Кіріспе

Қысқа тізім – жұмысқа орналасу, жүлде, марапат, саяси лауазым сияқты нәрселерге үміткерлердің бастапқыда кеңейтілген тізімінен (кейде "ұзақ тізім" деп аталатын аралық тізімдер арқылы) таңдалған, қысқартылған тізімі. Қысқа тізімнің ұзындығы жағдайға қарай өзгеріп отырады. Қысқа тізімге енген үміткер марапатты немесе лауазымды алуы мүмкін, ал мүмкін болмайды.

Марапаттар

Сыйлықтар үшін, әдетте қысқа тізім (немесе "shortlist") жарияланады, осы тізімдегі жұмыстар төрешілер тарапынан мұқият қарастырылып, олардың арасынан жеңімпаздар анықталады. Кейде, қысқа тізімді іріктеу үшін алдын ала "ұзақ тізім" дайындалады. Ол да кейде жария етіледі.

АҚШ саясаты

АҚШ саясатында «қысқа тізім» екі жағдайда жиі қолданылады: біріншісі – партияның президенттік үміткері үшін құрастырылатын болашақ вице-президенттік үміткерлердің тізімі, екіншісі – атқарушы лауазымдағы тұлғаның сотқа немесе басқа төменгі атқарушы лауазымға ұсынуға болатын адамдардың тізімі. Екінші жағдайда, партияның сайлау комитеті зерттеу жүргізіп, іріктеу процесінен өткен соң «қысқа тізімді» құрастыруы мүмкін. Бұл федералдық және Жоғарғы Сот судьяларын президенттікке тағайындау үшін де қолданылуы мүмкін. Бірінші жағдайда, оның негізгі қолданылуы президенттік үміткерлерге қатысты, олар вице-президенттікке үміткерді таңдайтын кезде. Мұндай тізімді әдетте президенттік үміткердің кеңесшілері құрастырады, вице-президенттік үміткердің әрқайсысының президенттік тізімді жеңіске жеткізе алатын қасиеттеріне назар аударады. Қазіргі АҚШ президенттік және вице-президенттік тағайындау жүйесінде президенттік үміткердің таңдауы шешуші болып табылады және партиялық конвент делегаттары оны дерлік қабылдамайды. Вице-президенттікке үміткер «қысқа тізімге» енгізілген кезде, олар әдетте жан-жақты тексеруден өтеді. Тексеру процесіндегі қадағалау, президенттік үміткердің таңдауына жақындаған сайын күшейе түседі. Бұқаралық ақпарат құралдары олардың пікірінше «қысқа тізімде» бар тұлғалардың есімдерін жиі жариялайды. Президенттік үміткерлердің штаты да қоғамдық пікірді білу үшін кандидаттың атын «қысқа тізімде» бар екенін жасырын түрде жариялауы мүмкін. Әдетте, «қысқа тізімдегі» ең танымал тұлғалар – президенттік алғашқы сайлау кезеңдерінде және партиялық жиналыстарда жақсы өнер көрсеткен, бірақ президенттік үміткер үшін қауіпті деп саналмағандар (мысалы, 2004 жылы Джон Керридің Джон Эдвардсты таңдауы). Демократтардан Еван Бэй және Билл Ричардсон, ал республикашылдардан Оррин Хэтч сияқты «қысқа тізімде» жиі кездесетін тұлғалар бар. Мұндай жариялау құрмет немесе ерекшелік белгісі ретінде қарастырылғанымен, кандидат жиі талқыланса, бірақ таңдалмаса, саяси мансабына зиян келтіруі мүмкін.