Қытайдың жалпы білім беру жоғары оқу орындарына түсу емтиханы

Кіріспе

Қытайдың жалпы университеттер мен колледждерге қабылдау үшін ұлттық бірыңғай емтиханы, көбінесе Gaokao деп қысқартылады, маусым айының басында өткізілетін жыл сайынғы ұлттық бакалавриатқа түсу емтиханы. Емтиханды Білім беру министрлігінің басшылығымен провинциялық үкіметтер ұйымдастырады және елдегі жоғары оқу орындарының барлығына бакалавриатқа түсу үшін міндетті. Gaokao емтиханын мектеп бітірушілер соңғы жылдың соңында тапсырады. Емтихан өткізілетін провинциялық әкімшілік аймақтарға байланысты екі немесе үш күнге созылады және шамамен тоғыз сағатқа жуық уақыт алады. Барлық студенттер қазақ тілі мен математикадан емтихан тапсыруға міндетті. Түлектер емтиханның шет тілдері бөлімінде ағылшын, француз, жапон, орыс, неміс немесе испан тілдерінен бір пән таңдай алады, көбінесе ағылшын тілі таңдалады. Студенттер сонымен қатар гуманитарлық бағытты немесе табиғаттану бағытын таңдауы керек. Гуманитарлық бағытты таңдағандар тарих, саясаттану және географиядан қосымша емтихан тапсырады, ал табиғаттану бағытын таңдағандар физика, химия және биологиядан емтихан тапсырады. Студент алған жалпы балл – пән баллдарының салмақты қосындысы. Ең жоғары мүмкін балл жылдан жылға және провинциядан провинцияға өзгереді, бірақ әдетте 750 балға тең. Әдетте емтихан жыл сайын 7-8 маусымда өтеді, бірақ кейбір провинцияларда бір күнге созылуы мүмкін. Gaokao сирек жағдайларда, әсіресе COVID-19 пандемиясы салдарынан кейінге жылдырылды.

Өмірбаян

Бірінші Гаокао 1952 жылғы 15-17 тамызда өтті. Бірыңғай ұлттық жоғары оқу орнына түсу емтиханы, жаңадан құрылған Қытай Халық Республикасының мемлекеттік білім беру саясатын реформалаудың бастамасы болды. 1953 жылы бірінші бесжылдық жоспарды іске асырумен бірге, емтихан жүйесі одан әрі жетілдірілді. Қайталап талқылаулар мен тәжірибелерден кейін, 1959 жылы емтихан жүйесі негізгі саясат ретінде бекітілді. 1958 жылдан бастап жоғары оқу орнына түсу емтиханы жүйесі Ұлы серпіліс қозғалысының ықпалына түсті. Бірыңғай қабылдаудың орнына, жекелеген жоғары оқу орындары немесе олардың біріккен тобы жеке қабылдау жүргізе бастады. Сондай-ақ, үміткерлерге қатысты саяси тексеру күшейді. 1962 жылдан бастап емтихан жүйесі жұмысшы табына кері әсер ететіні үшін сынға ұшырады. 1966 жылғы шілдеде емтихан жүйесі ресми түрде тоқтатылып, жұмысшылар, шаруалар және сарбаздарды колледжге қабылдаудың жаңа жүйесімен алмастырылды. Келесі он жыл ішінде Мао Цзэдун бастаған «Ауылға бару» қозғалысы орта мектепті бітірген оқушыларды, «интеллектуал жастар» деп аталатындарды ауыл шаруашылығында жұмыс істеуге мәжбүрледі. Дүниежүзілік революция аясында миллиондаған жастар шаруалардың қатарына қосылып, олармен бірге өмір сүрді. 1970 жылдардың басында Мао Цзэдун университеттердің жұмысын қайта жаңғыртты. Алайда, жаңа студенттер академиялық балл емес, революциялық комитеттердің бағалауы арқылы іріктелді. Бұл практика Маоның 1976 жылғы қыркүйекте қайтыс болғанға дейін жалғасты. 1977 жылдың соңында Дэн Сяопин, Маоның мұрагері Хуа Гуофенгтің басшылығымен, академиялық білімге негізделген дәстүрлі емтиханды, Ұлттық жоғары білім беруге түсу емтиханын ресми түрде қайта жаңғыртты, ол бүгінгі күнге дейін жалғасып келеді. Мәдени революциядан кейінгі алғашқы емтихан 1977 жылдың соңында өтті. Емтиханға қатысушылардың жасы мен біліміне шектеу қойылмады. Нәтижесінде, Мәдени революция жылдарында жинақталған үміткерлердің көпшілігі және өз бағын сынағысы келген көптеген адамдар емтиханға түсті. Олардың ең кішісі жасөспірім, ал ең үлкені отыздан асып кеткен. Емтихан 1977 жылдың қысында өтті, ал емтихан сұрақтарын әр провинция жеке-жеке дайындады. Жалпы алғанда, 5,7 миллион үміткер колледжге түсу үшін ұлттық емтихан тапсырды. Бастапқыда колледжге тек 200 000 адам қабылданатын болды. Білім министрлігі қабылдау санын 272 971 студентке дейін ұлғайтса да, 4,8% қабылдау көрсеткіші ҚХР тарихындағы ең төменгі көрсеткіш болды. Бұл студенттер 1977 жылғы түлектер деп танылды. 1978 жылдан бастап Білім министрлігі емтиханды біркелкі жүргізіп, елінің барлық студенттері бірдей емтихан тапсырды. Алайда, емтихан мазмұны мен құрылымын реформалау жалғасты, ең маңызды мәселелердің бірі – провинциялардың өз емтихандарын жасау құқығы болды. Білім министрлігі 1985 жылы Шанхайдың колледжге түсу кеңсесіне тәуелсіз емтихан өткізуге рұқсат берді, бұл провинциялық емтиханның бастамасы болды. Сол жылы Гуандун провинциясына да тәуелсіз емтихан өткізуге рұқсат берілді. 2003 жылдан бастап Пекин, Тяньцзинь, Цзянсу және Чжэцзян провинцияларына тәуелсіз емтихан өткізуге рұқсат берілді. Содан бері 16 провинция мен муниципалитет өздеріне тән емтихан жүргізеді. Бүгінгі күні қабылдау көрсеткіші 1977, 1978 және 1990-шы жылдарға қарағанда әлдеқайда жоғары болғанымен, Батыс елдеріндегі жоғары білімге қолжетімділікпен салыстырғанда әлі де төмен. Сондықтан емтихан өте бәсекелестікке толы, үміткерлер мен олардың отбасыларына үлкен қысым тудырады. Көптеген үміткерлер үшін емтихан – өмірдің екі түбегейлі түрлі жолын бөліп тұратын шешімді қадам. 1970 жылы Қытай халқының 1%-дан азы жоғары білім алды, ал Қытай халқының 1/1000-нан азы университеттерге қабылданды. 1970 жылдары университеттерге ұсынылған студенттердің 70%-ы саяси көзқарастарымен ерекшеленді, бұл сол кездегі университеттерге іріктеудің саяси сипатын көрсетеді. Сонымен қатар, бакалавриат курсының мерзімі 4 жылдан 3 жылға дейін қысқартылды. Толық емес мәліметтерге сәйкес, 1966 жылдан 1977 жылға дейін жоғары оқу орындары жұмысшы, шаруа және сарбаз тобынан 940 000 адамды қабылдады. Көптеген провинцияларда Ұлттық жоғары білім беруге түсу емтиханы жылына бір рет өткізіледі. Алайда, кейбір провинциялар жылына екі рет емтихан өткізеді, қосымша емтихан Көктемгі түсу емтиханы деп аталады. 2003 жылға дейін Ұлттық жоғары білім беруге түсу емтиханы әр жылдың шілде айында өтті. Қазір емтихан маусым айында өтеді. Бұл шешім Оңтүстік Қытайдағы студенттерге ыстық ауа райының және шілде айындағы жаңбыр маусымында болатын су тасқынының зиянды әсерін ескере отырып қабылданды. Жекелеген провинциялық әкімшілік бірліктер емтихан күнін 7 және 8 маусымға белгілейді.

The first Gaokao was held on August 15–17, 1952. The unified national tertiary entrance examination marked the start of the reform of National Matriculation Tests Policies (NMTP) in the newly established People's Republic of China. With the implementation of the first Five Year Plan in 1953, the NMTP was further enhanced. After repeated discussions and experiments, the NMTP was eventually set as a fundamental policy system in 1959. From 1958, the tertiary entrance examination system was affected by the Great Leap Forward Movement. Unified recruitment was soon replaced by separate recruitment by individual or allied tertiary education institutions. Meanwhile, political censorship on candidate students was enhanced. From 1962, the NMTP system was criticized due to its negative impact on the working class; In July 1966, the NMTP was officially canceled and substituted with a new admission policy of recommending workers, farmers and soldiers to college. During the next ten years, the Down to the Countryside Movement, initiated by Mao Zedong, forced both senior and junior secondary school graduates, the so called "intellectual youths", to work as farmers in countryside villages. Against the backdrop of world revolution, millions of such young people joined the ranks of farmers, working and living alongside them. In the early 1970s, Mao Zedong resumed the operation of universities. However, new students were selected through evaluation by a revolutionary committee rather than through formal academic scores. This practice continued until the death of Mao in September 1976. In late 1977, Deng Xiaoping, then under Hua Guofeng, the heir apparent of Mao, officially resumed traditional examinations based on academics, the National Higher Education Entrance Examination, which has continued to the present day. The first such examination after the Cultural Revolution took place in late 1977. There was no limit on the age or official educational background of examinees. Consequently, most of the hopefuls who had accumulated during the ten years of the Cultural Revolution and many others who simply wanted to try their luck took the examination. The youngest were in their early teens and the oldest were in their late thirties. The examinations took place in the winter of 1977, and the exam questions were designed by each province individually. A total number of 5.7 million candidates took the national college entrance exam. Initially, only 200,000 people were to be admitted to college. Although the Ministry of Education eventually expanded enrollment, with admissions being granted to a total number of 272,971 students, the admission rate of 4.8% was the lowest in the history of the PRC. These students are known as the Class of 1977. Starting from 1978, the examination was uniformly designed by the Ministry of Education and all the students across the country took identical examinations. However, reforms on the content and structure of the exam persisted, with one of the most salient issues being agency for individual provinces to customize their own exams. The Ministry of Education allowed the College Enrollment Office of Shanghai to employ an independent exam in 1985, which was the beginning of the provincial proposition. In the same year, Guangdong was permitted to adopt an independent proposition. Beginning from 2003, Beijing, Tianjin, Jiangsu, and Zhejiang were allowed to adopt independent propositions. Since then, 16 provinces and municipalities have adopted customized exams. Although today's admission rate is much higher than in 1977, 1978 and before the 1990s, it is still fairly low compared to the availability of higher education in the Western world. Consequently, the examination is highly competitive, causing prospective examinees and their families to experience enormous pressure. For the majority of examinees, the exam is a watershed that divides two dramatically different lives. In 1970, less than 1% of Chinese people had attended higher education, and less than 1/1000 of the population of China was admitted to universities. In the 1970s, 70% of students who were recommended to attend university had political backgrounds reflecting the political nature of university selection at the time. At the same time, the undergraduate course system reduced the time from 4 years to 3 years. According to incomplete statistics, from 1966 to 1977, institutions of higher learning recruited 940,000 people who belonged to the worker peasant soldier group. For most provinces, the National Higher Education Entrance Examination is held once a year; however, some provinces hold examinations twice a year, with the additional exam referred to as the Spring Entrance Examination. Prior to 2003, the National Higher Education Entrance Examination took place in July every year. It now takes place every June. This move was made in consideration of the adverse effects of hot weather on students living in southern China and possible flooding during the rainy season in July. Partial Provincial administrative units determine the schedule of the exams on the 7th and 8th June.

2006 жыл Гаокао

2006 жылы Қытайда жоғары білімге қабылдануға рекордтық 9,5 миллион адам өтініш берді. Олардың 8,8 миллионы (93%) ұлттық кіру емтиханына қатысты, ал 27 600-і (0,28%) егер студенттер өз жұмысының сапасы мен академиялық пән туралы түсінігінде ерекше қабілет көрсетсе, емтиханнан босатылды. Қалған 700 000 студент басқа стандартты кіру емтихандарын тапсырды, мысалы, ересектерге арналған білім беруге қабылдау емтихандарын.

ҰОС реформасына дейінгі тақырыптар

Ұлттық жоғары білім беруге қабылдау емтиханында сыналытын пәндер уақыт өте келе өзгеріп келеді. Дәстүр бойынша студенттер «гуманитарлық» немесе «табиғи-ғылыми» пәндердің бірін таңдап оқыған, сонымен қатар, барлық студенттер үшін міндетті пәндер – қазақ тілі, математика және шетел тілі болған. Емтихан тапсырған пәндер түлектердің дипломдық жұмысына әсер еткен, немесе сынаққа тартылатын пәндерді таңдау үшін икемді жүйелер енгізілді, осының нәтижесінде әртүрлі жүйелер қалыптасты. Бірақ жағдай өзгеріп келеді. 2014 жылы жарияланған реформа 2025 жылға дейін аяқталады.

"3+X+Y" жүйесі

Жүйе Чжэцзян провинциясында қолданылған, соңғы емтихан 2016 жылы "2013 жылғы түлектерге" (қытайша: 2013级, яғни 2013 жылы жоғары мектепке қабылданған, демек 2013 жылы 10-сыныпта оқыған) ұсынылды, ал "2014 жылғы түлектер" 2017 жылдан бері Гаокаодың жаңартылған нұсқасын тапсырып келеді. "3" және "X" ұлттық "3+X" жүйесімен сәйкес келеді, олардың салмағы 750 балл. "Y" бөлімі 18 сұрақтан тұрады, ол 9 пәннен (қытай тілі, математика, ағылшын тілі, физика, химия, биология, тарих, саясат және география) құралады, студенттер 60 баллдық бағамен жауап беру үшін 6 сұрақ таңдауы керек. Емтиханның жалпы бағасы 810 баллды құрайды.

"3+2" жүйесі

Бұл жүйе бұрын Цзянсу провинциясында қолданылған, бірақ 2020 жылы басқа жүйеге алмастырылды. Жалпы балл 480 баллды құрады. "3" дегені – жалпы баллға қосылатын міндетті үш пән: "қытай тілі, математика және шетел тілі". "2" дегені – өнер бағытындағы студенттер саясат, тарих немесе географиядан, ал ғылым бағытындағы студенттер биология, химия немесе физикадан екі пән таңдайды. Бұл пәндер жалпы баллға қосылмайды, бірақ A, B сияқты белгіленген топқа жатады. Қосымша ұпайлар: 4 жалпы ғылыми немесе гуманитарлық пән бойынша емтихан тапсырылады, барлық 4 таңдаулы пәннен "А" бағасын алған жағдайда 5 ұпай қосымша беріледі.

"4+X" жүйесі

Бұл жүйе Гуандун провинциясында жаңа оқу бағдарламасы реформасынан кейін қолданылды, бірақ қазір тоқтатылды. "X" дегеніміз – үміткерлер өздерінің қызығушылықтарына сәйкес, гуманитарлық пәндерден – Саясат, Тарих және Географиядан (Саясат пен Географияны бірге таңдауға болмайды), немесе табиғи ғылымдардан – Биология, Физика және Химиядан (Физика мен Биологияны бірге таңдауға болмайды) бір немесе екі пән таңдай алады. Қытай тілі мен шетел тілі міндетті пәндер. Математикадан екі түрлі тест қарастырылған: гуманитарлық бағыт бойынша оқушыларға арналған және табиғи ғылымдар бағыты бойынша оқушыларға арналған. Үш міндетті пән мен "X" пәнінен өзге, гуманитарлық бағыттағы студенттер гуманитарлық пәндер бойынша кешенді емтихан тапсырады, ал табиғи ғылымдар бағытындағы студенттер – табиғи ғылымдар бойынша кешенді емтихан тапсырады.

"3+1+X" жүйесі

Бұл жүйе Шанхайда кешенді курстар қолданыла бастағаннан бері іске асырылды, бірақ қазір бұл курстар тоқтатылды. "3" дегеніміз – үш міндетті пән: "Қытай тілі, математика және шетел тілі", әр пән үшін 150 балл беріледі. "1" дегеніміз – үміткерлердің өзінің қызығушылықтары мен мамандықтарына сәйкес "саясат, тарих, география, физика, химия және биология" пәндерінен таңдайтын бір пән. Бұл пән университеттер мен колледждерде бакалавриат деңгейінде қабылдау кезінде 150 баллға ие болады. Кәсіптік-техникалық колледждерге қабылдау кезінде бұл балл жалпы баллға қосылмайды. Сондықтан үміткерлер кәсіптік-техникалық колледждерге түсу үшін өтініш берген кезде бұл пәннен бас тарта алады. "X" дегеніміз – жан-жақты қабілеттілікті сынау, ол өнер және ғылым бойынша сынақтарға бөлінеді. Өнер бағытындағы студенттер саясат, тарих және география пәндерінен бір пән таңдауға немесе "1" пәнінен бас тартқан жағдайда өнер бойынша кешенді сынақ тапсыруға құқылы. Ғылым бағытындағы студенттер физика, химия және биология пәндерінен бір пән таңдауға немесе "1" пәнінен бас тартқан жағдайда ғылым бойынша кешенді сынақ тапсыруға құқылы. Өнер және ғылым бағыттарына қарамастан, барлық жан-жақты қабілеттілікті сынаулар саясат, тарих, география, физика, химия және биологияны қоса алғанда, алты пәннің білімін қамтиды. Өнер бойынша сынақтың бірінші бөлімінде өнерге қатысты сұрақтар саны ғылымға қатысты сұрақтардан көп, ал екінші бөлімі екі сынақ үшін де бірдей.

"3+2+X" жүйесі

Бұл 2003 жылы Цзянсу провинциясы басқа емтихан жүйелерін зерттегеннен кейін енгізген пилоттық колледжге түсу емтиханы жүйесі болды, бірақ 2008 жылы ол "3+2" жүйесімен алмастырылды. Пән емтихандары ұлттық стандартқа көшуге кезекпен өтеді. 2021 жылы жаңа саясат ескісінің орнына келді. "3" – жалпы баллға қосылатын міндетті үш пән: "қытай тілі, математика және шетел тілі". "2" – келесі алты пәннен таңдалатын екі пән: "саясаттану, тарих, география, физика, химия, биология". Бұл пәндер жалпы баллға қосылмайды, бірақ A+, A сияқты бағалармен тіркеледі. "X" – жалпы білімдік немесе гуманитарлық емтихан, ол жалпы баллға қосылмайды, тек университеттерге түсу үшін анықтама ретінде қолданылады.

"3+X+1" жүйесі

Бұл Қытайдағы оқу бағдарламасын реформалаудың бір бөлігі. "3" дегеніміз – қазақ тілі, математика және шетел тілі, бұл әрбір үміткер үшін міндетті емтихан пәндері. "X" дегеніміз – студенттің бейімділігіне қарай табиғаттану немесе гуманитарлық бағыттар бойынша екі кешенді сынақтың біреуін таңдау. "3" және "X" ұлттық "3+X" жүйесімен сәйкес келеді. "1" дегеніміз – жоғары сынып бітірушілердің қоғамдық өмірге бейімделуі үшін қажетті және меңгеруі тиіс дағдыларды бағалайтын негізгі біліктілік тестілеуін (基本能力测试) білдіреді. Бұл жоғары оқу орнына түсу емтиханы жүйесі алғаш рет 2007 жылы Шаньдун провинциясында енгізілді және 2014 жылы тоқтатылды. Шаньдун провинциясындағы емтихан жүйесі 2014 жылғы маусымдағы соңғы емтиханнан бастап "3+X" жүйесіне қайта оралды және 2020 жылдан бастап реформа жоспарын қабылдады.

"3+1+2" жүйесі

Бұл жүйе алғаш рет 2019 жылы Хэбэй провинциясы, Ляонин провинциясы, Цзянсу провинциясы, Фуцзянь провинциясы, Хубэй провинциясы, Хунань провинциясы, Гуандун провинциясы, Чунцин қаласы емтихан реформасы жоспарын жариялағанда енгізілді және 2018 жылғы студенттерге қатысты қолданылды. Бұл жүйе студенттерге "3+X" жүйесімен салыстырғанда, қандай пәндерден емтихан тапсыратынын таңдауға кең мүмкіндік береді, бірақ "3+3" жүйесімен салыстырғанда таңдауларын шектейді. 2024 жылға қарай елдің көптеген аймақтары бұл жүйені "3+X" жүйесінің ізбасары ретінде енгізуді жоспарлап отыр. "3" – міндетті пәндерді білдіреді, оның ішінде "Қытай тілі, математика және шетел тілі", олардың әрқайсысы жалпы баллдың 150/750-ін құрайды. "1" – физика мен тарих пәндерінің арасынан таңдау жасауды білдіреді, бұл жалпы баллдың 100/750-ін құрайды. "2" – үміткерлердің өздерінің қызығушылықтары мен мамандықтарына сәйкес химия, биология, саясаттану және география пәндерінен таңдайтын екі пән. Бұл емтихан Жоғары сынып оқушыларының академиялық деңгейін бағалаудың сыныптық емтиханы (普通高中学业水平等级性考试) деп аталды, себебі бұл емтихандар аймақтық деңгейде өткізіледі, ал Білім министрлігі ұлттық деңгейде міндетті курстар бойынша емтихандарды өткізеді. Сыныптық емтихан курстарының дұрыстығын қамтамасыз ету үшін төрт пәннің қорытынды баллдары жалпы баллға қосылмас бұрын, деңгейлік баллдарға ауыстырылды. Төменде Гуандун провинциясының алгоритмі келтірілген. Бағаны есептеу кезінде кандидаттың бір пән бойынша алған балдары жоғарыдан төменге қарай сұрыпталып, рейтингтік үлестірілімге сәйкес бес топқа бөлінеді. Бұл топтарға A-дан E-ге дейін баға беріледі. Содан кейін деңгейлік балл баға расталғаннан кейін есептеледі. +Әр деңгейдің үлесі мен деңгейлік балл арасындағы қатынас:

This system was first introduced in 2019, when Hebei Province, Liaoning Province, Jiangsu Province, Fujian Province, Hubei Province, Hunan Province, Guangdong Province, Chongqing City announced their examination reform plan, and performed on the 2018 students. This system gives students a wider choice on what subjects they are being tested on comparing to "3+X" system, but limits students' choice against the "3+3" system. By 2024, most regions of the country would implement the system as the successor of their "3+X" system. "3" refers to compulsory subjects, including "Chinese, Mathematics and a foreign language", each of which accounts for 150/750 in total score. "1" refers to a selection between Physics and History, which accounts 100/750 in total score. "2" refers to two subjects that candidates choose according to their own interests and specialty from Chemistry, Biology, Politics and Geography. This test was renamed as Grading Exam of the Academic Proficiency Examination for Senior High School Students (普通高中学业水平等级性考试) as these exams are held per region, unlike the compulsory courses which are held nationally by the Ministry of Education. To promise the legitimacy of the Grading Exam courses, the final scores of the four courses were transferred to band scores before they were counted into the total score. Example below is Guangdong's algorithm. When weighing the score, the candidate's score of one course are sorted from high to low, and divided into five group according to rank distribution. A grade from A to E was given to these groups. The band score is then calculated after confirming the grade. +Relativity Between Portion of Each Grade and the Band ScoreGradeABCDEApprox. Portion~17%~33%~33%~15%~2％Band Score Range100 8382 7170 5958 4140 30

The band score has a range from 100 to 30, each grade has a typical range of 10pts to 17pts. According to each candidate's actual score, the score's belonging grade, and the grade's scoring range, the score was transferred in proportion by the following formula:

, represents the lower and higher limit of the actual score of each grade; , represents the lower and higher limits of the band score of each grade. represents the candidate's actual score, represents the candidate's band score.

| Деңгей | Шамамен үлес | Деңгейлік балл диапазоны |
|---|---|---|
| A | ~17% | 100-83 |
| B | ~33% | 82-71 |
| C | ~33% | 70-59 |
| D | ~15% | 58-41 |
| E | ~2% | 40-30 |

Деңгейлік балл 100-ден 30-ға дейін ауыспалы, әр деңгейдің шамамен 10-нан 17 баллға дейінгі диапазоны бар. Әрбір кандидаттың нақты балл, баллға сәйкес келетін деңгей және деңгейдің баллдық диапазоны бойынша балл келесі формуламен пропорционалды түрде ауыстырылады:

, мұндағы – әр деңгейдің нақты баллдарының ең төменгі және ең жоғарғы шектерін, ал – әр деңгейдің деңгейлік баллдарының ең төменгі және ең жоғарғы шектерін білдіреді. – кандидаттың нақты баллы, – кандидаттың деңгейлік баллды білдіреді.

Процедура

Ұлттық жоғары білім беруге қабылдау емтиханы ел бойынша бірыңғай емес, бірақ Қытайдың әрбір провинциясында немесе тікелей басқарылатын қаласында біркелкі жүргізіледі. Ұлттық жоғары білім беруге қабылдау емтиханы елде әртүрлі бағаланады.

Тексеру

Бұл емтихан көктемгі семестрдің соңында өткізіледі және еліміздің барлық орта мектеп бітірушілері екі-төрт күн ішінде бір уақытта емтихан тапсырады. + Гаокао уақыты Күндері: 7 маусым. 8 маусым. 9 маусым. 10 маусым. Уақыты: 9:00–11:30 15:00–17:00 15:00–16:40 8:00–9:30 11:00–12:30 15:30–17:00 8:00–9:30 11:00–12:30 15:30–17:00 Пәндер: Қытай тілі математика шетел тілі физика саясат химия тарих биология география Балдары: 150 150 150 100 100 100 100 100 100

Қабылдау

Кейбір мамандандырылған бағдарламаларға үміткерлер қосымша критерийлер бойынша тексеріледі: кейбір өнер бөлімдері (мысалы, кастинг), әскери және полиция мектептері (саяси тексеру және медициналық комиссия) және кейбір спорттық бағдарламалар (іріктеу). Емтихан нәтижелері Қытайдың материктік бөлігінен тыс университеттерге түсу үшін қолданылуы мүмкін. Әлем бойынша Гонконг олардың басты тілегі. 2007 жылы өз провинцияларында ең жоғары ұпал жинаған 7 студент Қытайдың екі ірі университетінің орнына Гонконг университеттеріне түсті. 2010 жылы осы емтихан арқылы жоғары білім беретін 12 жергілікті оқу орнына 1200-ден астам студент қабылданды. Сонымен қатар, Гонконг қалалық университеті мен Гонконг қытай университеті басқа материктегі университеттер сияқты өтінім беру рәсіміне тікелей қатысады. Емтихан – жоғары білім алуға түсудің негізгі шарты. Тесттен нашар өту, көбінесе, сол мақсаттан бас тартуды білдіреді. Университетке түсуді армандаған студенттер емтиханға дейін оқуға уақыттарының басым бөлігін жұмсайды. Егер алғашқы әрекеттері сәтсіз аяқталса, кейбіреулері емтиханды келесі жылы қайта тапсыру үшін мектептің соңғы курсын қайта оқиды. Тарихта әртүрлі жерлерде және әртүрлі кезеңдерде студенттер емтиханға дейін, емтиханнан кейін немесе соңғы кезде, баллдарын алғаннан кейін, басымдықтар тізімін толтыру арқылы таңдаған университетіне немесе колледжіне өтініш беруі керек болды. Өтінім тізімі бірнеше деңгейге бөлінеді (кем дегенде ерте қабылдау, жетекші университеттер, қалыпты университеттер, кәсіптік колледждер), олардың әрқайсысында мекемелер мен бағдарламаларға шамамен 4-6 таңдау жасауға болады. Әдетте, оқу орны немесе бағдарлама әр деңгейде бірінші таңдау ретінде оған өтініш берген студенттерді ғана қабылдайды. Кейбір аймақтарда студенттерге әртүрлі деңгейде әртүрлі уақытта өтініш беруге рұқсат етіледі. Мысалы, Шанхайда студенттер емтиханға дейін ерте қабылдауға, жетекші және қалыпты университеттерге өтініш береді, бірақ баллдарын алғаннан кейін басқа колледждерге де өтініш бере алады.

Applicants to some specialist programs are also screened by additional criteria: some art departments (e. g. audition), military and police schools (political screening and physical exam), and some sports programs (tryout). Exam scores can be used to apply to universities outside mainland China. Across the globe, Hong Kong is on their top list. In 2007, 7 students with the overall highest score in their provinces entered Hong Kong's universities rather than the two major universities in mainland China. In 2010, over 1,200 students entered the 12 local institutions which provide tertiary education courses through this examination. In addition, City University of Hong Kong and Chinese University of Hong Kong directly participate in the application procedure like other mainland universities. The examination is essentially the only criterion for tertiary education admissions. Poor test performance almost always means giving up on that goal. Students hoping to attend university will spend most of their waking moments studying prior to the exam. If they fail in their first attempt, some students repeat the last year of high school to retake the exam during the following year. In different places and across different time periods in history, students were required to apply for their intended university or college prior to the exam, after the exam, or more recently, after they receive their scores, by filling a list of ranked preferences. The application list is classified into several tiers (including at least early admissions, key universities, regular universities, vocational colleges), each of which can contain around 4 6 choices for institutions and programs. Typically, an institution or program would only admit students who apply to it as their first choice in each tier. In some regions, students are allowed to apply for different tiers at different times. For example, in Shanghai, students apply for early admission, key universities and regular universities prior to the exam, but can apply for other colleges after they receive their scores.

Өңірлік кемсітушілік

Университет әдетте әр провинция үшін белгілі бір қабылдау квотасын белгілейді, және студенттердің көп бөлігі оның туған провинциясынан келеді. Қытай бойынша жоғары білім беру ресурстарының (университеттердің саны мен сапасы) тең емес таралуына байланысты, қабылдау процесінде адамдар географиялық аймағына қарай кемсітілуі мүмкін деген пікір бар. Мысалы, Пекинмен салыстырғанда, Цзянси провинциясында халыққа шаққанда университеттердің саны аз. Сондықтан Цзянси провинциясы Пекинге қарағанда көбінесе аз қабылдау квотасын алады, бұл Цзянсиден түскен үміткердің сол университетке Пекиннен келген үміткерге қарағанда жоғары нәтиже көрсетуін қажет етеді. Әртүрлі провинциялар мен аймақтар үшін әртүрлі қабылдау шарттары, жоғары білім беру ресурстары аз провинциялардан келген емтихан тапсырушылар арасында бәсекелестікті күшейтуі мүмкін. Мысалы, Пекин университеті Пекиннен 800 ғылым бағытындағы студентті қабылдауды жоспарлаған (барлығы 80 000 үміткер), ал Шандоңнан – барлық 660 000 үміткердің ішінде тек 38 студентті ғана қабылдауды көздеген. Бұл, басқа елдердегі аймақтық университеттердің тәжірибесінен өзгеше, себебі олар орталық үкіметтен алатын субсидияларға қосымша немесе оның орнына аймақтық үкіметтерден де қаржыландыру алады. Қытайдағы университеттер көбінесе жергілікті бюджетке емес, мемлекеттік бюджетке тәуелді. Дегенмен, бұл аймақтық басымдық саясаты, Тибет және Сіньцзян сияқты білім беру ресурстары шектеулі дамымаған аймақтардан шыққан аз ұлтты студенттерге де қолдау көрсетеді. Соңғы жылдары қабылдау талаптарының өзгеруіне байланысты, кейбір отбасылар балаларының университетке түсу мүмкіндігін арттыру мақсатымен басқа жерге көшіп кетті. Сонымен қатар, аймақтық кемсітушілік тек қабылдау үлесімен ғана шектелмейді. Бұл Хубэй провинциясының мысалында жақсы көрініс тапқан, онда студенттердің емтихан нәтижелері ұзақ жылдар бойы басқа провинциялардан жоғары болды. Хубэйден келген студенттің негізгі университетке қабылдану шегіне жеткен нәтижесі, басқа провинциядан келген студенттің одан да жақсы университеттерге түсуіне жеткілікті болуы мүмкін, тіпті Пекиннен келген студенттің Цинхуа және Пекин университеттері сияқты жетекші оқу орындарына қабылдануына да мүмкіндік береді. Гонконгтағы кейбір студенттер осы емтиханда жоғары нәтиже көрсеткен материктік студенттердің санының артуы университеттердің қабылдау бағасын көтеріп, жергілікті студенттердің оқуға түсуін қиындататынына наразылық білдірді. 2010 жылы университетке түсудің ең төменгі талаптарына сай келген 17 000 студенттің 5 000-нан астамы UGC қаржыландыратын университеттердің ешбір курсына орналастырылмады.

A university usually sets a fixed admission quota for each province, with a higher number of students coming from its home province. As the advanced educational resources (number and quality of universities) are distributed unevenly across China, it is argued that people are being discriminated against during the admission process based on their geographic region. For example, compared to Beijing, Jiangxi province has fewer universities per capita. Therefore, Jiangxi usually receives fewer admission quotas compared with Beijing, which makes a significantly higher position among applicants necessary for a Jiangxi candidate to be admitted by the same university than their Beijing counterpart. The unequal admission schemes for different provinces and regions might intensify competition among examinees from provinces with fewer advanced education resources. For example, Peking University planned to admit 800 science students from Beijing (with 80,000 candidates in total), but only 38 from Shandong (with 660,000 candidates in total). This is not similar to the practice of regional universities in other countries which receive subsidies from regional governments in addition to or in place of those received from central governments, as universities in China largely depend on state budget rather than local budget. However, this regionally preferential policy does provide subsidies to minority students from under developed regions that enjoy limited educational resources, such as Tibet and Xinjiang. In recent years, varied admission standards have led some families to relocate for the sole purpose of advancing their children's chances of entering university. In addition, regional discrimination is not only restricted to the ratio for admission. This is best illustrated with an example of the Hubei Province, where students' exam scores have been higher than other provinces for a long time. A score for a Hubei student to just reach the admission cut off line for a key university may be enough for a student from another province to be admitted by a much better university, and even enough for a Beijing student to be admitted by top universities like Tsinghua University and Peking University. Some local students in Hong Kong complained that it was unfair that the increasing intake of Mainland students who have performed at a high level in this examination increases the admission grades of universities, making it harder for local students to get admission. In 2010, more than 5,000 out of the 17,000 students who achieved the minimum university entry requirement were not offered places in any degree courses in the UGC funded universities.

Көшіп келген балалар

Студенттер үй тіркеуі бар аймақта (Хукоу жүйесі бойынша) емтихан тапсыруға міндетті болғандықтан, көшпенді балалардың біліктілігі мәселелі болып тұр. 2012 жылдан бастап, кейбір аймақтар талаптарды жеңілдетіп, көшпенділердің балаларына үй тіркеуінен басқа аймақтарда жоғары білім беруге кіру емтиханын тапсыруға рұқсат берді. 2016 жылдың мәліметі бойынша, Гуандун провинциясының саясаты ең либералды. Егер баласы Гуандун провинциясында 3 жыл орта мектепте оқыса, сондай-ақ ата-анасы заңды түрде жұмыс істесе және 3 жыл бойы әлеуметтік сақтандыру төлемдерін жасаса, онда көшпенді бала Гуандун провинциясында емтихан тапсыруға құқылы.

Арнайы жеңілдіктер

Этникалық азшылықтардың мүшелеріне, шетел азаматтарына, Тайваньда туысқандары бар адамдарға және әскери қаза болғандардың балаларына арнайы жеңілдіктер қарастырылған. Студенттер академиялық олимпиадаларда, басқа да ғылым мен техника жарыстарында, спорт жарыстарында жоғары нәтижелер көрсеткені үшін, сондай-ақ "саяси-адамгершілік" саласындағы ерекшеліктері үшін қосымша ұпай жинақтауға мүмкіндік алады. 2018 жылғы Ұлттық халық съезінде үкімет жарыстардан алынатын барлық қосымша ұпайларды жою туралы заң қабылдады.

Психологиялық қысым

Гаокао – Қытайдағы ең беделді емтихандардың бірі, ал студенттер жылына бір рет қана емтихан тапсыра алатындықтан, мұғалімдер мен оқушылар емтиханға дайындалу және оны тапсыру кезінде зор қысымға ұшырайды. Мұғалімдер үшін қоғам университеттерге түсу көрсеткіштеріне ерекше мән беретіндіктен, олар әрбір оқушыны емтиханға жан-жақты дайындауға тырысады. Осы себепті мұғалімдер оқушыларға емтиханға дайындалу үшін одан да көп жаттығулар береді. Бұл оқыту әдістемесі, көбінесе "жайылту" деп аталады, мұғалімдер ұсынып отырған үлкен көлемдегі ақпаратты жаттау және емтихан жазу дағдыларын жетілдіру үшін көптеген практикалық тапсырмаларды орындауды қамтиды. Бұл әдістің бір кемшілігі – оқушылардың ой-қиялын дамытуға көңіл бөлмеу және олардың сезімдері, құндылықтары мен жеке ерекшеліктерін ескермеу. Көптеген емтихан тапсырушылар емтихан барысында қатты дауылданады. Кейбір жағдайларда емтихан тапсырушылар емтихан залында есінен танып қалуы мүмкін. Тест жүйесі "әлемдегі ең қысымды емтихан" екені туралы одан әрі терең сын-пікірлер айтылуда. Кейбір хабарларға сәйкес, емтихан кезеңіндегі мінез-құлықтар өте қиын болған. Тианжин қаласындағы дәрігерлер қыздарының емтихан кезінде етеккір келмеуін қалаған ата-аналардың өтініші бойынша оларға контрацепциялық таблеткалар жазып берген. Хэбэй провинциясындағы бір мектеп емтиханмен байланысты орын алған екі суицидке жауап ретінде оқушылардың өз-өзіне қол жұмсауына жол бермеу үшін өз-өзіне қол жұмсаудан сақтану кедергілерін орнатты.

Әсері

Гаокао көптеген қытай жасөспірімдері мен олардың ата-аналарының өміріне маңызды әсер етеді. Хэнань провинциясының Чжэнчжоу қаласындағы жергілікті автобус компаниясы ата-аналар күту үшін Гаокао орталығының алдына 985 нөмірлі автобусты тоқтатты – бұл нөмір университеттерге түсудегі танымал бағдарламаның нөмірін білдіреді. Пекин және Цинхуа университеттері сияқты жетекші оқу орындарының жылына 7000-нан аз студент қабылдауымен қатар, қатаң квоталардың болуы қытай университеттеріне түсуді өте бәсекелі етеді. Гаокао емтиханын сәтті тапсырған студенттер Қытайдағы 20,4% жұмыссыздық деңгейі бар жастар еңбек нарығына шығуларына көмектеседі. Бұл емтиханның нәтижелері отбасының абыройына және қытай жастарының болашағына әсер етеді, соның салдарынан оқушылар мен ата-аналар арасында «ғаокао – бәрінен жоғары» деген ой қалыптасады және үлкен қысым туады. Қытайда «санг» мәдениетінің кеңінеюінің себебі осы болуы мүмкін, ол қытай жастарының еңбек етуге деген құлшынының төмендеуі, өзіндік мотивацияның жоқтығы және бейжай мінез-құлықты көрсетеді. Көбінесе жастар өзін «санг» деп сипаттайды, себебі олар дәстүрлі сәттілік ұғымдарына ұмтылудың бекер екенін сезінеді.