Кіріспе
Мысыр тарихшысы, тарихшы Джиджис әл Макин (جرجس المكين; 12061280 жылдан кейін, мүмкін 1293), өзінің нисбасы Ибн әл Амид (ابن العميد) деген атпен белгілі, араб тілінде жазған копт христиан тарихшысы. Оның есімі кейде Джордж Эльмацин (Georgius Elmacinus) деп ағылшыншаланады.
the historian
Jirjis al Makīn ( جرجس المكين ; 1206–after 1280, maybe 1293), known by his nisba Ibn al ʿAmīd (ابن العميد), was a Coptic Christian historian who wrote in Arabic. His name is sometimes anglicised as George Elmacin (Georgius Elmacinus).
Өмір
Оның өз тарихында ата-бабалары туралы бірнеше мәліметтер және біраз биографиялық элементтер берілген. Ол сондай-ақ Ибн әл-Сукаидің (өлген 1325 ж.) өмірбаяндық сөздігіне және Ибн әл-Васитидің (өлген 1312) айтыс трактатына да келтірілген. 1206 жылы 18 ақпанда Әйюбилік Мысырдың Каир қаласында дүниеге келген. Оның толық аты араб тілінде Ғиргис (Джордж) ибн әл-Әмид Әбиль Ясир ибн Әбиль Макарим ибн Әбиль Таиб әл Макин ("Қуатты"). Оның арғы атасы - Ирактағы Тикриттен келген саудагер, ол Мысырға қоныстанған. Ол копт мәсіхшісі болды және Дамаскідегі әскери (dīwān al ğayš) жоғары лауазымға ие болды. Мұндай позиция тәуекелге ұшырады. Ол екі рет түрмеге қамалды, мүмкін, Сирияға монғол шапқыншылығы кезінде болған тәртіпсіздікке қатысы болғандықтан; бір жағдайда он жылдан астам уақыт бойы. Түрмеде ол өзінің жылнамасын жаза бастады. Ол Дамаскіде қайтыс болды: оның өмірбаяны Ибн әл Сукаи берген күн 1273 жыл, бірақ бұл 1293 жыл (тиісінше, Хиджри күнтізбесінің 672 және 692 жылы: 7 және 9 араб қолжазбаларында жиі шатастырылады) қате болуы мүмкін.
Шығармалары
Ол екі бөлімнен тұратын дүниежүзілік хрониканың авторы. Ол дәстүрлі түрде әл-Маджму` әл-Мүбарак (Бақытты жинақ) деп аталады, бірақ оның нақты атауы жай ғана Kitāb al Taʾrī (Тарих / хронология кітабы). Бірінші бөлім Адамнан бастап Гераклидің 11-ші жылына дейін жалғасады және 166 нөмірленген өмірбаяннан тұрады, кейбір қолжазбаларда Александрия шіркеуінің патриархтарының тізімімен аяқталады. Екінші жартысы ислам тарихына, Мұхаммедтің заманынан 1260 жылы мамлюк сұлтаны Бейбарс билікке келгенге дейін арналған. Бұл екінші жартысы негізінен әл-Табариден алынған, автордың айтуынша, Ибн Васил арқылы. Кітаб әл Тарири негізінен ертеректегі дереккөздердің жинағы: ең алдымен Киелі кітап, Ибн әл Рахибтің әлемдік хронологиясы, сонымен қатар мелки авторлары Ибн Битрик (Александриялық Евтихий) мен Агапийдің (ал Манбиджи) еңбектері, Иосиппон, герметикалық көздер және Исламға дейінгі Парсы тарихымен танымал болған құпия Рузбихан. Бұл кітап әртүрлі оқырмандарға: Шығыс христиандарына, мұсылман тарихшыларына және ертедегі қазіргі арабтарға ықпал етті. Ол 40-тан астам қолжазбаларда әртүрлі рецензияларда сақталған. Әсіресе, оны 14-15 ғасыр мамлюк тарихшылары Ибн Халдун, әл Калқашанди және әл Макризи қолданған. Кітаб әл-Таридің екінші жартысы 1625 жылы Лейденде латын тіліндегі аудармасымен араб тілінде жарық көрді. Бұл Томас Эрпениус фактісі, бірақ оны оның шәкірті Голиус аяқтап, өлімнен кейін жариялады. Сараценцик тарих, Эрпениус оны атағандай, ислам тарихы туралы еуропалық білімде үлкен жетістік болды және көп ұзамай Пьер Ватье оны француз тіліне аударды L'Histoire mahometane (Париж, 1657). 1626 жылы латын тілінен ағылшын тіліне қысқартылған аударманы Сэмюэл Пурхас жасаған. Ерпеннің басылымы мен аудармасы араб мәтінінен жасалған алғашқылардың бірі болды және осыған сәйкес лексиканың жетіспеушілігімен күреседі. Ол тек ішінара ғана ʿAlī Bakr Ḥasan (Қайыро, 2010, өкінішке орай, Эрпениус қолданған екі қолжазбада) жасаған жаңа египет тіліндегі басылыммен түзетілді. Бұл еңбек әлі де ішінара өңделмеген. 2023 жылы Мартино Диез Адамнан Ахеменидтердің соңына дейінгі бірінші тоқсанның ағылшын тіліндегі аудармасымен сын басылымын шығарды, оған кейін Ұлы Александрдан Гераклиске дейінгі екінші том болады деп күтілуде. Соңғы бөлімді, автордың тууынан бастап жұмыстың соңына дейін, Клод Каэн редакциялады және француз тіліне Анн Мари Эдде және Франсуа Мишо аударды. Сонымен қатар, бүкіл шығарманың эфиоп тіліндегі аудармасы да бар. Британ кітапханасының "Ориентал 814" қолжазбасынан Э. Уоллис Бадж ескі араб герметикалық еңбегі "аль Истимахис" кітабынан сөзбе-сөз үзінділер қамтылған Ұлы Ескендір туралы тарауды аударды. Мұфадал ибн Әбиль Фадаил, автордың үлкен немере інісі болуы мүмкін, 1341 жылы әл-Насир Мұхаммед ибн Калаунның өліміне арналған хрониканың жалғасын жазды. Бұл қосымшада негізінен дүниежүзілік тарихқа қатысты мәлімет берілген, ал копт қауымындағы оқиғалар туралы аз ғана мәлімет берілген. Келесі бөлім жеке пайдалану үшін жазылған, әрі оны редакциялап, еуропа тілдеріне аударған: бастан бастап 1317 жылға дейін француз тілінде Эдгар Блоше; 1317 жылдан бастап неміс тілінде Самира Кортантамер.
Басылымдар мен аудармалар
Мартино Диез, әл Макин Джирджис Ибн әл Амид: Дүниежүзілік тарих: Вулгатаның рецензиясы. Адам атадан Ахеменидтердің ақырына дейін, Лейден: Брилл. com (2024), Ағылшын тіліндегі аударма мен кіріспемен сын басылымы. Томас Эрпениус, Historia Saracenica [ ], Arabicè olim exarata a Georgio Elmacino fil. Әбульжасери Эламиди f. Әбулмакереми f. Әбультиби, et Latinè reddita opera ac studio Thomae Erpenii [ ], Lugduni Batavorum [Leiden]: ex Typographia Erpeniana Linguarum Orientalium, 1625 ж. Сараценттік тарих Джордж Элмацин араб тілінде жазған және Томас Эрпениус латын тіліне аударған. Самуил Пурхас: с. [1009] 1047, incl. " Қажылық сапары " кітабының 4-бөлігі , 4-басылым Лондон (1626 ж.). ʿАли Бакр Хасан, Таʾри әл Макин: Таʾри әл мұсылмин мин Ṣāḥib Šarīʿat әл Ислам Абиль Касим Мұхаммед хатталь даула әл атабакия, әл Кахира: Дар әл Авасим, 2010. Клод Кахен, "Айюбидтер хроникасы" Макин аль-Амид, "Шығыс зерттеулер бюллетені", 15 (1955-1957), pp. 109184, Аль Макин Ибн Аль Амид, Хроника Айюбидтер (602 658 / 1205/6 1259/60), Тр. Анн Мари Эдде және Франсуа Мишо, Париж: Жазбалар және әдемі әдебиет академиясы, 1994, 148 б. 1205 - 1259 жылдар аралығындағы француз аудармасы.
Зерттеулер
Георг Граф, Христиандық араб әдебиеті тарихы, 2-том. Жұмыстың қолжазбалары тізімі. М. Т. Хаутсма, Э. ван Донцель, Э. Дж. Бриллдің Исламның бірінші энциклопедиясы, 1913 1936, 173 б. Google кітаптарында Awad, Wadi Abullif, al Makīn Ǧirǧis ibn al ʿAmīd wa tārīuhu. al Ǧuzʾ al awwal: al maṣādir wa l marāǧiʿ, wa l sīra, in: Wadi Awad (ed. ), Actes de la septième rencontre des Amis du patrimoine arabe chrétien, Каир: Христиандық шығыстану зерттеулерінің францискандық орталығы, 1999, 5-24 бб. Витольд Витаковски, Мартин Валраффтың Эфиопиялық әмбебап хронографиясы, Юлиус Африканс және христиандық әлем хронологиясы, деГрюйтер (2006) 285-301 б. Гавдат Габра, Копт шіркеуінің тарихи сөздігі, Scarecrow Press (2008), 22-23 б. Самуил Моуад, ал Макин Джиджис ибн әл Амид (ағасы), Христиан-мусульман қарым-қатынастары, т. 4 (2012), с. 566571.
Awad, Wadi Abullif, “al Makīn Ǧirǧis ibn al ʿAmīd wa tārīḫuhu. al Ǧuzʾ al awwal: al maṣādir wa l marāǧiʿ, wa l sīra,” in: Wadi Awad (ed. ), Actes de la septième rencontre des Amis du patrimoine arabe chrétien, Cairo: The Franciscan Centre of Christian Oriental Studies, 1999, pp. 5–24. Witold Witakowski, Ethiopic Universal Chronography in Martin Wallraff, Julius Africanus und die christliche Weltchronistik, deGruyter (2006) pp. 285–301. Gawdat Gabra, Historical Dictionary of the Coptic Church, Scarecrow Press (2008), pp. 22–23. Samuel Moawad, “al Makīn Jirjis ibn al ʿAmīd (the elder),” Christian Muslim Relations, vol. 4 (2012), pp. 566–571.