімет Словенияның тәуелсіздікке ұмтылысын күшпен тоқтатуы мүмкін екенін жақсы білген. Словениядағы сайлаудан кейін Югослав халық армиясы ел бойынша қолданылатын жаңа қорғаныс доктринасын жариялады. Тито дәуіріндегі «Жалпы халықтық қорғаныс» доктринасы, онда әр республика өзінің Аумақтық қорғанысын (ТО) сақтап келген, орталықтандырылған басқару жүйесімен алмастырылды. Республикалар қорғаныс мәселелеріндегі рөлін жоғалтады, ал олардың ТО-лары қарусыздандырылып, Белградтағы Югослав халық армиясының (JNA) бас штабына бағындырылатын болды. Словения үкіметі бұл қадамдарға қарсы тұрып, Словенияның Аумақтық қорғаныс техникасының көп бөлігінің JNA-ның қолына өтпеуін қамтамасыз етті. Сондай-ақ, 1990 жылғы 28 қыркүйекте қабылданған конституциялық түзетуде оның ТО-сы тек Словения үкіметінің бағынысында болатыны жарияланды. Сонымен қатар, Словения үкіметі «Ұлттық қорғаныс құрылымдары» (Manevrska struktura narodne zaščite, немесе MSNZ) деп аталатын құпия басқару құрылымын құрды. Бұл Словенияға тән, бірақ көне институт еді, ол республикаға үй күзеттеріне ұқсас, жедел құрылатын қорғаныс құрылымын құруға мүмкіндік беруді көздеді. 1990 жылға дейін оның маңызы шамалы болды, қару-жарағы ескірген және мүшелері аз болды. Алайда, DEMOS басқаратын үкімет MSNZ-ді ТО-ға параллель ұйым ретінде пайдалануға болатынын түсінді, ол толығымен Словения үкіметінің бақылауында болады. JNA Словенияның Аумақтық қорғанысын бақылауға тырысқанда, ТО басқару құрылымы MSNZ-дің параллель құрылымымен ауыстырылды. 1990 жылдың мамыр және қазан айлары аралығында 21000-нан астам Словения Аумақтық қорғанысы және полиция қызметкерлері құпия түрде MSNZ басқару құрылымына жұмылдырылды, бұл туралы федералды үкімет мүлдем білмеді. Словения үкіметі сондай-ақ JNA-ға қарсы әскери науқанды егжей-тегжейлі жоспарлады, нәтижесінде 1990 жылдың қарашасына дейін операциялық және тактикалық жоспар жасалды – қақтығыс басталғанға жеті айдан астам уақыт бұрын. Словениялықтар JNA күштерін ұзақ уақытқа тоқтата алмайтынын сезінді. Қорғаныс министрі Янез Янша басшылығымен олар асимметриялық соғыс стратегиясын қабылдады. ТО бөлімшелері партизандық соғыс жүргізіп, танкіге қарсы қару мен әуе шабуылына қарсы зымырандарды қолданып, JNA бөлімдеріне шабуыл жасауды жоспарлады. Танк колонналарын қолайлы жағдайда – мысалы, тар таулы жолда, маневр жасау мүмкіндігі шектеулі болған жерде – алдыңғы және артқы көліктерді жою арқылы тұтқындауға болады, бұл қалғандарын жеңуді жеңілдетуге мүмкіндік береді. Осыған дайындық ретінде Словения үкіметі шетелдік жеткізушілерден жеңіл ракеталық жүйелер сатып алды, оның ішінде SA 7 Grail (Strela) әуе шабуылына қарсы зымыраны және Германияда жасалған Armbrust танкіге қарсы жүйесі. Шабуылдап, кері шегіну және уақытты кешіктіру тактикасы басымдыққа ие болды, ал майданға тікелей шабуылдан аулақ болу керек болды, себебі мұндай жағдайда JNA-ның басым атыс күшін жеңу өте қиын болар еді.

On 23 December 1990, Slovenia held a referendum, which passed with 88.5% of overall electorate supporting independence (94.8% of votes cast), with a turnout of 93.3%. The Slovenian government was well aware that the federal government in Belgrade might seek to use military force to quash Slovenia's move towards independence. Immediately after the Slovenian elections, the Yugoslav People's Army announced a new defence doctrine that would apply across the country. The Tito era doctrine of "General People's Defence", in which each republic maintained a Territorial Defence (TO), was to be replaced by a centrally directed system of defence. The republics would lose their role in defence matters, and their TOs would be disarmed and subordinated to the JNA's headquarters in Belgrade. The Slovenian government resisted these moves and successfully ensured that the majority of Slovenian Territorial Defence equipment was kept out of the hands of the JNA. It also declared in a constitutional amendment passed on 28 September 1990 that its TO would be under the sole command of the Slovenian government. At the same time, the Slovenian government set up a secret alternative command structure, known as the Manoeuvre Structures of National Protection (Manevrska struktura narodne zaščite, or MSNZ). This was an existing but antiquated institution, unique to Slovenia, which was intended to enable the republic to form an ad hoc defence structure, akin to a Home Guard. It was of negligible importance prior to 1990, with antiquated weapons and few members. However, the DEMOS led government realised that the MSNZ could be adapted to provide a parallel organisation to the TO that would be entirely in the hands of the Slovenian government. When the JNA tried to take control of the Slovenian Territorial Defence, the TO's command structure was simply replaced by that of the parallel MSNZ. Between May and October 1990, some 21,000 Slovenian Territorial Defence and police personnel were secretly mobilised into the MSNZ command structure, of which the federal government was wholly unaware. The Slovenian government also undertook detailed planning of a military campaign against the JNA, which resulted in the production of an operational and tactical plan by November 1990 – over seven months before the conflict actually began. The Slovenes were aware that they would not be able to deter the JNA's forces for an extended period of time. Under Defence Minister Janez Janša, they adopted a strategy based on an asymmetric warfare approach. TO units would carry out a guerrilla campaign, using anti tank weapons and anti aircraft missiles to ambush the JNA's units. Tank columns could be trapped by destroying the lead and rear vehicles in favourable terrain – for instance, on a narrow mountain road where room for manoeuvre was limited – enabling the rest to be tackled more easily. In preparation for this, the Slovenian government covertly bought lightweight missile systems from foreign suppliers, notably the SA 7 Grail (Strela) anti aircraft missile and the German designed Armbrust anti tank system. Hit and run and delaying tactics were to be preferred and frontal clashes were to be avoided since in such situations the JNA's superior firepower would have been very difficult to overcome.

Қақтығыстар

Словения мен Хорватия 1991 жылғы 25 маусымда тәуелсіздік актілерін қабылдады. Тәуелсіздік күніне жасалған бұл "алдын ала" қадам, күтілетін қақтығыста ертерек үстемдік алу жоспарының маңызды бөлігі болды. Словения үкіметі Югославия әскерінің тәуелсіздік жарияланған күні немесе одан кейін күш қолданатынын күткен. Словениялықтар 24 сағатқа мерзімін алға жылдыру арқылы Югославия үкіметін күтпеген жағдайға түсірді, ол өз әрекетін 26 маусымға жоспарлаған еді. Югославия армиясы Словенияның тәуелсіздігіне қатысты қатаң түрде қарсы болғанымен, не істеу керектігі туралы пікірде бөлінді. JNA Бас штабының бастығы, генерал-полковник Благое Аджич, Словения үкіметін құлату және республикада "жақсы күштерді" билікке әкелу үшін кең ауқымды әскери операцияны қолдады. Оның саяси жоғары лауазымды адамы, Югославияның қорғаныс министрі, армия генералы Велько Кадиевич, Словения үкіметін тәуелсіздік жариялаудан бас тартуға итермелейтін күш көрсетуге басымдық берді. Біраз пікірталасқаннан кейін Кадиевичтің пікірі қабылданды. Югославия үкіметінің азаматтық мүшелерінің Словенияда күш қолдану туралы шешімге қаншалықты қатысқандығы белгісіз. Федералды атқару кеңесінің төрағасы (Премьер-министрге тең) Анте Маркович, федералды үкіметке Армияның әрекеттері туралы хабарланбағанын мәлімдеді.

1991 жылғы 26 маусым

26 маусым күні таңертең Югослав Халық Армиясының 13-ші корпусының бөлімдері Хорватияның Риека қаласындағы казармаларынан шығып, Словенияның Италиямен шекарасына қарай қозғалды. Бұл әрекет жергілікті словендердің күшті реакциясын тудырды, олар спонтанды түрде баррикадалар мен демонстрациялар ұйымдастырды. Әлі ешқандай шайқас болған жоқ, және екі тарап та бірінші болып атудан сақтанатын бейресми саясат ұстанғандай көрінді. Осы кезде словен үкіметі республиканың шекаралық бекеттерін және Брник халықаралық әуежайын бақылауға алу жоспарын іске қосқан болатын. Көп жағдайда шекаралық бекеттерді бақылаған персонал словендер болғандықтан, словендердің билікті өздеріне алуы көбінесе киім мен таңбаларды ауыстырумен шектелді, ешқандай қақтығыс болған жоқ. Янез Яншаның сөздерімен айтқанда, бұл "шекаралық кедендік және әуе бақылауындағы маңызды үшбұрыштағы егемендігімізді орнату" мақсатымен жасалды. Бұл сондай-ақ маңызды практикалық салдарларға әкелді. Шекаралық өткелдер үлкен кіріс көзі болды. Сонымен қатар, шекараны бақылауға алу арқылы словендер күтілетін Югослав Халық Армиясының шабуылына қарсы қорғаныс позицияларын құра алды. Бұл Югослав Халық Армиясының бірінші болып оқ атуы керек екенін білдірді. Оқ 27 маусымда сағат 14:30-да Дивачада Югослав Халық Армиясының офицері тарапынан атылды.

1991 жылғы 27 маусым

27 маусымның таңғы сағаттарында JNA әскерлерінің қозғалысы болды. Хорватияның Карловац қаласында дислокацияланған JNA-ның 306-шы зениттік полкінің бір бөлімі Метлика арқылы Словения шекарасын кесіп өтті. Бірнеше сағаттан кейін, JNA-ның 1-ші бронетранспорттық бригадасының танктері мен бронетранспорттық машиналарын құрайтын колонна Словения астанасы Люблянаның жанындағы Врхникадағы казармасынан Брник әуежайына бет алды. Олар бірнеше сағаттан соң жетіп, нысандарды бақылауға алды. JNA федералдық армия болғандықтан, оның күштері әдетте Словенияны қоса алғанда, федералдық республикалардың әртүрлі аймақтарында орналастырылды. Шығыс бағытында JNA бөлімшелері Марибордан жақын жердегі Шентильдегі шекаралық өтпелі пунктке және батысқа қарай Дравоград шекаралық қаласына қарай жол тартты. Югослав Әуе күштерінің ұшақтары Словенияның әртүрлі аймандарына "Біз сіздерді бейбітшілік пен ынтымақтастыққа шақырамыз!" және "Кез келген қарсылық талқандалады" деген хабарламалары бар жадынамалар таратты. 27 маусымның таңғы сағаттарында Словения жетекшілігіне JNA қозғалысы туралы хабарланды. Словенияны қамтитын Бесінші әскери округтің әскери басшылығы Словения президенті Милан Кучанмен телефон арқылы байланысқа шығып, әскерлердің миссиясының шекаралық өтпелдерді және әуежайды бақылауға алумен шектелетінін мәлімдеді. Жедел түрде Словения президенттігінің отырысы шақырылды, онда Кучан және басқа мүшелер қарулы қарсылық көрсету туралы шешім қабылдады. Словения үкіметі JNA-ның стратегиялық маңызды орындарға арнайы күштерін тікұшақтармен жеткізуі мүмкін деген ескертулер алды. Ол Загребтегі JNA-ның 5-ші әскери командалық округіне егер тікұшақтарды пайдалану жалғастырса, оларды атып түсіретіні туралы ескертпе жіберді. JNA басшылығы бұл ескертпеге құлақ аспады, олар словендердің соғысқа түсудің орнына кері шегінетініне сенді. Бірақ бұл қателік еді. 27 маусым күні түстен кейін словендік ТО (Словения аумақтық қорғанысы) SA-7 зымырандарымен екі JNA тікұшағын атып түсірді, олардың бірі Лиублянадағы Рожна Долина үстіндегі "Газель" болды, нәтижесінде ұшқыштар қаза тапты, олардың бірі Тони Мрлак – словен ұшқышы еді, себебі JNA күштерінің құрамында барлық республикалардың азаматтары болды. Кейіннен "Газель" тікұшағының қаруланбағаны және югослав сарбаздарына нан апап бара жатқаны анықталды. Словения аумақтық қорғанысы сондай-ақ әртүрлі аймақтардағы JNA казармаларының маңында орналасып, оларды толығымен қоршап алды және Словения бойынша JNA күштеріне қарсы бірқатар шабуылдар жасады. Брникте словендік ТО бөлімшесі әуежайды бақылап тұрған JNA әскерлеріне шабуыл жасады, ал Трзинде атыс болды, оның салдарынан JNA-ның төрт сарбазы мен бір словендік ТО сарбазы (Эдвард Пеперко) қаза тапты, ал JNA бөлімшесінің қалған бөлігі капитуляциялауға мәжбүр болды. Словенияның ТО бөлімшелері Илирская Бистрица маңындағы Песница, Ормож және Козезедегі JNA танк колонналарына да шабуыл жасады. Хорватияның Вараждин қаласынан келе жатқан JNA-ның 32-ші механикаландырылған бригадасының танк колоннасы Словения шекарасына жақын Ормож қаласында тоқтатылып, словендік бекіністі бұза алмады. Жанжал мен шайқастарға қарамастан, JNA әскери миссиясының көп бөлігін сәтті орындады. 27 маусымның түн ортасына дейін Италия шекарасындағы барлық өтпелдерді, Австрия шекарасындағы үш өтпелден басқа барлық өтпелдерді және Словенияның Хорватиямен шекарасындағы бірнеше жаңа өтпелдерді бақылауға алды. Алайда, оның көптеген бөлімшелері әлі де Словенияның әртүрлі аймақтарында осал жағдайда қалды.

Further JNA troop movements took place in the early hours of 27 June. A unit of the JNA's 306th Anti Aircraft Regiment, based in Karlovac, Croatia, crossed the Slovenian border at Metlika. A few hours later, a column of tanks and armoured personnel carriers of the JNA 1st Armoured Brigade left their barracks at Vrhnika near the Slovenian capital Ljubljana, heading for the airport at Brnik. They arrived a few hours later and took control of the facilities. As the JNA was the federal army, its forces were customarily deployed in various places within the federal republics including Slovenia. To the east, JNA units left Maribor heading for the nearby border crossing at Šentilj and the border town of Dravograd further west. The Yugoslav Air Force aircraft dropped leaflets over various parts of Slovenia bearing the messages "We invite you to peace and cooperation!" and "All resistance will be crushed." In the early hours of 27 June the Slovenian leadership was told of the movements of the JNA. The military leadership of the Fifth Military District, which included Slovenia, was in telephone contact with Slovenian president Milan Kučan, telling him that the troops' mission was limited to taking over the border crossings and airport. A meeting of the Slovene presidency was hastily convened at which Kučan and the rest of the members decided on armed resistance. The Slovenian government had received warnings that the JNA would use helicopters to ferry special forces troops to strategic locations. It issued a warning to the JNA's 5th Military Command District in Zagreb that if helicopters continued to be used they would be shot down. The warning was disregarded by the JNA leadership, which still believed that the Slovenians would back down rather than fight. This was, however, a disastrous miscalculation. In the afternoon of 27 June, the Slovenian TO (Slovenian Territorial Defence) shot down two JNA helicopters with SA 7 missiles, one of them a Gazelle over Rožna Dolina, Ljubljana, killing the occupants, one of whom, Toni Mrlak, was a Slovenian pilot, as the JNA's forces consisted of nationals from all the republics. It was later discovered that the Gazelle which Mrlak had been flying was unarmed, and was carrying only bread for the Yugoslav soldiers. The Slovenian Territorial Defence also took up positions around JNA barracks in various locations, effectively besieging them, and launched a series of attacks on JNA forces across Slovenia. At Brnik, a Slovenian TO unit attacked the JNA troops holding the airport, and at Trzin a firefight developed in which four JNA soldiers and one Slovenian TO soldier (Edvard Peperko) were killed and the remainder of the JNA unit was forced to surrender. Attacks were also launched by Slovenian TO units on JNA tank columns at Pesnica, Ormož and Koseze near Ilirska Bistrica. A tank column from the JNA's 32nd Mechanised Brigade, advancing from Varaždin in Croatia, was blocked at Ormož near the Slovenian border and found itself unable to break through a Slovenian barricade. Despite the confusion and fighting, the JNA nonetheless successfully accomplished much of its military mission. By midnight on 27 June it had captured all of the crossings along the Italian border, all but three crossings on the Austrian border and several of the new crossing points established along Slovenia's border with Croatia. However, many of its units were still stuck in vulnerable positions across Slovenia.

1991 жылғы 28 маусым

27–28 маусым түнінде словендік TO бөлімшелеріне JNA-ға қарсы жалпы шабуылға түсуге бұйрық берілді. Словения қорғаныс министрлігі бұйрық берді: Словения Республикасының қарулы күштерінің (Словения аумақтық қорғанысы) тактикалық басымдығы бар барлық жерлерде жаудың бөлімшелері мен нысандарына қарсы шабуылдық әрекеттер жүргізіледі. Жау берілуге шақырылады, берілуге ең қысқа мерзім беріледі және барлық қолда бар қару-жарақ қолданылады. Әрекет барысында азаматтық халықты эвакуациялау және қорғау үшін қажетті шаралар қабылданады. Күні бойына қосымша шайқастар болды. Өткен күні Песницада шабуылға ұшыраған JNA танк колоннасы, Австрия шекарасына бірнеше шақырым жетпей, Штриховецте словендік жүк көліктерінен жасалған кедергілермен тоқтатылды, онда оған словендік TO қызметкерлері мен словен полициясы тағы да шабуыл жасады. Югославия әуе күштері СФР-нің күштеріне қолдау көрсету үшін Стриховецте JNA күштеріне қарсы екі әуе шабуылы жасады, нәтижесінде төрт жүк көлігінің жүргізушісі қаза тапты. Словенияның орталық бөлігіндегі Медведжекте тағы бір JNA танк колоннасы жүк көліктерінен жасалған кедергіге шабуылға ұшырады, ондағы әуе шабуылдары алты жүк көлігінің жүргізушісін өлтірді. Италиямен шекарадағы Нова Горицада қатты шайқас болды, онда Словенияның арнайы күштері екі «Армбруст» танкқа қарсы ракетасын және жаяу әскер қаруларынан 700 оқ атты. Словения әскерлері екі JNA T 55 танкын жойды, тағы үш танкты және бір BTS 1 әскери инженерлік машинасына ие болды. Үш JNA сарбазы қаза тапты, 16-сы жараланды, олардың ішінде бронетанс колоннасының командирі де болды, ал 98 сарбаз тұтқынға алынды. Кейбір дереккөздер бұл шайқасты соғыстың шешуші шайқасы деп санайды. Словенияның TO күштері Холмектегі шекаралық пунктті басып алды. Екі словен және үш JNA сарбазы қаза тапты, ал 45 JNA сарбазы тұтқынға алынды. JNA Словенияға ультиматум жариялап, 30 маусымда сағат 09:00-ге дейін жауынгерлік әрекеттерді дереу тоқтатуды талап етті. Жауап ретінде Словения Парламенті дағдарысты бейбіт жолмен шешуді және Словенияның тәуелсіздігіне қауіп келтірмей, JNA ультиматумын қабылдамады.

During the night of 27–28 June, Slovenian TO units were ordered to undertake a general offensive against the JNA. The Slovenian defence ministry ordered:

At all locations where RS (Republic of Slovenia) armed forces (Slovenian Territorial Defence) have the tactical advantage, offensive actions against enemy units and facilities will be carried out. The enemy will be summoned to surrender, the shortest deadline possible for surrender given and action taken using all available weapons. While in action, any necessary arrangements will be made to evacuate and protect the civilians. Additional fighting took place throughout the day. The JNA tank column that had been attacked at Pesnica the previous day was blocked by impromptu barricades of Slovenian trucks at Štrihovec, a few kilometers short of the border with Austria, where it again came under attack by Slovenian TO personnel and Slovenian police. The SFR Yugoslav Air Force mounted two airstrikes in support of the JNA forces at Strihovec, killing four truck drivers. At Medvedjek in central Slovenia, another JNA tank column came under attack at a truck barricade, where air raids killed six truck drivers. Heavy fighting broke out at Nova Gorica on the border with Italy, where the Slovenian Special Forces fired two Armbrust antitank rockets and fired 700 rounds from infantry weapons. Slovene troops destroyed two JNA T 55 tanks and captured an additional three, plus a BTS 1 military engineering vehicle. Three JNA soldiers were killed and 16 wounded, among them the commander of the armored column, and 98 surrendered. Some sources claim that this was the decisive battle of the war. The border crossing at Holmec was captured by Slovenian TO forces. Two Slovenian and three JNA soldiers were killed, and 45 JNA soldiers captured. The JNA issued an ultimatum to Slovenia, demanding an immediate cessation of hostilities by 09:00 on 30 June. In response, the Slovenian Assembly adopted a resolution calling for a peaceful solution to the crisis that did not jeopardise Slovenian independence, and rejected the JNA ultimatum.

1991 жылғы 30 маусым

Күні бойы бірнеше жерде ұсақ шайқастар жалғасты. Сепаратистік күштер Австриямен шекарадағы Альп тауларының астындағы стратегиялық маңызды Каруанкс туннелін басып алды және Италиямен шекарадағы Нова Горица жанында JNA-ның тоғыз танкін тұтқынға алды. Дравоградтағы JNA гарнизонының барлығы – 16 офицер мен 400 сарбаз, сондай-ақ жабдықтары – капитуляциялады, ал Толмин мен Бовецтегі гарнизондар да словендердің қолына көшті. Гарнизондардан алынған қару-жарақтар дереу словен күштеріне қайта берілді.

1991 жылғы 1 шілде

Тағы да шайқастар болды, Словенияның TO күштері Люблянаның оңтүстігіндегі Нова-Вастағы JNA нысанын басып алды. JNA-ның Черни-Врхтағы оқ-дәрі қоймасы өртеніп, зор жарылыспен жойылды, соның салдарынан қаланың көп бөлігі қирады. Бірақ словендер Печовник, Буковжлак және Залошка Горицадағы қоймаларды жаулап алып, шамамен 70 жүк көлігідей оқ-дәрі мен жарылғыш заттарды қолға түсірді. Осы уақытта JNA басшылығы операцияларын өзгертуге рұқсат сұрады. Қорғаныс министрі Велько Кадиевич Югославия кабинетіне JNA-ның бірінші жоспары – Словенияның шекаралық өткелдерін қамтамасыз етуге бағытталған шектеулі операция – сәтсіз аяқталғанын, және Словенияға толыққанды басып кіру және әскери үкімді орнатудың қосалқы жоспарын іске асыру қажеттігін жеткізді. Алайда, Сербияның Борисав Йович басқаратын ұжымдық президенттік мұндай операцияға рұқсат беруден бас тартты. JNA штабының бастығы, генерал Благое Аджич, ашуланып, "федералды органдар бізге үнемі кедергі келтіріп, бізді шабуылдағанда [словендер] келіссөздер талап етіп отырды" деп ашық айтты.

1991 жылғы 2 шілде

Соғыстың қазігі кезге дейінгі ең ауыр шайқасы 2 шілде күні болды. Домжале радио хабар тарату станциясы 10:37 UTC (жергілікті уақыт бойынша 11:37) кезінде екі JNA MiG 21 ұшағымен шабуылға ұшырап, ауыр зақымдар алды. Күннің қалған бөлігінде JNA бірнеше маңызды жеңіліске ұшырады. Краково орманды аймағындағы JNA колоннасы ТО бөлімшелерінің үздіксіз шабуылына түсіп, капитуляциялауға мәжбүр болды. JNA-ның Төртінші броньды бригадасының бөлімдері Хорватиядағы Ястребарскодан жылжуға тырысты, бірақ Брегана шекаралық қаласының жанында кері шегінді. Словениялық ТО Шентиль, Горня Радгона, Фернетичи және Горянско шекаралық өткізу пункттеріне сәтті шабуылдар жасап, оларды басып алып, бірнеше JNA әскерін тұтқынға алды. Дравградта түстен кейін және кешкі уақытта JNA мен словениялық ТО күштері арасында созылған шайқас болды, ал ел бойынша JNA-ның бірқатар нысандары словениялық күштердің бақылауына көшті. Сағат 21:00-де Словения Президенті бір жақты атысты тоқтату туралы жариялады. Дегенмен, бұл ұсынысты JNA басшылығы қабылдамады және "бақылауды өз қолына алуға" және словениялық қарсылықты жоюға уәде берді.

1991 жылғы 3 шілде

3 шілде күні таңертең Белградтан Словенияға бару үшін шыққан үлкен бронетехникалық колонна жолға шықты. Бірақ ол соңғы пунктіне жетпеді; ресми мәліметтерге сәйкес, себебі техникалық бұзылулар болды. Словенияда шайқастар жалғасты, ал ЖҰА-ның (Югославия Халық Армиясы) көмекші күштері Горня Радгона шекаралық өтпелісіне беттеп, Раденциге жақын жерде тоқтатылды. Ког шекаралық өтпелісіндегі ЖҰА күштеріне ТО (Территориялық қорғаныс) бөлімшелері шабуыл жасады. Кешке қарай ЖҰА атысты тоқтатуға және казармаға қайтуға келісті. Раденциден шалқары орналасқан Храстье-Мота ауылында югославиялық Ми-8 тікұшағы техникалық ақауға ұшырап, жерге қонуға мәжбүр болды. Тікұшақты словен әскері басып алды, бірақ ол жаңа құрылған әуе күштеріне жарамсыз деп танылып, 13 тамызда Белградқа қайтарылды.

1991 жылғы 4-6 шілде

Атысты тоқтату күшіне енгеннен кейін екі тарап та қарым-қатынасты үзіп қойды. Словения күштері елдің барлық шекаралық өткізу пункттерін бақылауға алды, ал Югославия Халық Армиясының (JNA) бөлімдеріне бейбіт түрде казармаларға қайтуға және Хорватия шекарасын кесіп өтуге рұқсат берілді.

1991 жылғы 7 шілде және одан кейінгі кезеңдер

Онкүндік соғыс Хорватияның Бриони аралдарында қол қойылған Бриони келісімімен ресми түрде аяқталды. Словения мен Хорватияның тәуелсіздігіне келісім жасалды. Шарттар Словения үшін ерекше қолайлы болды: Словения мен Хорватияның тәуелсіздігі үш айға кейінге шегерілді, бірақ бұл іс жүзінде көп әсер етпеді, ал Словения полициясы мен қарулы күштері (Словения аумақтық қорғанысы) өз аумағында егеменді деп мойындалды. Югославияның барлық әскери бөлімдері Словениядан шығарылуы керек болды, ал Югославия үкіметі осы процесті қазан айының соңына дейін аяқтауға мерзім белгіледі. Словения үкіметі шығарылымның өзінің талаптары бойынша жүзеге асуын қатыстырды; JNA-ға көптеген ауыр қару-жарақтары мен жабдықтарын алып кетуге рұқсат берілмеді, олар кейін жергілікті жерде пайдаланылды немесе басқа Югославия республикаларына сатылды. Шығарылым шамамен он күннен кейін басталды және 26 қазанда аяқталды.

Шығындар

Соғыстың қысқа мерзімі мен төмен қарқындылығына байланысты қаза болғандар көп емес еді. Словенияның бағалауынша, Югославия Халық Армиясы (ЮХА) 44 адам қаза тауып, 146 адам жарақат алды, ал словендер 19 адам қаза тауып, 182 адам жарақат алды, 6 словен азаматы қаза тапты. Сонымен қатар, қақтығыста 12 шетел азаматы, бастысы журналистер мен атыс шебіне жақын келген болгарлық жүк көліктерінің жүргізушілері қаза тапты. Словения тарапы 4692 ЮХА сарбазын және 252 федералды полиция қызметкерін тұтқындады. Соғыстан кейін ЮХА жасаған бағалауларға сәйкес, олардың материалдық шығындары 31 танк, 22 бронетранспортер, 6 тікұшақ, 6787 жаяу әскер қаруы, 87 артиллерия және 124 әуе қорғаныс құралын зақымдау, жою немесе тәркілеу арқылы туды. Ұрыстың шашыраңқы және қысқа мерзімді болуына байланысты мүліктік зиян көп болған жоқ.

Любляна әуежайындағы бомбалау

Онкүндік соғыстың басында Югославия билігі әуежайды бомбалады. Нәтижесінде екі австриялық журналист қаза тауып, бірнеше азаматтық ұшақ зақымданды. Видеодағы жауынгерлердің тағдыры әлі де даулы. Бір хабарламаға сәйкес, олар қақтығыстан 15 жыл өткен соң да тірі. Ал басқа хабарламалар үш жас сарбазды (Зоран Ешич, Горан Малетич және Антонио Шимунович) құрбандықтар деп атайды және олар Холмек оқиғасында қаза тапқан деседі.

Соғыстың салдары

Словения үшін соғыс Югославияға қатысты тәуелсіздігін қорғаудың шешуші кезеңі болды. Ол 1992 жылдың 15 қаңтарында Еуропалық қауымдастықтың барлық мүше мемлекеттері тарапынан ресми түрде мойындалды және 22 мамырда Біріккен Ұлттар Ұйымына қосылды. Соғыс Югославия тарапында маңызды өзгерістерге әкелді. JNA өз құрамындағы словениялық және хорваттық кадрлердің басым бөлігін жоғалтып, негізінен серб және қарамонталық әскерге айналды. Словенияда және кейін Хорватиядағы оның тиімсіздігі жетекшіліктің беделін түсірді – Кадиевич 1992 жылдың қаңтарында қорғаныс министрі қызметінен кетті, ал Аджич одан кейін көп ұзамай медициналық зейнеткерлікке жіберілді. Еуропалық комиссия Словения және Хорватия үкіметтерін үш айға тәуелсіздік жариялауды тоқтата тұруға шақырды, бұл қақтығысты азайтуға бағытталған шара болды, және Словения мен Хорватия осы ұсынысқа келісті. Словения осы уақытты мемлекеттік институттарды консолидациялауға, ең маңызды экономикалық реформаларды жүзеге асыруға және елдің халықаралық деңгейде мойындалуына дайындық жүргізуге пайдаланды.