Кіріспе

Джон Локктың 1693 жылғы "Білім туралы кейбір ойлар" кітабы - ағылшын философы Джон Локк жазған мырзалардың білім беруі туралы 1693 жылғы трактат. Бір ғасырдан астам уақыт бойы бұл кітап Англиядағы білім беру саласының ең маңызды философиялық еңбегі болды. Ол он сегізінші ғасырда Еуропаның барлық негізгі тілдеріне аударылды, ал Локкеден кейін білім беру туралы жазған барлық еуропалық жазушылар, соның ішінде Жан Жак Руссо да оның ықпалын мойындады. Адамның түсінігіне қатысты очеркінде (1690 ж.) Локк ақыл-ойының бастапқыда tabula rasa немесе "бос тақта" екенін, яғни ол туғанда ешқандай туа біткен идеяларды қамтымайды деп, ақыл-ойының жаңа теориясын ұсынды. Білім беру туралы кейбір ойлар деген кітапта ақыл-ойды қалай тәрбиелеу керектігі үш түрлі әдіспен түсіндіріледі: дені сау адамның қалыптасуы; ізгі мінездің қалыптасуы; және тиісті оқу бағдарламасын таңдау. Локк ақырында аристократ досына арналған "Бірнеше ойлар" деп аталатын хаттарды жазды, бірақ оның кеңесі кеңірек тартымды болды, өйткені оның білім беру қағидалары кез-келген адам Локк бастапқыда бұл жұмысты көздеген аристократтар сияқты сипаттағы кейіпкерге ие бола алады деп ұсынды.

Тарихи контекст

Бiлiм беру туралы тұтас түпнұсқалық философияны жазудың орнына Локк өз идеяларын енгізген кезде, он жетінші ғасырдағы білім беру реформасының бірнеше бағыттарын әдейі танымал етуге тырысқан сияқты. Бұрын Джон Эвелин, Джон Обри, Джон Эучард және Джон Милтон сияқты ағылшын жазушылары "осыған ұқсас оқу бағдарламалары мен оқыту әдістерін реформалауды" қолдаған болатын, бірақ олар көпшілікке қол жеткізе алмады. Бір қызығы, Локк өзінің бүкіл мәтіні бойынша өзінің революциялық шығарма екендігін жариялайды; Нейтан Тарков, "Бірнеше ойлар" атты бүкіл томды жазған, "Локк өзінің ұсыныстарын 'әдеттегі', 'жалпы', 'әдеттегі' немесе 'жалпы' білім беруге жиі қарсы қояды" деп атап өтті. Англияның коммерциалистік және зайырлылық көзқарасы күшейген сайын, қайта өрлеу дәуірінің гуманистік білім беру құндылықтары, олар схоластиканы бекіткен, көптеген адамдармен маңызды емес деп саналды. Классикалық әдебиеттердің мәдени билігіне қарсы шыққан Фрэнсис Бэконның интеллектуалдық дәстүріне сүйене отырып, Локк, кейіннен Филип Доддридж сияқты реформаторлар Кембридж пен Оксфордтың "барлық бакалаврлар мен студенттер өздерінің дауларында әртүрлі авторларын, мектептерде көптеген келіспеушіліктер мен күштерді туғызған, және тек Аристотель мен оны қорғағандардан ғана еріп, өздерінің сұрақтарын одан алып, мектептерден барлық тұщы және ақымақ сұрақтарды алып тастау керек, ежелгі және шынайы философиямен келіспеу [sic]". Балаларының барлық уақытын грек және латын мәтіндерін оқып оқып өткізуін талап етудің орнына, олардың іс жүзінде білім алуын талап ететін отбасылардың саны өсе түсті.

Мәтін

1684 жылы Мэри Кларк пен оның күйеуі Эдвард досы Джон Локке ұлы Эдвард-младшийді тәрбиелеу туралы кеңес сұрады; Локк хаттар сериясымен жауап берді, олар ақырында білім беру туралы кейбір ойлар болды. Бірақ 1693 жылы ғана Кларк пен тағы бір досы Уильям Молиноның қолдауымен Локк трактатты жариялады; Локк, көпшілікке жариялауға келгенде, "қауіпті", мәтінді жасырын жариялауға шешім қабылдады. Өлер алдында Локк мәтінді бес рет қайталап, кеңейткенмен, "жұмыстың таныс және достық стилін" еш өзгерткен жоқ. "Алдын ала сөз" оқырмандарды оның кішігірім бастамаларына, хаттар сериясына, және Нейтан Тарковтың айтуынша, ол "Бірнеше ойлар" атты бүкіл томды жазды, әйтпесе "қақтығыстырушы" болып көрінетін кеңестер құптанды. Тарков Локк оқырмандарына достар ретінде қарағанын және олар да солай деп жауап бергенін айтады. Бұл пікірді білдіруде Локк Адамзат туралы өз түсінігін түпкі күнәға негіздеген Августиндік көзқарасқа және Адамзат логикалық негізгі ұғымдарды біледі деген Картезиандық ұстанымға қарсы болды. Өзінің "Эссе" еңбегінде Локк "бос" ақыл-ойды - тәжірибемен "толығатын" "табула раса" деп санайды. Аң-сезімді осылай сипаттау үшін Локк Платонның "Театэтус" шығармасына сүйене отырып, ақыл-ойды "мырыш тақташасына" теңеген. Локк ақыл-ойының табула раса теориясын күшті түрде қорғаса да, ол туа біткен таланттар мен мүдделерге сенді. Мысалы, ол ата-аналарға балаларының "сапасын" байқау үшін мұқият бақылауға және оларды ұнатпайтын іс-шараларға қатысуға мәжбүрлеудің орнына балаларының өз мүдделерін дамытуға кеңес береді. "Ол, сондықтан, балалар өздерінің табиғаты мен қабілеттерін жақсы зерттеуі керек және жиі сынақтар арқылы, олар қандай бұрылыс алады және оларға не болатынын, олардың туған тегі қандай екенін, оны қалай жақсартуға болатынын және не үшін жарамды екенін байқауы керек". Локк сонымен қатар өзіндік теорияны талқылайды. Ол былай деп жазады: "Біздің нәрестелік шағымыздағы кішкентай және елеусіз әсерлер өте маңызды әрі ұзаққа созылатын әсерлерге ие". Яғни, жас кезде жасалған "идеялар қауымдастықтары" ересек кезде жасалғаннан гөрі маңызды, өйткені олар өз-өзіне негізделген - олар tabula rasa белгісін көрсетеді. Эсейде ол идеялардың қауымдастығы теориясын алғаш рет енгізеді, Локк "ақылсыз қызға" баланы "гоблиндер мен шұғылдар" қараңғылықпен байланысты деп сендіруге жол бермеу туралы ескертеді, өйткені "қараңғылық содан кейін осы қорқынышты идеяларды әкеледі, және олар бір-бірімен сондай біріктіріледі, ол біреуін екіншісінен артық көтере алмайды". Локктің сананың қалыптасуындағы тәжірибе рөлін баса көрсетуі және идеялардың жалған қауымдастықтарына деген қызығушылығы көптеген адамдарды оның ақыл теориясын белсенді емес, пассивті деп сипаттауға әкелді, бірақ Николас Джоли Локктың философиялық теориясына кіріспе сөзінде атап өткендей, бұл "Локк туралы ең қызықты қате түсініктердің бірі". Ол да, Тарков та атап өткендей, Локк жазбалары білімді белсенді түрде іздеуге және қабылданған пікірлерді ойлануға бағытталған нұсқаулармен толы; шын мәнінде, бұл Локктың туа біткендікке қарсы күрестің мәні болды.

Дене мен ақыл-ой

Локк ата-аналарға балаларының білім алуына дейін олардың дене бітімін жақсылап тәрбиелеуді кеңес береді. Көптеген ғалымдар айтқандай, Локк сияқты білікті дәрігердің "Бірнеше ойды" балалардың физикалық қажеттіліктері туралы талқылаудан бастауы таңқаларлық емес, бірақ бұл қарапайым жалпы жаңалық Локктің ең тұрақты мұраларының бірі болып шықты. Батыстың бала тәрбиесі нұсқаулықтарында азық-түлік пен ұйқы тақырыбы әлі де басым. Ата-аналарды ең алдымен балаларының денсаулығына көңіл бөлуге мәжбүрлеу үшін Локк "Сатирика Ювеналь" деген кітаптан: "Ден сау денеде сау ақыл" деген сөздерді келтіреді. Локк балаларды жас кезінде қатал жағдайларға ұшырату керек деп сенді, мысалы, олар үлкен болған кезде суық температураға бейімделуі керек: "Балалар қыс немесе жаз кезінде тым жылы киінбеуі немесе жабылмауы керек" (Локтің баса айтқаны), өйткені "денелер бастапқыдан дағдыланған нәрсеге төзімді болады" деп дәлелдейді. Сонымен қатар, балалардың салқын ауруға шалдығуының алдын алу үшін Локк "аяғын күнде суық сумен жууды, аяқ киімін өте жұқа етіп киюді, сондықтан ол аяқ киімге жақындаған сайын судың ағып кетуі мүмкін" (Локктың баса көрсетуі). Локк балалардың аяқтары лайлы болған жағдайда аяғын ылғалдандырған қапылысқан жаңбыр оларды өшпесін деп ойлады. Мұндай кеңес (оның артынан бармаса да) өте танымал болды; ол XVIII ғасырдың ортасында Джон Ньюберидің балалар кітаптарында, мысалы, Англияда ең көп сатылған балалар кітаптарында кездеседі. Локк сонымен қатар төсек-орынға арналған төсек-орыннан бастап тамақтануға дейін ұйқы режиміне дейін нақты кеңестер береді.

Қасиеттілік пен ақыл

Локк "Біраз ойлар білім беру туралы" кітабының басым бөлігін балаларға ізгілік қалай сіңіру керектігін түсіндіруге арнады. Ол ізгілікті өзін-өзі мойындамау мен ұтымдылықтың бірігуі ретінде анықтайды: "адам өзін-өзі мойындаудан бас тарта алады, өзінің бейімділіктерін кесіп, ақыл-ойының ең жақсысы ретінде бағыттайтын нәрсені таза ұстана алады, бірақ табиғат басқа жаққа қарай қарайтын болса да" (Локтің баса көрсетуі). Болашақтағы ізгі адамдар тек қана өз-өзіне қол жұмсауды ғана емес, ақылға қонымды жолды да көре білуі керек. Локк балалардың өмірінің алғашқы кезеңінде ойлана алатынына және ата-аналар оларға ойланатын жандар ретінде сөйлеуі керектігіне сенімді болды. Оның айтуынша, ата-аналар балаларына рационалды ойлауды "әдет етуі" керек. Локк үнемі ережеден әдетке басымдық береді. Балалар күрделі тыйым салуларды жаттап алудың орнына ойлау әдетін ішкілендіруі керек. Рационалдық пен әдетке назар аудару Локктің "Адамның түсінігі туралы очерк" атты еңбегінде айтқан екі мәселесіне сәйкес келеді. Эсседе Локк көпшіліктің ақылға сыймайтындығын және әдет-ғұрыптың билігіне байланысты олардың ұзақ уақыт бойы ұстанып келген сенімдерін өзгертуге немесе жоғалтуға қабілетсіздігін айтып қайғырады. Оның бұл мәселені шешудегі әрекеті - балаларды ақылға қонымды тұлға ретінде қарастыру ғана емес, сонымен қатар сыйлық пен жазаға емес, құрмет пен қорлыққа негізделген тәртіптік жүйе құру. Локк үшін тәттілер сияқты сыйлықтар мен ұрып-соғу сияқты жазалар балаларды рационалистердің орнына сезімталдарға айналдырады; мұндай сезімдер ақылға емес, құмарлықтарға ұялады. Ол "бұл құлдық тәртіп құлдық мінез-құлықты жасайды" деп айтады (Локктың баса көрсетуі). Локк ата-аналарға балаларына ақыл-ойы бар адам ретінде қарауды кеңес бергенде нені айтқысы келгенін түсіну маңызды. Локк балалардың "ақылға қонымды жаратылыс ретінде қарастырылғанын жақсы көретінін" айтады. Тарков бұл балаларды тек ақылға қонымды деп санауға болады деп айтады, өйткені олар ойлаушы жаратылыстар ретінде қаралуға деген тілекке жауап береді және олар осы мақсатқа жету үшін "жауаптар мен жазаларға ғана ынталандырылады". Локк балалардың тез арада ересекке айналуын қалайды. Ол "Бірнеше ойлар" кітабында былай деп дәлелдейді: "Әлемге қарсы жалғыз қоршау - бұл оны түбегейлі білу, оған жас мырза оны қабылдай алатын деңгейде кіруі керек, және неғұрлым ертерек, соғұрлым жақсы". "Әкімшілік туралы екінші трактатта" (1689) ол ата-аналардың міндеті балаларын тәрбиелеу және олар үшін әрекет ету екенін айтады, өйткені балалар, жас кезінде ойлау қабілетіне ие болса да, оны үнемі орындамайды және сондықтан әдетте ақылға қонымсыз болады; ата-аналардың міндеті - балаларын ақылға қонымды ересектерге айналдыру үшін оқыту, сондықтан олар ата-аналық байланыстармен үнемі бұғауланып қалмайды.

Академиялық оқу бағдарламасы

Локк білім беру туралы кейбір ойларда нақты оқу бағдарламасын белгілеуге көп орын бөлмейді; ол оқырмандарын білім берудің ізгілік пен батыс педагогтары қазір сыншыл ойлау дағдыларын үйрету туралы екендігіне сендіруге көбірек мән береді. Локк ата-аналар немесе мұғалімдер алдымен балаларды қалай үйрену керектігін және үйренуден ләззат алуды үйретуі керек деп санайды. Ол былай деп жазды: "Балаға білімді үйрету ғана емес, білімді жақсы көру мен бағалауды үйрету, оны дұрыс жолға қою және өзін-өзі жетілдіру" дегенді ұмытпаған жөн. Бірақ Локк өзінің пікірінше, пайдалы оқу бағдарламасының қандай болуы мүмкін екендігі туралы бірнеше нұсқама береді. Ол латын тілін үйрену үшін жұмсалатын ұзақ сағаттарды өкінішпен еске алады және балаларды ең алдымен өз ана тілінде жақсы сөйлеуге және жазуға үйрету керек деп санайды, әсіресе Эзоптың аңыздарын ұсынады. Локктың ұсыныстарының көпшілігі пайдалылықтың ұқсас қағидасына негізделген. Мысалы, ол балаларды сурет салуға үйрету керек деп есептейді, өйткені бұл оларға шетелге саяхаттағанда пайдалы болады (олар барған жерлерді жазу үшін), бірақ поэзия мен музыка, оның айтуынша, уақытты ысырап ету. Локк ғылыми революцияның көшбасшысы болды және география, астрономия және анатомияны оқытуды жақтады. Локктың оқу бағдарламасына берген ұсыныстары мектеп гуманизміне қарсы тұрып, жаңа білім беру түрінің пайда болуын көрсетеді. Локк, мысалы, әрбір (еркек) балаға кәсіп үйренуді ұсынды. Локктың педагогикалық ұсыныстары XVIII-XIX ғасырларда Британияны анықтайтын жаңа буржуазиялық этиканың бастауын көрсетті.

Сынып

Локк кейінірек "Білім туралы кейбір ойлар" деп аталатын хаттарды жазуға кіріскенде, ол аристократқа арнаған еді, бірақ соңғы мәтін әлдеқайда кең аудиторияға тартымды. Мысалы, Локк былай деп жазады: "Мен ізгілік [sic] - бұл бірінші және ең қажетті адам немесе мырзаға тиесілі қасиеттер". Локктың білім беру туралы жазған еңбектерінің ең толық басылымын редактор Джеймс Актелл түсіндірді: "Ол осы шағын сынып үшін жазған, бірақ бұл оның білім беру туралы айтқан көптеген нәрселерінің, әсіресе оның негізгі қағидаларының барлық балаларға бірдей қолданылуы мүмкін екенін жоққа шығармайды" (Актеллдің баса көрсетуі). Бұл қазіргі заманғы көзқарас болды; Пьер Кост 1695 жылы алғашқы француз басылымының кіріспесінде "Бұл еңбек әсіресе мырзалардың білім алуы үшін жасалған екені анық: бірақ бұл оның барлық балалардың білім алуына қызмет етуіне кедергі келтірмейді, олар қандай сыныпқа жатпасын ". Локктың жалпы білім беру принциптерін барлық балаларға қолдануға болады, ал Кост сияқты замандастары, әрине, мұны жасады, Локк өзі, керісінше, кейбір ойлар тек байларға және орта тапқа қатысты деп сенді (немесе сол кезде олар "орталық түрлер" деп аталатын). Локктың "Білім беру туралы кейбір ойлар" атты еңбегінде жасаған тұжырымдарының бірі - ол "Принц, дворян және қарапайым мырзаның ұлы әртүрлі тәрбиелеу тәсілдеріне ие болуы керек деп санайды". Питер Гей жазғандай, "әрбір бала білім алуы керек немесе білім алушылардың бәрі бірдей білім алуы керек деген ой оған ешқашан келмеген. Локк мектеп жүйесі реформаланмайынша, ер адам баласын үйде ұстаздан оқыту керек деп сенді. Кедейлер туралы айтатын болсақ, олар Локк кішкентай кітабында мүлдем жоқ". "Кедейлер туралы заң туралы эссе" деген еңбегінде Локк кедейлердің білім алуына назар аударды; ол "еңбекшілердің балалары - бұл приход үшін қарапайым жүк, және әдетте бос уақытта ұсталады, сондықтан олардың еңбегі 12 немесе 14 жасқа дейін жалпыға бірдей жоғалады" деп өкініп отыр. Сондықтан ол Англиядағы әрбір приходта кедей балаларға арналған "жұмысшы мектептер" ашуды ұсынады, сонда олар "балалық шағынан бастап [үш жастан бастап] жұмыс істеуге үйреніп кетеді". Ол осы мектептердің экономикалық ерекшеліктерін атап өтіп, олардың тек қауым үшін ғана емес, сонымен қатар балаларға жақсы еңбек этикасын себілетінін айтады.

Жынысы

Локк өзінің досы Эдвард Кларктың баласына қалай тәрбие беру керектігі туралы сұрағына жауап ретінде "Білім туралы кейбір ойлар" деп жазды, сондықтан мәтіннің "негізгі мақсаты", Локк басында айтқандай, "жас ер адам бала кезінен бастап қалай тәрбиеленуі керек". Бұл білім "қыздарды тәрбиелеуге мүлдем сәйкес келмейді; бірақ жыныстық айырмашылық әртүрлі қарастыруды қажет ететін жерде, оны ажырату қиын болмайды" (Локкедің баса көрсетуі). Мартин Саймонс Локктың "балалардың білім алуы ақылды және ақылды қыздардың білім алуымен байланысты болуы керек деп білдірді" дейді. Локк ұлдарды жеке қажеттіліктерін елемейтін және оларға құндылықты аз үйрететін мектептерге жіберудің орнына, оларды қыздар сияқты үйде оқытуға және "үй мен мүліктің пайдалы және қажетті қолөнерін үйрену керек" деп айтады. Өзінің замандасы Мэри Астель сияқты Локк әйелдерді ақылға қонымды және ізгі болуға үйрету керек деп сенді. Бірақ Локк әйел денесіне қатысты бірнеше кішігірім "шектеулерді" ұсынады. Ең маңыздысы - оның әйелдердің дене белсенділігін дене көрінісі үшін бақылауы: "Бірақ қыздарыңыздың денсаулығы мүмкіндігінше олардың сұлулығына қамқорлық жасалуы керек болғандықтан, бұл олардың нәзік терілеріне сәйкес келетін кейбір шектеулер болуы керек, әсіресе олар өте ыстық және тесікті болған кезде, күн сәулелерінен қоршалған болуы керек". Локктың бұл сөзі оның еркек сұлулығына қарағанда әйел сұлулығына көбірек мән беретінін көрсеткенмен, бұл пікірлердің ешқашан жарияланбағаны қазіргі оқырмандарға қыздар мен ұлдарға қажет "әртүрлі емдеу" туралы өз қорытындыларын жасауға мүмкіндік берді. Сонымен қатар, басқа педагогикалық теориялармен салыстырғанда, мысалы, ең көп сатылған мінез-құлық кітабындағылар Әйелдің бүкіл міндеті (1696), Адамның бүкіл міндеті (1657) және Руссоның Эмиль (1762), екеуі де әйелдер үшін мүлдем бөлек білім беру бағдарламаларын ұсынды, Локктың кейбір ойлары не толығымен теңгерімді, не толығымен тәнсіз болып көрінеді.

Қабылдау және мұра

Руссоның "Эмил" (1762) шығармасымен бірге Локктың "Білім туралы кейбір ойлар" атты еңбегі білім теориясы бойынша он сегізінші ғасырдың негізгі мәтіндерінің бірі болды. Британияда бұл тақырыпты бір ғасырдан астам уақыт бойы стандартты емдеу деп саналды. Осы себепті кейбір сыншылар "Білім туралы кейбір ойлар" Локктің ең ықпалды еңбегі атағы үшін "Адамның түсінігі туралы очеркпен" бәсекелеседі деп мәлімдеді. Локктің кейбір замандастары, мысалы, XVII ғасырдағы неміс философы және математигі Готфрид Лейбниц те осыған сенді; Лейбниц кейбір ойлар тіпті Еуропа қоғамына әсер етуде Эсседен де асып түсті деп мәлімдеді. Локктың "Білім туралы кейбір ойлар" атты кітабы көп сатылды. Тек XVIII ғасырда "Бірнеше ойлар" кітабы кем дегенде 53 нұсқада жарық көрді: 25 ағылшын, 16 француз, 6 итальян, 3 неміс, 2 голланд және 1 швед тілінде. Ол сондай-ақ Сэмюэл Ричардсонның Памела (17401) сияқты романдарында келтірілген және көптеген балалар әдебиетінің, әсіресе алғашқы сәтті балалар баспасының, Джон Ньюберидің теориялық негізін құрды. Джеймс А. Секордтың айтуынша, Ньюбери Локктің білім беру кеңестерін балалар әдебиетінің жаңа жанрын заңды ету үшін енгізді. Локктің импрематурасы жанрдың табысты болуын қамтамасыз етеді. Он сегізінші ғасырдың аяғында Локктың білім берудегі ықпалы кеңінен танылды. 1772 жылы Джеймс Уитчерч өзінің "Білім туралы очерк" деген еңбегінде Локк "Білімділер өздерін өте қарыздар деп мойындауы керек және оның есімін құпия құрметпен және құрметпен атауға болмайды; оның мәлімдемелері қарқынды Ой, қатаң Сұраныс, айқын және терең Соттаудың нәтижесі болып табылады". Саяси жағынан ерекшелігі бар Сара Триммер өзінің "Білім қорғаушысы" (180206) журналында және Мария Эджворт өзінің әкесімен бірге жазған "Практикалық білім" (1798) атты білім беру трактатында Локк идеяларын қолданады. Тіпті Руссо да Локктың ата-аналар балаларына ақылға қонымды тұлға ретінде қарауы керек деген басты пікірін жоққа шығара отырып, Локка өзінің қарызын мойындады. Джон Кливлверли мен Д. К. Филлипс Локктың "Білім туралы кейбір ойлар" атты еңбегін білім беру теориясының дәстүрінің басында "экология" деп атайды. Локктың еңбегі жарық көргеннен кейінгі жылдары Этьен Бонно де Кондилак пен Клод Адриен Хельветиус адамдардың ой-өрісі өздерінің тәжірибелері арқылы, ал содан кейін білімдері арқылы қалыптасады деген ойды құлшыныспен қабылдады. Балаларды сезім мүшелері арқылы оқыту жүйесі бүкіл Еуропа бойынша кеңінен тарады. Швейцарияда Иоганн Генрих Песталоцци Локк теориясына сүйене отырып, "объект сабағы" деген ұғымды жасады. Бұл сабақтар оқушылардың назарын белгілі бір нәрсеге аударып, оларды оны зерттеу үшін барлық сезімдерін пайдалануға және оны сипаттау үшін нақты сөздерді қолдануға шақырды. XVIII - XIX ғасырларда Еуропа мен Америкада қолданылған бұл сабақтар, олардың бір практиксының айтуынша, "егер жақсы қолданса, сезімдік қабылдауды немесе байқауды дамытады, балаларды өз ойларын сөзбен білдіруге дағдыландырады, олардың қолда бар сөздері мен идеяларын көбейтеді, және осылайша ойлану үшін материалды сақтау арқылы, қиын және жетілдірілген зерттеуге жол ашады". Мұндай әдістер ХХ ғасырда Мария Монтессоридің әдістерінің ажырамас бөлігі болды. Клеверли мен Филлипстің айтуынша, "Сезам көшесі" телешоуы да "Локктың болжамына негізделген. Оның мақсаты - аз қамтылған балаларға, әсіресе ішкі қалаларда, олардың ортасы әдетте қамтамасыз етпейтін қарапайым идеялар мен негізгі тәжірибелер беру". Көптеген жолдармен, Локктың әсер етуіне қарамастан, осы авторлар атап өткендей, жиырмасыншы ғасырда Локк ғасыры болмаған "табиғат пен тәрбие" пікірталасы басым болды. Локктың оптимистік "экологиясы", оның мәтінінде біліктілік болса да, енді тек моральдық мәселе емес, сонымен қатар ғылыми мәселе.