Кіріспе
Гүлді өсімдіктер түрі Датура метель - бір жылдық (57 аймақ) немесе қысқа өмір сүретін, бұталы көпжылдық (810 аймақ) сияқты бұта, Еуропада әдетте үнділік тернапс, индус Датура немесе метель деп, ал АҚШ-та шайтан кернейі немесе періште кернейі деп аталады. Датура метель әлемнің барлық жылы елдерінде табиғи түрде кездеседі. Ол негізінен Үндістанда кездеседі, онда ол ежелгі санскрит тілінен алынған хинди атауы dhatūra (धतूरा) арқылы белгілі, одан Датура туысының атауы алынған. Өсімдік бүкіл әлемде декоративті және дәрілік қасиеттері үшін өсіріледі, соңғысы оның тропан алкалоидты құрамына байланысты. Оның қаттырақ және кішірек гүлді туысы Датура страмониум сияқты, ол қазір кең таралған, бірақ жылы, ылғалды климатты артық көреді.
Datura metel is a shrub like annual (zone 5–7) or short lived, shrubby perennial (zone 8–10), commonly known in Europe as Indian thornapple, Hindu Datura, or metel and in the United States as devil's trumpet or angel's trumpet. Datura metel is naturalised in all the warmer countries of the world. It is found notably in India, where it is known by the ancient, Sanskrit derived, Hindi name dhatūra (धतूरा), from which the genus name Datura is derived. The plant is cultivated worldwide, both as an ornamental and for its medicinal properties, the latter being due to its tropane alkaloid content. Like its hardier and smaller flowered relative Datura stramonium, it is now of widespread occurrence, although showing a preference for warmer, humid climates.
Сипаттама
Өсімдік бір жылдық немесе қысқа өмір сүретін бұталы көп жылдық шөптесін өсімдік болып табылады. Тамырлары тармақталған кран түбі болып табылады және Датура инноксия және Датура виргити сияқты көпжылдық түрлерде кездесетін тамырлар сияқты етсіз. Оның биіктігі 2 метрге дейін жетеді. Сабағы қуыс, жасыл немесе күлгін-қара, біршама ағаш тәрізді және қатты иісі бар. Ол сәл ертеректе, жасылдан қара өнегеліге дейін шыбықтарды және жиі қара өнегелі болып келетін овалдан кең овалға дейінгі жапырақтарын береді. Жапырақтары қарапайым, кезектесіп, жалпақ жапырақты, толық немесе терең жапырақты шеттері бар. Қатты иістенетін гүлдері өте көп, олар бір немесе екі түрлі болуы мүмкін. Королланың түсі ақтан бастап қаймаққа дейін, сары, қызыл және күлгінге дейін болуы мүмкін. Тұқымдық капсула көптеген конус тәрізді қылқаншақтармен немесе қысқа, аздаған тікендермен жабылған. Жемістер жетілгенде басқа Датура түрлеріндегідей төрт бірдей клапанға бөлінбей, ретсіз бұзылады. Тұқымдар эндоспермді. Д. метельді алғаш рет 1753 жылы Карл Линней сипаттаған, бірақ Жаңа әлем қоныстанғанға дейін ботаникалық жағынан дұрыс суреттер жасалмаған. Бұл өсімдіктің түпкі мекені ұзақ уақыт бойы Үндістан деп саналса да, қазір оның Американың бір жерінде, әрине, Үлкен Антиль аралдарында болғаны белгілі. Бұл өсімдіктің "Пакстанның немесе Ауғанстанның батысындағы таулы аймақтарында өскендігіне күмән жоқ" деген пікірлер бар. Бұл өсімдіктің Жаңа дүниеде пайда болғанына күмән жоқ, бірақ оның Үндістан субконтинентіне адам әрекетімен немесе кездейсоқ табиғи оқиға арқылы енгізілгеніне дәлелдер бар. Бұл Еуропалық зерттеушілердің Америкаға алғаш келгеніне дейін. D. metel-дің жеке түр ретінде жабайы түрі белгісіз. Қазіргі кезде сипатталған түрлер негізінен Колумбияға дейінгі бау-бақша үрдістеріне жататын ежелгі сорттардың жиынтығы болып табылады. (бұрынғы уақытта танылған түр емес, қазір D. innoxia түрінде тізімделген), оның капсулалары D. metel-ге ұқсас туберкулятты. Тарихи тұрғыдан алғанда, D. metel-дің бір гүлді түрлері жиі табиғиланған D. innoxia-мен шатастырылып келеді, ол одан әлдеқайда аз жыныстық жетілу кезеңіндегі сабақтары мен жапырақтарымен және қысқа және тығыз емес тікенекті капсулаларымен ерекшеленеді. XIX ғасырдың басында отаршылдық авторлар жазған Төгдер туралы деректер қанқұмар (негізінен) индуистік культ туралы шығыс фантазиясын ойға салады. Бұл культ Кали құдайына адам құрбандықтарын ұсынды, ал қазіргі ғалымдар Төгдер шындығын көбірек ұғындырады. Сонымен қатар, ежелгі кездерден бастап, өз құрбандарын Датурамен уландырған бандиттер туралы кез-келген мәліметтер болды [яғни, Thuggee пайда болғанға дейін ұзақ уақыт бойы әрекет еткен қылмыстық бандиттер], оны көптеген үнділік жол тонаушылар өз құрбандарын есінен шығармау үшін жиі қолданады. Ол [Тугалар] тек ара-тұра пайдаланған сияқты. Бір қылмыскер есірткі қолданудың бұл әдісін "жаңадан келгендердің" құралы деп сипаттады, бұл тәжірибелі құртқышқа кісі өлтіру үшін мұндай көмек қажет емес екенін білдіреді. Шультес пен Хофман 1979 жылы "Галлюциногендердің ботаникасы мен химиясы" атты екінші басылымында Датура метелисінің Азиядан пайда болғанын және оның Үндістанда Веда дәуірінен бастап қолданыла бастағанын растады. Жаңа дүниеден Ескі әлемге жаңадан енгізілгенін ескерсек, он алтыншы ғасырдан бастап, Датура метель Азия мен Африканың діни және сиқырлы тәжірибелеріне есірткі және энтеоген ретінде айтарлықтай мұқият кіріктірілді. Шультес пен Хофман кейіннен 1980 жылы шыққан "Құдайлар өсімдіктері" атты еңбегінде Датураны галлюциноген ретінде қолдану туралы тараудың көп бөлігін Датура метельін тао магиясында, индус тәңірі Шиваға табынуда және Эритреяның Кунама халқының сиқырлы салт-дәстүрлерінде қолдану сияқты әртүрлі қытай, үнді және африкалық тәжірибелерге арнады. Олар өсімдікті Jouz mathal (= "металл жаңғағы") шөппен теңестіру керек деген идеяны қайта-қайта келтіреді, ол 11-ғасырдағы парсы полиматты Авиценнаның жазбаларында сипатталған (өз кезегінде Диоскоридтің жұмысына сүйене отырып), сондықтан Колумбтың Жаңа дүниеге келуінен бұрын ескі әлемнің тұқымы бар. Бұл, әрине, Д. метель АҚШ-тың оңтүстік-батысындағы және Мексикадағы ежелгі Датура культінде қолданылған деп аталған түрлердің бірі емес, мүмкін, оның шөл далаға бейімделген Датура түрлерінің үлкен, түйірлі тамырлары жоқ. Әрине, бұл өсімдіктің ертедегі тарихы мен халық ауыз әдебиетінің, оның шығу тегі мен шығу тегі алыс жерлерде кеңінен т...
While there now remains no doubt that the species originated in the New World, evidence is mounting that it was introduced to the Indian subcontinent whether by human agency or some chance natural event is not known at a date no later than the 4th century CE. This precedes the first arrival of European explorers in the Americas. A wild form of D. metel as a distinct species is unknown. The species, as currently described, is essentially a collection of ancient cultivars likely attributable to pre Columbian horticultural practices. (no longer an accepted species and now listed as a form of D. innoxia), the capsules of which are tuberculate like those of D. metel. Historically, single flowered forms of D. metel have frequently been confused with the widely naturalised D. innoxia from which it differs in its much less pubescent stems and foliage and shorter spined and less densely spined capsules. Accounts of the Thugs written by early 19th century colonial authors tend to evoke an orientalist fantasy of a bloodthirsty (quintessentially) Hindu cult offering human sacrifices to the goddess Kali, while modern scholars tend to perceive the reality of Thuggee to have been more a matter of criminal activity undertaken for gain by organised groups of disaffected and recently unemployed soldiers of both Hindu and Muslim faith. There were also occasional reports, from the earliest times, of gangs [i. e. criminal gangs active long before the advent of Thuggee] who poisoned their victims with Datura, which was commonly used by many Indian highway robbers to stupefy their victims. It seems to have been used [by the Thugs] only intermittently. One Thug described this technique of using the drug as the tool of "mere novices", implying that an experienced strangler should have no need of such an aid to murder. Schultes and Hofmann in 1979 in the second edition of The Botany and Chemistry of Hallucinogens were confident in their assertion of an Asiatic origin and history of use in India stretching back to Vedic period for Datura metel. Considering its allegedly recent introduction to the Old World from the New, beginning in the sixteenth century, Datura metel has indeed been integrated with remarkable thoroughness into the religious and magical practices of Asia and Africa as an intoxicant and entheogen. Schultes and Hofmann later devote much of a chapter in their 1980 work Plants of the Gods on the use of Datura as a hallucinogen to Chinese, Indian and African practices involving the use of Datura metel as diverse as its employment in Taoist magic, in the worship of the Hindu deity Shiva and in the magical rites of the Eritrean Kunama people. They quote the oft repeated idea that the plant is to be equated with the herb Jouz mathal (= "metel nut"), described in the eleventh century writings of Persian polymath Avicenna (drawing in turn upon the work of Dioscorides), and thus has an Old World pedigree predating Columbus's arrival in the New. It is certainly the case that D. metel is not one of the species mentioned as being used in the ancient Datura cults of the southwestern U. S. A. and Mexico a result possibly of its lacking the large, tuberous roots of the desert adapted Datura species. A great deal of work undoubtedly still remains to be done on the unraveling of the early history and folklore of the plant and its wide dissemination in lands far from its place of origin.
Туған ел туралы дау
Германияның галлюциногенді өсімдіктер жөніндегі сарапшысы Кристиан Рэч Датура метелдің Азиядан шыққандығын айтады. Рач өз пікірін венгр ғалымы доктор Булцу Сиклостың зерттеулеріне негіздеп отыр, ол Ваджраяна, ашулы Бхаирава құдай және Лондонның SOAS буддизмінің басқа да аспектілері туралы. Сиклос бұл өсімдікті қолдану туралы мәліметтерді Ваджра маһабхаирава тантрасында (= "үлкен және қорқынышты алмаздық найзағай тантрасы" (яғни ашулы Шиваның бодхисаттва ретінде тұжырымдалуы)), Вамана Пурана, Гаруда Пурана, Матся Пурана, Амаракоша және Вацьянаның Кама Сутрасында кездестіруге болады деп мәлімдейді. Да-дхура деп аталатын өсімдіктің пайда болуы 11 ғасырдың алдындағы Ваджра махабаирава тантрасында, тибет аудармасында бар үнді буддалық тантралық мәтінде зерттеледі. Текстерден алынған ішкі дәлелдер мен лингвистикалық дәлелдер, Датура метелін Датура тұқымының Жаңа әлемдегі шығу тегі туралы қазіргі сенімділікке қарамастан, дахураны анықтайды. Ваджра маһабхаирава тантрасы ашулы Буфло бастаған тәңір Ваджрабхаираваның (буддистік Бодхисаттва Маньюшридің көрінісі) рәсімдерімен айналысады. Осы көптеген және әртүрлі рәсімдердің ішінде бес сериясы бар, олардың үшеуі 2-ші тараудан, екеуі 4-ші тараудан. Бұлардың бәрінде де тибет мәтінінде "да-дхура" деп аталатын өсімдік туралы сөз бар. Дегенмен, Саймон мен Хаеги Датура тұқымдасының табиғи түрде бөлінген таралуы табиғи емес екенін көрсететін екі дәлел келтіреді. Біріншіден, тұқым кең таралған деп есептеледі, бірақ Америкада ғана әртараптанған, ал екіншісі, Ескі әлем түрлері Азияда оқшауланғаннан кейін тәуелсіз эволюцияны білдіретін өздерінің таксономиялық бірлігін білдірмейді, бірақ Америкада бар Datura тұқымының екі бөлігінің қима бөлігі: stramonium бөлімі (оның ішінде D. ferox жатады) және dutra бөлімі (оның ішінде D. metel және D. leichhardtii).