Кіріспе

Бірінші дүниежүзілік соғыстағы Батыс майданның бөлігі Мессин шайқасы (1917 жылы 7-14 маусым) - Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Бельгияның Батыс Фландриядағы Мессин ауылының (қазіргі Мессен) маңында Батыс майданда британдық Екінші армияның (генерал сэр Герберт Плюмер) шабуылы. Сәуір мен мамырдағы Нивель шабуылдары өзінің үлкен мақсаттарына қол жеткізе алмады, француз әскерлерінің ұстамдылығын жоғалтып, 1917 жылғы англо-француздық стратегияны бұзды. Шабуыл немістерді Арас және Эйсен майдандарынан Фландрияға резервтерді көшіруге мәжбүр етті, бұл француздарға қысымды жеңілдетті. Британдықтардың тактикалық мақсаты - оңтүстіктегі Плогстерт Вудтан (Плагстрит британдықтарға) Мессин мен Уайтшате арқылы Соррел тауына дейін созылып, неміс 4-армиясын биік жерлерден айырып, герман қорғанысын басып алу болды. Бұл жотадан британдық қорғаныс және солтүстікке қарай Ипрдің артқы аймақтары көрініс табады, олардан британдықтар Солтүстік операцияны, Пасшендейл жотасына дейін алға жылжуды және содан кейін Голландия шекарасына дейін Бельгия жағалауын басып алуды жоспарлады. Екінші армияда бес корпус болды, үшеуі шабуылға арналған, ал екеуі операцияның бөлігі емес солтүстік флангта болды; XIV корпус Бас штабтың резервінде болды. Wytschaete тобының 4-ші армия дивизиялары (Gruppe Wijtschate, IX резервтік корпустың штабы) жотаны ұстады және кейіннен Ypres тобының (Gruppe Ypern) дивизиясымен күшейтілді. Британдықтар II Анзак корпусы (3-аустралиялық дивизия, Жаңа Зеландия дивизиясы және 25-дивизия, 4-аустралиялық дивизия резервте), IX корпус (36- (Ульстер), 16- (Ирландия) және 19- (Батыс) дивизиялар және 11- (Солтүстік) дивизия резервте), X корпус (41-, 47- (1/2 Лондон) және 23-дивизиялар 24-дивизия резервте). XIV корпус резервте (Гвардия, 1-ші, 8-ші және 32-ші дивизиялар). 30-шы, 55-ші (Батыс Ланкашир), 39-шы және 38-ші (Уэльстік) дивизиялар II корпуста және VIII корпуста солтүстік флангты күзетіп, 8 маусымда зондтық шабуыл жасады. Gruppe Wijtschate 204-ші, 35-ші, 2-ші, 3-ші бавариялықтармен (британиялық шабуыл басталғанда 40-шы дивизияны босатып) және 4-ші бавариялық дивизиялармен, 7-ші дивизиямен және 1-ші гвардиялық резервтік дивизиямен Ейнгрейф дивизиясы (қарсы шабуыл) дивизиялары ретінде жотаны ұстады. 5-ші маусымда ауыстырылған 24-ші Саксон дивизиясы шабуыл басталғанда асығып кері қайтарылды, ал Gruppe Ypern резервіндегі 11-ші дивизия 8 маусымда келді. Соғыс неміс майданның астында он тоғыз минаның жарылуымен басталды, олар оны қиратып, үлкен кратерлер қалдырды. Терең, терең жау ағып, британдық әскерлерді қорғады, олар танктер, ат әскерлері мен ұшақтардың қолдауымен жотаны қорғады. Британдық миналардың, шлагбаумдардың және бомбалаудың әсері артиллерияның шолу, жарқылдаған жерлерді байқау және екінші армияның штабынан артиллерияны орталықтандырылған басқару арқылы жақсартылды. 8-14 маусым аралығында британдық шабуылдар алдыңғы сызықты бұрынғы неміс Sehnenstellung (Chord Position, Oosttaverne Line) артына жылжытты. Бұл шайқас 1917 жылы 11 шілдеде басталған Іпрдің үшінші шайқасының тұсаукесері болды.

Британдық стратегия 1916-1917 жылдар

1916 жылы британдықтар немістерді Бельгия жағалауынан шығарып, порттарды әскери-теңіз базалары ретінде пайдаланудан бас тартуды жоспарлады. Қаңтар айында Плюмер фельдмаршал сэр Дуглас Хейгке солтүстіктегі Гелувельт платосын басып алу операциясынан бұрын Мессин қырқасын (Ипрес соқпағының оңтүстік доғасының бөлігі) басып алуды ұсынды. Мессин-Вайтшете жотасының солтүстігіндегі ең биік жер Менен жолында, Хуге мен Велдхок арасында, Гелувельттен, Ипрден шығысқа қарай Бродсейндеге дейін, содан кейін солтүстік-шығысқа қарай Пашендале, Веструзбик және Стаденге дейін созылатын негізгі Ипр жотасының батыс шетінде орналасқан. Британдықтар оны Гелувельт жазығы немесе Менен қырқасы деп атады. Жолдар мен жолдар осы жерде Менин жолына (Клафэм бұрылысы британдықтарға) жиналды. Гелувельт үстіртінің шығыс шеті Полигон орманының батыс жағында орналасқан. Менен жолының екі жағындағы жазық шұңқыр оңтүстік-шығысқа қарай Крюизекеге қарай созылып, Велдхоекте кең болды. Батысында бассевильбик оңтүстікке қарай ағып жатқан депрессия және шығысында басқа, Реутельбик те оңтүстікке қарай ағып жатқан депрессия бар. Бұл жол Велдхук пен Гелувельт аралығына дейін кеңейген. 1916 жылы Верден шайқасы мен Сомма шайқасының талаптары салдарынан Фландрия науқаны кейінге қалдырылды. Эйндегі екінші шайқастың (Нивель шабуылдың негізгі бөлігі, 1917 жылдың 16 сәуірінен 9 мамырына дейін) ең үлкен мақсаттарына қол жеткізе алмағаны белгілі болғанда, Хейг Екінші армияға Мессен-Вайтшете жотасын мүмкіндігінше тезірек басып алуға нұсқау берді. Британдық операциялар Фландрияда француз армиясына Айндағы қысымды жеңілдетеді, онда Нивель шабуылдың сәтсіздігіне байланысты деморализация көтерілістерге әкелді. Мессин қырқасын басып алу британдықтарға Ипр тұсығының оңтүстік жағындағы тактикалық маңызды жерді басқаруға мүмкіндік береді, майдан сызығын қысқартады және немістерді солтүстікке қарай британдық позицияларды бақылаудан айырады. Британдықтар солтүстік операцияға дайындықпен Гелувельт платосының батыс шетіндегі Менен қырқасының оңтүстік беткейін бақылауға алады.

Ипрестің айрықша бөлігі

Ипрден оңтүстік-батыста Кемель төбесі, шығыстан оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай төменгі төбелер тізбегі шығады. Wytschaete (Wijtschate) және Hill 60 - Вербранденмоленнің, Хуге, Полигонның Орманы және Пасшендейлдің (Пассендейл) шығысында. Қалқаның биік нүктесі Уайтшетте, Ипреннен, ал Холлебекеде жота алыс және Полигон орманына дейін кетеді. Уайтшете жазықтан шамамен 45,72 м жоғары; Ипрес мен Менен жолындағы Хугеде биіктік шамамен 30,48 м және Пасшендейлде 21,34 м. Көтерілулер аз, Зоннебеке маңындағыдан басқа, оның ауытқушылығы 1:33. Хугеден және одан әрі шығысқа қарай еңіс 1:60 және Холлебекеге жақын жерде 1:75; биіктіктер байқалмайтын және қала айналасындағы табақ жағасына ұқсайды. Негізгі жотаның шығысқа қарай еңісі бар және біреуі әсіресе оңтүстік-шығысқа қарай Мессинге (Месен) қарай шығыс жағында жұмсақ еңіспен және батысқа қарай 1:10 төмендеумен жүретін Уитшетте байқалады. Оңтүстіктегі Доув өзенінің саздық аңғары, Плогстерт орманы (британдықтарға Плагстрит) және 63-ші төбе орналасқан. Мессин қырқасының батысында параллель Вулвергем (Спанбрукмолен) шпары және шығысында, сонымен қатар негізгі қырқаға параллель Ооставерн шпары орналасқан. Ипреннің оңтүстігі мен шығысындағы жалпы көрініс - төменгі жоталар мен түбіттерден тұратын, біртіндеп Пашендаэльден солтүстікке қарай жазылып, ерекшелігі жоқ жазыққа айналған. Ипрдің оңтүстігі мен шығысындағы биік жерді иелену армияға жерді бақылау, жағалауға ату және артиллериялық бомбалау үшін кең көлемде мүмкіндік береді. Сонымен қатар, оккупанттың артықшылығы - артиллерияны орналастыру және күш-жабдықтар, керек-жарақтар мен қоймалардың қозғалысын көзден тасалай алады. Бұл жотада Уайтшатеден Зоннебекке дейінгі ормандар жақсы қорғаныш берді, кейбіреулері айтарлықтай үлкен, мысалы Полигон ағашы және кейінірек Батл Вуд, Шрусбери орманы және Санкьюри Вуд деп аталды. 1914 жылы орман әдетте ағаш өсірілуімен болды, бірақ 1917 жылы артиллерия бомбалаулары орманды ағаш тұқымдыларына дейін азайтты, бұталған ағаш сабақтары тікенді сыммен араласты және жерді қаптап тұрған сымдар, ол снарядтардың саңылауларымен толы болды; ормандар арасындағы саланы кең және қоршаусыз болды. Ипрге Поперингеден Вламертингеге дейінгі негізгі жол қиыршықта орналасқан, оны жотадан оңай көруге болады. Бұл аймақтағы жолдар, Ипрден келетін негізгі жолдардан басқа, асфальтталмаған, олардың бойында кез-келген ауылдар мен үйлер бар. Тау жотасының батысындағы жазық жерлер шалғынды далалар мен егістіктердің аралас аймағы болды.

Топография

Фландрияда құм, қиыршық тас және марльдер басым, кейбір жерлерде балшықпен жабылған. Жағалаудың жолағы құмды, бірақ ішкі аймаққа кішкентай жол, жер 1914 жылға дейін гүлденген базар бақшасы болған Ипре аңғарына қарай көтеріледі. Ипр теңіз деңгейінен жоғары; Биксшут солтүстікке қарай, жер бірнеше шақырымға дейін шығысқа қарай, Стенбик өзені Сент-Жулиенге жақын жерде. Мессиннен төменгі жота бар, оның ең биік нүктесі солтүстік-шығысқа қарай Клэфэм бұрылысынан өтіп, Гелувельт үстіртінің батыс шетінде (Ипрестен 2 1/2 миль және Гелувельт, жоғарыда Пасшендейлеге дейін, 5 1/2 миль Ипрестен төмендеп, одан әрі солтүстікке қарай жазыққа дейін). Градиенттер аздан 1:60-ға дейін өзгеріп тұрады. Топырақ астында Лондон балшығы, құм және балшық; Қауіпсіздік Соғыстық қабірлер комиссиясының құм, құмды топырақ және жақсы теңгерімді топырақ санаттарына сәйкес, Мессин қырқасы жақсы теңгерімді топырақ және Ипр айналасындағы жер құмды топырақ. Жерді сумен суару үшін көптеген арналар мен арықтар бар, оларды үнемі күтіп-ұстау қажет. 1914 жылы І Іппе шайқасынан кейін су бұрудың көп бөлігі жойылған, бірақ кейбір бөліктері Англиядан жер бұру компаниялары қалпына келтірді. Британдықтар бұл аймақты Лоос, Givenchy lès la Bassée (Givenchy) және Plugstreet (Ploegsteert) Wood-тан оңтүстіктегі аймақтан құрғақ деп санады.

Британдық препараттар

Екінші армия өзінің артиллериясын орталықтандырып, сәуірдегі Аррас шайқасында жасалған прецеденттен кейін өте күрделі жоспар жасады. Өнеркәсіптік зерттеу, қаруды калибрлеу, ауа райы туралы мәліметтер және жаңа және өте дәл 1:10,000 масштабтағы картаны қолдану артиллерияның дәлдігін арттырды. Жүйелі мақсатты анықтау жаңа дыбыстық қашықтыққа арналған жабдықты пайдалану, жарқыраған жерлерді анықтауды жақсы ұйымдастыру және Локре-Шатодағы армиялық есеп орталығы арқылы нәтижелерді жеткізу арқылы құрылды. Қарсы батареяның артиллериялық бомбалауы 19 сәуірде аяқталған аптада он екіден, шабуылға дейінгі соңғы он күн ішінде 438-ге дейін өсті. Соғыстан кейін қолға алынған жерлерді зерттеу барысында неміс артиллериясының 90 пайызының орналасуы жоспарланған екені анықталды. 2-ші далалық зерттеу компаниясы, сондай-ақ, тау-кен компанияларына Германияның шекарасындағы мақсаттардың орналасуын анықтауға көмектесті. Компания артиллерияның алдыңғы қатардағы орындарын қарап, олардың алдына қару-жарақтарды жылжытып, олар келген кезде от ашуды көздеді. 1916 жылы британдықтар Витшетебогенге (Витшете позициясы) қарсы кен өндіру шабуылдарын бастады. Жер астындағы жағдай өте күрделі болды, ал жер асты сулары тау-кен өндірісін қиындатты. 1916 жылдың наурыз айынан бастап кеншілерге екі әскери геолог көмек көрсетті, соның ішінде кен орнын жүйелеуді жоспарлаған Эджворт Дэвид. Саперлер туннельдерді көк саз қабатқа қазып, содан кейін галереяларды Групп Витчатедің алдыңғы позициясының астында терең нүктелерге дейін апарып тастады. Неміс туннельшілері бірнеше британдық шахта камераларына жақындап, шахтаны Ла Пети-Дюве фермасынан тауып алды және камераны камуфлетпен бұзды. Британдықтар неміс кеншілерінің назарын тереңдегі галереялардан бұрып, жоғарғы қабаттарға қосалқы шабуылдар жасады. Корольдік инженерлік компаниялардың туннельдеу компанияларымен үйлестірілген канадалық, австралиялық, жаңа зеландиялық және британдық кеншілер 26 минаны аммонал жарылғышпен орналастырды. Екі мина солтүстік флангтағы 60-шы төбеде, біреуі Сент-Элойде, үштігі Холландшшшурде, екеуі Пети-Буада, біреуі Медельстед фермасында, Пекхэм Хаусты және Спанбрукмоленде, төртеу Крюисстраатта, біреуі Онтарио фермасында және екеуі оңтүстік флангтағы 127-ші және 122-ші окоптарда орналастырылды. Ең ірі кен орындарының бірі - Спанбрукмолендегі; Амондық газдың жарылысымен пайда болған жалғыз ағаш кратері галереяның соңында орналасқан камерада пайда болды. Галереяның ұзындығы 521,21 м, жер астынан 26,82 м, диаметрі 76,20 м, тереңдігі 12,19 м. Британдықтар 1 маусымда Хайгке Gruppe Wijtschate-ден "сальянсты кез келген бағамен ұстауға" арналған корпустық бұйрық түскеннен кейін, немшілердің Витшат тұтқынын ұстауға қаншалықты маңызды екенін білген. Шабуылға дейінгі аптада 2230 пушка мен гаубица неміс окоптарын бомбалады, сымдарды кесіп, бекіністі жерлерді қиратып, 3 561 530 снарядты қолдана отырып, 630 неміс артиллериясына қарсы батареяға қарсы ату жүргізді. 4-ші армияның артиллериясы 236 далалық оқтан, 108 далалық гаубицадан, 54 100-130 мм-лік оқтан, 24 150 мм-лік оқтан, 174 орташа гаубицадан, 40 ауыр гаубицадан және 4 ауыр 210 мм және 240 мм-лік оқтан тұрады. Мамыр айында 4-ші Австралия дивизиясы, 11-ші (солтүстік) дивизиясы және 24-ші дивизия Мессиндер қырқасына шабуыл кезінде Екінші армия корпусының резервтік дивизиялары ретінде Аррастан көшірілді. 72 жаңа Mark IV танкісі мамыр айында келіп, Ипрден оңтүстік-батысқа қарай жасырынған. Британдық ұшақтар Аррас майданынан солтүстікке қарай қозғала бастады, жалпы саны II бригаданың RFC (Екінші армия) аумағында 300-ге жуық ұшаққа дейін көтерілді. Шабуылда қолданылатын артиллерияның массасын көптеген артиллериялық бақылау және фотосуреттік барлау ұшақтары қолдады, корпус эскадрильялары әрқайсысы он екіден он сегізге дейін көбейтілді. Сымсыз процедураны қатаң орындау сәуірде Арастан Мессенге дейінгі бақылау ұшақтары арасындағы ең аз қашықтықты өзара сымсыз кедергісіз қысқартуға мүмкіндік берді. 21 мамырда сымдарды кесуші бомбалау басталды және қарсы батареяның отын алу үшін бомбалауға екі күн қосылды. Негізгі бомбалау 31 мамырда басталды, шабуылға дейін тек бір күн жаман ауа райы болды. Әр байқау эскадрильясының екі ұшуы қарсы батареяны байқауға бағытталған, ал біреуі бомбалау ұшуы болды, олар арнайы артиллериялық бомбалау топтарымен сымдарды кесу және траншеяларды жою үшін жұмыс істеді; бұл ұшулар шабуыл басталғаннан кейін британ әскерлерінің позицияс...

Мақсатты бағыттар

Британдықтар Сент-Ивтен бастап Соррел тауына дейін, шығысқа қарай Ооставерн желісіне дейін алға жылжуды жоспарлады. Бастапқыда бір күнде жету керек болған үш аралық мақсат бір күнде тоқтап қалады, онда жаңа жаяу әскер бір күнде жотаға жету үшін секіріп өтеді. Түстен кейін тағы да төбеден төмен қарай қарайтын. Шабуылды Екінші армияның үш корпусы (генерал сэр Герберт Плумер) жүргізді. Оңтүстік-шығыстағы II Анзак корпусы алға жылжуға тиіс еді, ортадағы IX корпус шыңға қарай созылатын майданға шабуыл жасайтын болды, ал солтүстіктегі X корпус шабуыл майданына кеңінен шабуыл жасайтын болды. Корпус өз шабуылдарын армия командирінің бақылауымен жоспарлады, 1916 жылғы Сомма операцияларының талдауын және 9 сәуірдегі Аррастағы шабуылдың сәтті сипаттамаларын басшылыққа алды. Артиллерияның қарсы отты, артиллерияның шабуыл кестесін және пулемет шабуылдарын жоспарлауда үлкен қамқорлық жасалды.

Артиллерия

Неміс артиллериясының позициялары мен екінші (Höhenstellung) (Контур позициясы) позициясы британдық жердегі бақылаушыларға көрінбеді. Қалқаның артқы беткейлерінде бақылау үшін 300 ұшақ ІІ бригаданың RFC-ге шоғырландырылды және ІІ Kite Balloon Wing-тің сегіз шары британдық алдыңғы сызықтың артына орналастырылды. Екінші армияның артиллерия командирі генерал-майор Джордж Франкс корпустың артиллерия жоспарларын, әсіресе корпус пен дивизиялық артиллерия командирлері жасаған неміс артиллериясын басу үшін ауыр артиллерияның ұйымдастырылуын үйлестірді. Локре-Шатодағы Екінші армиялық есеп орталығы әр корпустың есеп орталығымен, корпустың ауыр артиллерия штабымен, дивизиялық артиллерия штабымен, RFC эскадрильясымен, шар штабымен, зерттеу станцияларымен және сымсыз станциялармен жер астындағы кабель арқылы байланысты. Қарсы батареяның атысына жауапкершілік шағын штаттағы қарсы батареяның штаб офицеріне берілді, ол тек неміс артиллериясын жеңілуге арналды. Күн сайын кешке дивизиялар мен корпустардың қарсы батарея штабтары бақылау ұшақтары мен шарлардан, далалық зерттеу компанияларынан, дыбыс арақашықтығы бөлімдерінен және алдыңғы бақылау офицерлерінен алынған күндік есептерді әдістемелік тұрғыда жинау үшін конференция өткізді. Әр корпустың қарсы батарея аймағы болды, ол аймақтарға бөлініп, ауыр артиллерия топтарына бөлінді. Әр ауыр артиллерия тобының штабы өз аймақтарын карталық квадраттарға бөлді, олар артиллерия батареяларына тез арада оққа дайын болу үшін бөлінді. Шабуылдаушы корпус ауыр артиллериясын жергілікті жағдайға сәйкес әскер жоспарына сәйкес ұйымдастырды. II Анзак корпусы әрқайсысы бір ауыр артиллерия тобы бар төрт қарсы батарея тобын құрды, ал IX корпус төрт ұқсас топты және бес бомбалау тобын, оның әр үш дивизиясы үшін бірін және екі (ең ауыр гаубицалармен) резервте, корпустың ауыр артиллерия командирі бақылауында. Әр дивизиялық артиллерия штабына ауыр артиллерия тобының командирі қосылды, ол жаяу әскердің шабуылы басталғаннан кейін ауыр артиллерияға басшылық жасады. Корпус ішіндегі далалық артиллерияның орналасуы да әр түрлі болды, IX корпуста топтар мен кіші топтар құрылды, сондықтан жаяу әскер бригадаларында артиллерия байланыс офицері мен екі кіші топ болды, біреуі алты 18 фунттық батареямен, ал біреуі алты 4,5 дюймдік гаубица батареясымен. Артық майдан артиллерия бригадасының штабы қару-жарақтарды алға жылжытуды жоспарлады және зардап шеккендерді алмастыруға дайын болды. Көптеген артиллерияның бомбалау жоспарын тез арада алмастырып, қарсы шабуыл жасайтын неміс жаяу әскеріне қарсы шығуы қажет болды. Алдыңғы бақылау офицерлері бірінші шабуылда дивизиялардың жотасында қалған артиллерияны, ал алыс беткейден Оставерн желісіне қарай алға қарайтын резервтік дивизиялар алдыңғы сызыққа жақын жасырылған артиллерияны және ешкімнің жеріне кірмейтін артиллерияны бақылайды деп жоспарланған. Франктар шабуыл майданының ішінде неміс қаруларын бейтараптандыруды жоспарлады. Британдық шабуыл майданының флангілерінде 169 неміс пулеметтері орналастырылды, оларға 42 британдық пулемет (неміс жалпы санының 25 пайызы) бөлінді. Шабуыл жолында тұрған 299 неміс оқ-дәрісін әрқайсысы британдық оқ-дәрімен шабуылға алу керек еді, бұл формула бойынша 341 британдық оқ-дәрі мен гаубицаларды қарсы батареяның атысына қалдыру керек еді. Әрбiр фронтта бомбалау үшiн орта немесе ауыр гаубицалар болды, оларға 378 пуля қажет болды, 38 супер ауыр пулялар мен гаубицалар (бес пайыз) жауынгерлiк артиллериямен бірге орналастырылды, олар жайнап және тұрып жатқан шабуылдарды атуы керек еді. Франкс бомбалау кестесін жасап, автоматтық оқ атуды ұйымдастырды. 756 орта және ауыр қару мен гаубица қырық топқа, ал 1510 далалық қару мен гаубица шабуылдаушы дивизиялар мен үш шабуылдаушы корпустарға бөлінген отыз үш армиялық далалық артиллерия бригадасының алпыс төрт далалық артиллерия бригадасына бөлінді. Оқ-дәрі жеткізілді, әр 18 фунт үшін 1000 снаряд, 4,5 дюймдік гаубица үшін 750 снаряд, әр орта және ауыр заттың 500 пулясы және тағы 120 000 газ және 60 000 түтін снаряды 18 фунт далалық қару үшін. 18 фунттык пушкалардың үштен екісі шрапнельдің жайнаған жарылысын тікелей алға қарай атуы керек, ал қалған далалық пушкалар мен 4,5 дюймдік гаубицалар тұрып тұрған жарылысты, неміс позицияларына қарай, жаяу әскерлер жарылыстың ішінде болған кезде келесі нысанаға көтерілуі керек еді. Әр дивизияға төрт қосымша артиллерия батареясы берілді, оларды дивизи...

Кен орындары

Сағат 03:00-де миналар жарылып, содан кейін тоғыз дивизияның шабуыл жасауы керек еді. Көк сызықты (бірінші мақсатты) нөл + 1:40 сағатпен, содан кейін екі сағаттық үзіліспен басып алу керек еді. 0 + 3:40 сағатта қара сызыққа (екінші мақсат) ілгерілеу басталады және шоғырландыру 0 + 5 сағатта басталады. Одан кейін шабуылдаушы дивизиялардың немесе резервтік дивизиялардың қатыспаған бригадаларынан жаңа әскерлер өтіп, нөл + 10 сағаттан кейін Оставерн желісіне шабуыл жасайды. Қара сызық басып алынғалы, барлық қару-жарақ Осттаверн сызығын бомбалауға, қарсы батареяға оқ атуға және қара сызықтан тыс жерде тұрақты шабуыл жасауға тиіс еді. Барлық операциялық танктер резервтегі 24 танкке қосылып, Оставерн желісіне қарай пехотаның ілгерілеуін қолдауға тиіс болды.

Неміс препараттары

Мессин қорғанысы алдыңғы беткейде болды және Хобурдин төбесінен (63-төбені), Дуве аңғарының оңтүстік шетінен және Витшеттен батысқа қарай Кемель төбесінен көрінуі мүмкін, бұл 1916 жылғы тәжірибе ескіргенін көрсетті. Сомма шайқасы тәжірибесінен алынған қорғаныс қағидаларын қайта қарастырған жаңа желі 1917 жылдың ақпанында басталды. Бірінші бөлім Мессин қырқасының артында басталды, солтүстікке қарай Лисден Линселлге дейін, содан кейін Вервик пен Безеляреге дейін, батысқа қарай жақсы артиллериялық бақылауға мүмкіндік беретін ең жақын аймақтар табылды. Сәуірде фельдмаршал, ханзада Руппрехт және оның штаб бастығы генерал-лейтенант Герман фон Кул британдық шабуыл алдында Ворнетонның (үшінші) желісіне кетуді ұсынды. Жергілікті дивизиялық командирлер қарсылық білдірді, өйткені олар қарсы тау-кен жұмыстары британдық жер асты қатерін және Уорнетон желісінің жеткіліксіздігін бейтараптандырды деп сенді. Шығыс беткейі артиллерияның бақылауын шектеді, ал Ипрес-Комин канал мен Лиз өзені жотаның астындағы кеңістікті шектеді, онда жаяу әскер қарсы шабуыл жасау үшін маневр жасай алады. Британдықтардың тау жотасынан бақылауы шығыстағы жерді Фландренстайнгтан тыс жерде ұстап тұруға болмайтын жағдайға айналдырады. Фландрстаунгқа кері қашу Фландрстаунгтың ең маңызды аймағы - Менен қырқасының оңтүстік беткейлерін қауіпке ұшыратады. Руппрехт Варнетон (үшінші) желісін және Варнетон желісі мен Höhenstellung (контурлық позиция) арасындағы қосымша Sehnenstellung-ті қайта қарады және кері қайтару ұсынысын тастады. 4-ші армияның Gruppe Wijtschate тобы XIX корпустың штабының (генерал Максимилиан фон Лафферт) қол астында үш дивизиямен қатар қырқаны ұстады және мамыр айының басында 24-ші дивизиямен нығайтылды. 35-ші және 3-ші бавариялық дивизиялар Ейнгрейф дивизиясы ретінде шығарылды және Gruppe Wijtschate артиллериямен, оқ-дәрімен және ұшақтармен нығайтылды. Мессин қырқасының солтүстік шетіндегі осалдық, ол Менен қырқасына кездескен жерде, неміс командасының 204-ші (Вюртемберг) дивизиясының фронтын 24-ші дивизияның оңтүстігінде және 2-ші дивизияның Wijtschate-де ұсталуына әкелді. Алдыңғы сызық жеңіл ұсталды, бекіністер алдыңғы сызықтың артына дейін таратылды. Мамыр айының соңында британдық артиллерия атысы соншалықты зиян келтірді, 24-ші және 40-шы дивизиялар 35-ші және 3-ші бавариялық (Эйнгрейф) дивизиялармен алмастырылды, олар маусымның басында 7-ші және 1-ші гвардиялық резервтік дивизиялармен алмастырылды; 2-ші дивизияның 7/8 маусымда жеңілдетілуі уәде етілді. Неміс майданшы полктері кең аймақты ұстады, бір (Кампф) батальоны алға, бір (Берейцшафт) батальоны қолдау көрсетті және үшінші резервте қалды. Kampf батальонында әдетте алдыңғы жүйеде үш рота болды ("Ia", "Ib" және "Ic" деп аталатын үш реті бар) және бірде Соне (орталық) желіде (тезірек қарсы шабуылға қол жетімді қолдау батальонының ротасымен) алдыңғы жүйе мен жотадағы Höhenstellung арасында. Қолдау батальонының қалған үш ротасы Höhenstellung-те баспана тапты. Қорғаныс аймағында әр полк секторына 32 автоматтық посты орналастырылды. Неміс қорғанысы мобильді болуды көздеді және "Ic" -тегі Stosstruppen үшінші көкжиегінде "Ia" және "Ib" -ті қайтару үшін дереу қарсы шабуылдар жасау керек болды. Егер олар кері шегінуге мәжбүр болса, қолдау батальондары алдыңғы жүйені қалпына келтіру үшін алға жылжитын, бірақ оның маңыздылығы үшін кез-келген бағамен ұсталуы керек болған Шпанбрукмолен төбесінен басқа. 8 мамырда британдықтардың алдын ала бомбалау басталды және 23 мамырда әлдеқайда ауыр болды. Алдыңғы қорғаныстың көксеуірі бұзылды және қырқаның екі жағындағы бетонды баспаналар жүйелі түрде жойылды. Ауадағы басымдық британдық артиллерияның бақылау ұшақтарына 1-ші Яггшгуадердің (Рихтхофен циркі) күш-жігеріне қарамастан, неміс қорғанысының үстінен ұшуға мүмкіндік берді. 26 мамырда неміс алдыңғы гарнизондарына таңертең ешкімнің жерінде орналасқан снарядтардың ойықтарына кіріп, түнде баспаналарына оралуға бұйрық берілді. Қоршау орындары жойылғаннан кейін, олардан әрі қарай қалған компаниялар сияқты, снарядтар орнын тұрақты етіп жасады. Höhenstellung әскерлері қырқаның артына шығарылды және мамыр айының аяғында британдық бомбалаудың әсерінен алдыңғы батальондар әр бес күн сайын емес, екі күнде бір рет ауыстырылды. Кейбір неміс әскерлері тау жотасында мина қауіптілігіне сенді, ал 6 маусымда тұтқынның мәлімдемесінен олардың моральдары одан әрі төмендеді, бұл шабуыл мина жарылыстарымен үйлесімді болады. 1 маусымда британдықтардың бомб...

Екінші армия

4 маусымда ауа райы жақсы болады деп болжанып отыр, таңертеңгі тұман болуы мүмкін (15 мамыр мен 9 маусым аралығында ауа райы 16, 17 және 29 мамырдан басқа күндері жақсы немесе жақсы болды, өйткені ол өте нашар болды). 0-күні 7 маусымға белгіленді, 0-сағаты таңғы сағат 3.10-да, сол кезде батыстан адам көрінуі мүмкін деп күтілді. 6 маусым күні кешке күн күркіреген, бірақ түн ортасында аспан ашылып, таңғы сағат 2-де британдық ұшақтар неміс сызықтарынан өтіп, танктердің дыбысын жасырды. Таңғы сағат 3-те шабуылдаушы әскерлер, II Анзак корпусы аймағындағы кейбіреулерін қоспағанда, байқаусыз жерден секіріп шыққан. Британдық артиллерияның әдеттегі түнгі атысы таң атқанға дейін жарты сағат бұрын тоқтады және құстардың әндері естілді. Сағат 3.10-да миналар жарыла бастады. Жарылыстардан кейін ағылшын артиллериясы барынша жылдамдықпен оқ атуды бастады. Үш белдеуде тереңдікте қарқынды шабуыл басталды және қарсы батарея топтары газды снарядтармен барлық белгілі неміс артиллерия позицияларын бомбалады. Тоғыз шабуылдаушы дивизия мен үш резервтегі дивизиялар алға қарай өрлеп, неміс артиллериясының жауабы шашырап, кешігіп келіп, ағылшындықтардың жиналған траншеяларына құлап түсті.

Бірінші мақсат (көк сызық)

II Анзак корпусының мақсаты тау жотасының оңтүстік бөлігі мен Мессин ауылы болды. Оң жақтағы 3-Австралиялық дивизия түн ортасында Плогстерт (Ағылшынға Плагстрит) Вудқа неміс газ бомбалауымен бұзылып, жақындау жүрісі кезінде 500 адам қаза тапты, бірақ Сент-Ивс пен Дуве өзені арасындағы шабуыл уақытында басталды. 9-шы және 10-шы бригадалар 122-ші және 127-ші орларда төрт мина жарылысынан пайдаланды, олар жеті секунд бұрын болды және ені 60,96 м және тереңдігі 6,10 м кратерлер қалдырды. Крейтерлер австралиялық шабуыл жасағын бұзды, кейбір жаяу әскерлер алға қарай қайта құрылғанға дейін толқынға бірікті. Жаңа Зеландия дивизиясы 63-ші төбенің үстінен жақындап, неміс газ бомбалауынан қашып шықты. Екі шабуыл жасағы Стенбеке өзенінің құрғақ арнасынан өтіп, Ла-Пети-Дюве фермасындағы мина атылмай тұрса да, неміс майдан сызығын басып алды. Корпустың сол жағында 25-дивизия Жаңа Зеландия дивизиясынан әрі қарай алға жылжуды бастады, бірақ тез арада ұстап қалды, оған Онтарио фермасындағы шахта көмектесті. IX корпустың оң жағында 107-бригаданың 36- (Ульстер) дивизиясы шабуыл жасады, оған Крюисстрааттағы үш мина және солтүстікке қарай орналасқан Спанброекмолендегі үлкен мина қолдау көрсетті. Сол жақтағы 109 бригада Пекхэм үйіндегі минадан көмек алды және қираған аймақты қарсылықсыз кесіп өтті, өйткені аймақтағы аман қалған неміс сарбаздары мина жарылыстарынан шошып қалды. 16-шы (ирланд) дивизиясы Мадельстед фермасы мен Виерстраат-Вайтшете жолының арасында шабуыл жасады. Мадельстедедегі және Петит-Буадағы екі мина қорғанысты қиратты; сол жақтағы Петит-Буадағы миналар шамамен 12 секунд кешікті және алға қарай келе жатқан британдық жаяу әскердің бір бөлігін құлатты. IX корпустың сол жағында 19-дивизия, Виерстрааттан солтүстікке қарай Витшете жолы, екі бригадамен Гранд Боис пен Боис Кварент қалдықтарына шабуыл жасады. Голландшшшурдегі үш мина жарылысы жаяу әскерге Наг мұрнынан қауіпті орын алуға мүмкіндік берді, өйткені аман қалған неміс сарбаздары берілді немесе кері шегініп кетті. X корпус қыраттың жоғарғы жағына дейін және тағы бір қыратты басып өтіп, неміс қорғанысын солтүстікке қарай Гелувельт үстіртінің оңтүстік беткейінде және Зандвордеге дейін ашқан. Неміс қорғанысы күшейтіліп, оның қарапайым жаяу әскер гарнизонынан екі есеге жуығы болды. Неміс артиллериясының Зандоверде айналасындағы шоғырлануы британдықтардың осы аймақтағы шабуылын өте осал етті, бірақ британдық қарсы батарея күштері неміс артиллериясын басып тастады, оның жауабы кешіктіріліп, шатасты. 6/7 маусым түнінде британдықтардың сымдарына саңылаулар кесіліп, әскерлер ешкімнің жерінде жиналып, таңғы сағат 3.10-да шабуыл жасауға дайын болды. 41-ші дивизия екі бригадамен Сент-Элой тұғырынан өткен минаға шабуыл жасады. 47-ші және 23-ші дивизиялар шабуылдың сол жақ қорғаныс флангін құрды, олар Ипрес-Коммин каналы мен темір жолының айналасындағы жотаға қарай, Катерпиллар төбесі мен 60-шы төбедегі шахталардан өтіп кетті. Канал мен теміржолдың қиылыстары неміс қазбаларының қақпасы болды, бірақ 47-дивизия, жақындап келе жатқан шабуылға жақын, 15 минут ішінде неміс алдыңғы позициясының шекарасын кесіп өтті, неміс жаяу әскері жол бойымен берілді. Соррел тауының оңтүстігіндегі аңғардағы жұмсақ жер 23-ші дивизияның екі жаяу әскер бригадасын екі жағынан да жотаның жақын қыртысына дейін алға жылжытты. Олар 60-шы төбедегі шахталардан жер әлі де сілкініп тұрғанда жетті. Британдық жаяу әскерлері мина жарылған жерлерде өлген, жараланған және шаңқыған неміс сарбаздарын тапты. Соғыс артта қалған неміс әскерлері шұғыл түрде кері шегінгенде, шабуылшылар неміс қорғанысындағы саңылауларды жауып өтті. Британдықтардың 80 мыңдай әскері тау беткейіне көтерілді, жапырақтар мен түтін ағып, неміс қорғанышы көзге түспей қалды. Баража екі минут ішінде қозғалды, бұл алдыңғы қатардағы әскерлерге неміс бекіністерін және пулемет ұяларын шапшаңдап немесе қоршап алуға мүмкіндік берді. Немістер қарсылық көрсете алатын жерлерінде олар мылтық гранаталармен, Льюис мылтықтарымен және траншеялық минометтермен шабуылға түсті, ал олардың артында мылтықшылар мен бомбалаушылар жұмыс істеді. Пиллбокс ұрыс тактикасы сәуірдегі Вими қырқасындағы шайқаста үлкен жетістікке қол жеткізді және Мессиндегі шабуылға дайындық кезінде, сол әдістер қолға алынған жерді тазалауға баса назар аударғанмен бірге, айналып өткен неміс әскерлерінің артында келе жатқан әскерлерге қарсы тұрмауын қамтамасыз ету үшін...

Екінші мақсат (қара сызық)

II Анзак корпусы аумағында 3-Австралиялық дивизия шабуылдың оңтүстік қорғаныс флангін нығайтып, 122-қазандағы жаңа кратерлерде оң жағымен Дуве өзенінің жағасында қазып, бірнеше шұғыл неміс қарсы шабуылдарын жеңді; дивизияның сол жақ флангі тұтқындалған неміс бекінісімен бекітілген. Жаңа Зеландия дивизиясы Мессин ауылына, қыраттағы неміс қорғанысының оңтүстік бекінісіне шабуыл жасады. Ауыл шетінде окоптар желісімен және бес пиллбокс пен барлық үйлердің жертөлелерін қамтитын ішкі қорғаныс аймағымен нығайтылған, олар снарядқа төзімді дугаттарға айналдырылған. Ауылдың шетіндегі екі пулемет постыға шабуыл жасалды, бірақ Суэйн фермасының солтүстігіндегі от шабуылға тосқауыл қойды, содан кейін танк оны басып өтіп, 30 неміс әскерін берілді. Жаңа Зеландиялықтар 11 минут ішінде баяулаған қарқынды шабуылдан кейін сыртқы окоптарға енген. Неміс гарнизоны ауылды үлкен табандылықпен қорғады, ал гарнизон командирі тұтқындалғанда берілді. 25-ші дивизия Жаңа Зеландия дивизиясының солтүстігіндегі Мессин-Вайтшете жолын, ақырында басып алынған Hell Farm-тен басқа қарсылықсыз алды. IX корпус аймағында 36-шы (Ульстер) дивизиясы екі орманның қалдықтарын және олардың арасында Богарт фермасын басып алды, артиллерия оғы тікенді сымның массасын кесіп, көптеген бекіністі жермен-жексен етті. Солтүстікке қарай 16-шы (ирланд) және 19-шы дивизиялар 3 маусымның 3-і күні түнде 2000 майды Livens Projector бомбалауымен және ормандағы барлық белгілі неміс позицияларына қарсы шабуылдар жасаған. L'Hospice-дегі неміс күштерін өткізіп тастағанына қарамастан, таңғы 6:48-ге дейін ұстап тұрды және мақсатқа таңғы 5:00-ден кейін жетті. X корпус аймағындағы Сент-Элои жолынан Уайт-Шатоға дейін созылатын Даммштрасседегі неміс позициялары ұзақ күресінен кейін 41-ші дивизияға түсті. Уайт-Шатоға 47-ші дивизия бірінші мақсатқа қарай алға жылжу кезінде шабуыл жасады, ол түтінмен және термит снарядтарымен жабылып, солтүстікке қарай, Комин каналы бойындағы неміс позицияларына атумен қамтылды. Неміс гарнизоны қатты күресті және екі шабуылды теріске шығарды, содан кейін 7:50-де траншеялық миномет бомбалауынан кейін берілді. Солтүстік қорғаныс флангі 23-ші дивизиямен сақталды, жиырма минут ішінде алға жылжумен. Екі шабуыл жасағы кездескен Соррель тауының оңтүстігіндегі Звартелееннің басында тұрған неміс күштері мылтық гранаталарының атылуымен берілуге мәжбүр болғанша табандылық танытты. Таңғы сағат 5:00-ден кейін британдықтардың екінші аралық мақсаты, жотаның жақын жағындағы Höhenstellung бірінші траншеясы алынды. Соғыс алаңынан алынған неміс құжаттарынан көрінетіндей, олар Ейнгрейф дивизиялары қарсы шабуылға келгенше, қырқаның алдыңғы жотасын ұстап қалуға үміттенген. Келесі мақсат - Höhenstellung жотасының артқы траншеясы мен жотаның артқы жотасы болды. Жаңа батальондар алға жылжып, басып алынған жерлерді нығайтуға екі сағат уақыт қалды. Алдыңғы позициялардан кейін, 18 фунттық қорғаныс бомбалауды алға-артқа алып кетті, ал ауыр артиллерия SOS-шарбалаумен жауап беруге дайын болды. Құрманғазының қолына түскен жерді қазып, қамалдарды орнату жұмыстарын инженерлер бақылап отырды. Сағат 7:00-де қорғаныс бомбалау қарқындылығы артты және қайтадан алға қарай жылжи бастады, үш минут ішінде, кейбір дивизиялар үшінші бригаданың батальондарын, ал басқа дивизиялар бұрын шабуылдағандарды қолданды. Көптеген танктер әлі де жұмыс істеп тұрды, бірақ кейбіреулері жаяу әскерді ұстады. Жаңа Зеландия дивизиясының жаңа батальондары бұрын шабуыл жасаған батальондар арқылы Мессиннің екі жағына да алға жылжуда, онда кейбір неміс постылары әлі де ұсталып тұрды. Мессеннен тыс жердегі Блаувен Молендегі (көк жел тегершігі) неміс артиллерия штабы тұтқындалды және танк Фанни фермасындағы бекіністі бұзып, жүз неміс батырын бағындырды. 25-ші дивизияның резервтік бригадасы солтүстікке қарай алға жылжуды жалғастырды, бірақ Лумм фермасынан басқа, ол ақырында 36-шы (Ульстер) дивизиясының оң жақ флангі әскерлерінің көмегімен алынды. Екі танктің көмегімен 36-ші (Ульстер) дивизиясының қалған бөлігі Уайтшате ауылының оң жағына қарай алға жылжиды және неміс батальонының штабын басып алды. Витшате Мессин сияқты бекіністі болды, бірақ 3 маусымда жасалған арнайы бомбалау ауылды қиратты. 16-шы (ирланд) дивизиясының екі батальоны неміс тірі қалғандарын басып алды, сол жақта 19-шы дивизияның резервтік бригадасы аз қарсылық көрсетіп, Уайтшате ауылынан Оставерн орманына дейін аймақты алды. X корпус өзінің кейбір соңғы м�...

Соңғы мақсат (Oosttaverne желісі)

Бес сағаттық үзіліс қажет деп саналды жеңіске жету үшін неміс Eingreif дивизиялары, одан кейін қайтадан алға Oosttaverne (Sehnen) желісі. Плюмер жердің жай-күйі туралы есеп алғаннан кейін үзіліс екі сағатқа созылып, сағат 15.10-ға дейін ұзартылды. Алдыңғы шепке жақын орналасқан маскалы батареяларға көбірек артиллерия қосылды, ал басқалары жердің мүмкіндіктері бойынша ешкімнің жеріне кірді. Қырғаның жақын жағында 146 пулемет әуеде оқ атуға дайындалды, ал әр дивизия шығыс беткейдегі бақылау сызығына тағы он алты пулемет орналастырды. Резервтегі 24 танк таңғы сағат 10.30-да алға қарай жылжып, Анзактың ІІ корпусы мен IX корпусына қосылды. Таңертеңгі шабуылдан аман қалған Х корпустың танкілері Дамм мен Денис ормандарынан қосылуға тиіс еді. 4-Австралиялық дивизия II Анзак корпусының майданына шабуылдауды жалғастырды, оң бригада жиналыс аймақтарына сағат 11:30-да, кейінге қалдыру туралы білгенге дейін жетті. Бригада ашық жерде тұрып, неміс артиллериясы мен пулеметінің отына ұшыраған, бұл едәуір шығынға әкелді, бірақ сол бригадаға сағат 13.40-ға дейін ұстану туралы уақтылы хабарланды. Бомбалау сағат 15.10-да үш минуттың ішінде қарқынды төмен қарай қарай басталды. Оң бригада Дуве өзенінен солтүстікке қарай Блауепуортбикке (Көк қақпа бұлақ) қарай Ооставерн желісіне қарай алға жылды. Неміс пулеметшілері Ооставерн желісінің пиллбокстарында көптеген зардап шекті, бірақ үш танктің қолдауымен австралиялықтар пиллбокстарға жетті, Мессенс-Варнетон жолының солтүстігіндегілерді қоспағанда. Австралиялықтар бекіністерді айналып өтіп жатқанда, немістер британдық шабуыл арқылы кері шегінуге тырысты, олар Оставерн желісінің артқы траншеясынан әрі қарай қозғалмай қалды. Сол жақ фланг бригадасы оң жақ флангта Мессин-Варнетон жолының солтүстігіндегі неміс пиллбокстарының оғымен тоқтатылды. Сол жақ батальон солтүстікке қарай 33-бригаданың (11 дивизия) кешіктірілгені туралы білмеді, солтүстік-шығысқа қарай Лумм фермасы маңында байланыс орнатуға тырысты, бұл батальонды тура төмен түсірудің орнына Вамбеке шпары арқылы алып кетті. Мақсатқа жету оңай болды, бірақ Уамбекке, жоспарланған жерден солтүстікке қарай. Австралиялықтар өздерінің жолын солтүстікке қарай Polka Estaminet-ке дейін кеңейтіп, сағат 16.30-да төрт танкімен келген 33-бригадамен кездестіруге тырысты. Бригада Жойе мен Ван Хоув фермаларын мақсаттан тыс жерге алып барып, олардан атылған пулеметтерді үндетті. IX корпус майданында 33-бригадаға (11 дивизия) таңғы сағат 9.25-те Вандамм фермасына аттануға бұйрық берілді, бірақ хабар кешіктірілді және әскерлер Ромменс фермасындағы жиналыс аймағына сағат 15.50-ге дейін, жарты сағат кешіктірілді. Келесі кезекті жабу үшін корпус командирі резервтен 57-бригадаға (19-дивизия) Ван Хоув фермасынан Оставерне ауылына дейін, содан кейін Баг Вудқа дейін Оставерне желісін алуға бұйрық берді, сондықтан 33-бригадаға тек оңтүстікке қалды. Бұл бұйрықтар да кешіктірілді және 19-дивизияның қолбасшысы кейінге қалдыруды сұрады, содан кейін 57-бригадаға 33-бригаданы күтпей алға басуды бұйырды. Әскерлер тек төмен қарай қарай жылжып, шабуылға жету керектігін білген, бірақ 20 минут ішінде жеңіл қарсылыққа қарсы мақсатты иеленіп, австралиялықтарды Полка Эстаминетте кездестірді. Корпус резервіндегі 24-ші дивизияның екі бригадасы X корпус секторына кіріп, Даммштрасске уақтылы жетті. Бригадалар өз мақсаттарына оңай Bug Wood, Rose Wood және Verhaest Farm айналасында жетіп, көптеген неміс пиллбокстарын қарсылықсыз алды. Бригадалар 289 неміс және алты сауық қаруын тұтқындады, ал алты адам қаза тапты, Роузбек аңғары бойымен алға жылды, содан кейін сол жақ қанатында қарсылықсыз Равин Вудты алды. Сол жақ батальон 47-дивизиямен кездесу үшін кері тартылды, ол әлі де автоматтық оқтың астында болды. Британдық шабуылдың соңғы мақсаттары, Ипрес-Коминес каналының жағалауындағы және II Анзак корпусы мен IX корпустың қиылысындағы Осттаверн сызығының аумағынан басқа, алынды. Түнгі сағат 6:55-ге дейін қалың бомбаға ұшырауға қарамастан, олжаның жағалауындағы немістер тағы да жаяу әскердің шабуылдарын қайтарып жіберді. Жаудың екінші шабуылға дайындалған резервтік батальоны шабуылға дайындалған кезде неміс артиллериясының бомбалауына ұшырады. Шабуыл жасаған роталар алға жылжу кезінде көп мөлшерде автоматтық оқ атумен кездесті және олжа банкінің жартысына дейін ғана алға жылды. Бастапқы 301 жаяу әскердің 207 аман қалғандары, неміс күштерінің канал кесуден келгенін көргенде, кері тартылды және одан әрі әрекет...

Әуе операциялары

Жаяу әскер шабуылға қарай қозғалғанда, патрульді ұшақтар төмен ұшып, күндіз әр корпустың үстінен екі-екі рет ұшып жүрді. Байқаушылар тәжірибелі сарбаздардың орналасқан жерін оңай анықтап алады. Кейбір әскерлер, нашар даярланған және тәжірибесіз, немістерге ұшыраудан қорқып, ынтымақтаспады; ұшақтар оларды анықтау үшін қауіпті төмен ұшып, содан кейін төрт адам атып түсірілді. Әуеден бақылау неміс операцияларына өте маңызды болмаса да, командирлік жерді бақылауға алғандықтан, әуеден бақылаудан алынған есептерді жеткізу жылдамдығы оны алдыңғы сызық пен жоғары командашылар арасындағы байланыс құралы етті. Неміс жаяу әскері өздерін көрсетуден бас тартты, өйткені британдық және неміс ұшқыштары да көзбен шолу жасады. Есептер мен карталар дивизия штабтарына және корпус есеп орталықтарына тасталды, бұл жаяу әскердің ілгерілеуін бақылауға мүмкіндік берді. Түске қарай, бір бақылаушы Ооставерн желісі едәуір бос екенін хабарлады; сағат 14:00-де балон бақылаушысы II Анзак корпусының майданында неміс шабуыл жасағанын және қарсы шабуыл патрульді ұшағы Мессеннің екі жағында да неміс жаяу әскерінің алға жылжуын хабарлады. Неміс қарсы шабуылдары 14:30-да артиллерия оғымен "жарып тасталды". Әр корпус эскадрильясы күні бойы қарсы шабуыл патруліне ұшақ ұстады, егер неміс әскерлері ашық жерде көрінсе, шабуылға шақыру үшін, бірақ британдықтардың жылдамдығы неміс қарсы шабуылдарына әкелді. Артиллерия бақылаушылары неміс оқ атуын бақылап, 398 аймақтық шақыру жасады, бірақ неміс қаруларын 165 ғана іске қосты. Байқаушылар Ооставерн желісінің және шабуылдың солтүстігіндегі VIII корпустың артиллериясының бомбалауын реттеді, бұл X корпустың қарсысындағы неміс артиллериясын енфиляждай алды. Он төрт ұшқыш британдық жаяу әскерінің алдындағы неміс жер бетіндегі нысаналарына қарсы шабуыл жасауға жіберілді және неміс желілерінің артында жаяу әскерге, көлікке, қару топтарына және пулемет ұясына шабуыл жасады; шабуылдар күні бойы жалғасты, екі ұшқыш атып түсірілді. Ұйымдастырылған шабуылдар Германияның Бисегем мен Маркедегі әуеайлақтарына жасалды. Неміс әскерлерінің Кеснойдан Варнетонға қарай жиналып жатқаны туралы хабарлар келіп түсті және ұшақтар бірнеше минут ішінде оларға шабуыл жасауға кірісті. Неміс ұшқыштары ұрыс алаңында корпустың бақылау ұшақтарын тосқауыллауға күш салды, бірақ шабуыл сызығындағы және одан тыс жердегі патрульдер оларды ренжітті; тек бір британдық корпустың ұшағын неміс ұшақтары атып түсірді. Қараңғы түскеннен кейін 100-ші эскадрильяның түнгі бомбалау мамандары Варнетон, Менен және Кортрай темір жол станцияларын бомбалады. 8 маусымда таңертеңгі уақытта әуеде жасалған барлау кезінде II Анзак корпусының солтүстік маңындағы жағдай анықталды.

Неміс 4-армиясы

7 маусым күні таңғы сағат 2:50-де британдық артиллерияның бомбалауын тоқтатты; Жедел жаяу әскер шабуыл жасайтын болады деп күткен неміс қорғаушылары алдыңғы позицияларына оралды. Сағат 3:10-да миналар жарылып, шамамен 10,000 неміс сарбазы қаза тапты және алдыңғы жүйедегі ортаңғы Іб-ді жойды, ал алдыңғы сызықтағы он бір неміс батальонының аман қалғандарын салқындатты. Жарылыстар кейбір неміс әскерлері ауыстырылып жатқан кезде болды, екі топты да жарылыстардан ұстады және британдық артиллерия атысы жарылыстармен бір мезгілде қайтадан басталды. Кейбір штурм әскерлері (Империя Германиясы) (Штурм әскерлері) қарсы шабуылға қарсы тұра алды, бірақ британдықтар Sonnestellung (Күн позициясы) жолына тез басып түсті, олар әдетте қолдау батальондарының жартысын ұстады, бірақ әр полк аймағында шамамен 100 адам мен алты пулеметке дейін қысқарды. Британдық шабуылдан түтін мен шаң көрінуді шектеді және кейбір қорғаушылар оларға қарай қозғалатын фигуралар кері шегінген неміс сарбаздары деп ойлап, күтпеген жерден басып кетті. Бір сәт тоқтағаннан кейін, ағылшындықтар қолдау батальондарының жартысын, әр резервтік батальонның бір ротасын және полк секторына 1012 пулемет ұстап тұрған Höhenstellung-ке жалғасты. Күндіз жарық болғанмен, неміс қорғаушылары шаң мен түтіннен кейде ғана пішіндерді көрді, өйткені олар артиллерия отына ұшырап, британдық ұшақтардың отты пулеметтерімен атып тасталды. Оңтүстіктегі неміс қорғанысы құлап, солтүстікке қарай әр бөлімнің сол жақ қанатын ашып, оларды Сехненстаунге кетуге мәжбүр етті. Кейбір неміс бөлімшелері Витшетте және Сент-Элой маңында қарсы шабуылдармен жеңілдетуді күтіп тұрды, олар ешқашан келмеді. Кофферберг гарнизоны (британиялықтар үшін Caterpillar немесе олжа үйіндісі) 36 сағат бойы жеңілдетілгенше ұсталды. Лафферт Мессин қырқасының артындағы екі Эйнгрейф дивизиясы ағылшындардан бұрын Höhenstellung-ке жетеді деп күткен болатын. Дивизиялар сағат 7:00-де Гелувельт пен Уорнетон маңындағы жиналыс аймақтарына жетті және 7-дивизияға Зандвордтан Холлебекеге көшуге, британдық солтүстік флангтағы Витшейтке қарай Коминс каналы арқылы шабуыл жасауға бұйрық берілді. 1-ші гвардиялық резервтік дивизия Мессеннен шығысқа қарай Варнетон желісіне көшуі керек, содан кейін Мессеннен айналып, бастапқы майдан жүйесін қайтарып алуы керек еді. Екі Эйнгрейф дивизиясы да осы аймаққа жаңа келгендіктен және қарсы шабуыл операциялары үшін дайындықсыз болғандықтан, кешігуге ұшырады. 7-дивизияны британдық артиллерия Комин каналға дейін атқылады, содан кейін дивизияның бір бөлігі Холлебеке айналасындағы позицияларды ұстап тұрған алдыңғы дивизиялардың қалдықтарын нығайту үшін бағытталды. Дивизияның қалған бөлігі британдықтардың Sehnenstellung-ті алып кеткенін анықтады, олар сағат 16:00-де келді. 1-ші гвардиялық резервтік дивизия да Варнетон (үшінші) сызығын кесіп өткен кезде бомбаға ұшырады, бірақ Мессенненің шығысындағы аймаққа 15:00-де жетті, тек британдықтардың қарқынды шабуылдауын қайта бастауымен қираған және британдықтар келесі мақсатына қарай алға жылжи бастаған кезде Sehnenstellung-ке қайта оралды. Лафферт одан әрі кері қашуды ойлады, содан кейін британдықтар алға жылжуды тоқтатқаннан кейін қолданыстағы сызықты ұстауға бұйрық берді. Неміс қорғанысының британдық жаяу әскеріне келтірген зардаптарының көпшілігі артиллерия оғынан болды. Негізгі шабуылдан кейінгі күндері жаңа британдық желілерге неміс снарядтары өте дәл және уақытында болды, 25-ші дивизияның 90 пайызын құртты.

Талдау

Тарихшылар мен жазушылар шайқастың стратегиялық маңызы туралы келіспейді, бірақ көпшілігі оны британдық тактикалық және операциялық жетістік деп атайды. 1919 жылы Людендорф британдық жеңістің неміс армиясына қымбатқа түсіп, неміс резервтерін сарқып тастағанын жазды. Хинденбург Мессиндегі зардаптардың "өте ауыр" болғанын және жердің эвакуацияланбағанына өкініш білдіргенін жазды. 1922 жылы Куль оны соғыстың ең ауыр неміс трагедияларының бірі деп атады. 1920 жылғы Диспетчерлік хаттарында Хейг британдықтардың жоспары, ұйымы мен нәтижелерінің табыстылығын сипаттады, бірақ гиперболадан бас тартып, операцияны Ипрдегі негізгі шабуылға сәтті алдын ала нұсқау деп атады. 1930 жылы Базиль Лидделл Харт Мессиндегі табыстылық Үшінші Ипр шайқасына күтуді арттырды және операциялардың жағдайы басқа болғандықтан, ұқсас тактиканы қолданудың сәтсіздікке ұшырағанын ойлады. 1938 жылы Ллойд Джордж шайқасты аперитив деп атады, ал 1939 жылы Г.С. Уинн оны "жақсы жетістік" деп бағалады, оны кейіннен Пасшендейл шайқастарының трагедиясы көлеңкелендірді. Расмий тарихшы Джеймс Эдмондс оны "Ұлы жеңіске" деп атады әскери операциялар Франция мен Бельгия 1917 жыл, 2-бөлім, 1948 жылы жарық көрді. Приор мен Уилсон (1997) шайқасты "қадірлі жетістік" деп атады, бірақ кейін Гелувельт платосындағы табысты пайдалануды кейінге қалдыру туралы шешімге наразылық білдірді. Эшли Экинс бұл шайқасты үлкен жеңіс деп атады, бұл сонымен қатар қымбат болды, әсіресе II Анзак корпусының жаяу әскері үшін, Кристофер Пэгсли де Жаңа Зеландия дивизиясының тәжірибесін атап өтті. Хайнц Хагенлюке оны Ұлыбританияның үлкен табысы деп атады және тау жотасының жоғалуы неміс моральына зардап шеккендердің санынан да нашар әсер етті. Джек Шелдон оны британдықтардың "маңызды жеңісі" және "ұзақ уақыт бойы алаңдаулы күтуге" мәжбүр болған неміс армиясы үшін "апат" деп атады. Иан Браун 1996 жылы докторлық диссертациясында және Энди Симпсон 2001 жылы британиялық жабдықтау жолдарын кен орындары мен миллиондаған снарядтар қираған қырқадан кеңейту Ооставерн желісін нығайту үшін қажет деп қорытындылады. Бесінші армияның солтүстігіндегі инфрақұрылымның аяқталуы солтүстік операциясы (Ипрдің үшінші шайқасы) басталғанға дейін күтуге тура келді және маусым мен шілдеде операциялық үзілістің басты себебі болды.

Шығындар

1941 жылы Австралияның ресми тарихшысы Чарльз Бин 1-14 маусым аралығында II Анзак корпусының жаңа Зеландия дивизиясында 4978, 3 австралиялық дивизияда 3379 және 4 австралиялық дивизияда 2677 адам құрбан болғандығын жазды. 1948 жылы британдық ресми тарихшы Джеймс Эдмондс, ІІ Анзак корпусының 12 391 адамы, IX корпустың 5 263 адамы, X корпустың 6 597 адамы, II корпустың 108 адамы және VIII корпустың 203 адамы, 1-12 маусым аралығында 24 562 адам қаза тапты. 25-ші дивизияның тарихында 3052 адам қаза тапты, ал 47-ші дивизияның тарихында 2303 адам қаза тапты. Рейхсархивтің деректерін пайдаланып, Бин 21-31 мамыр аралығында неміс құрбандарын 1 963, 1-10 маусым аралығында 19 923 (соның ішінде 7 548 жоғалған), 11-20 маусым аралығында 5 501 және 21-30 маусым аралығында 1773 деп тіркеді. "Велткриг" журналының XII томында неміс ресми тарихшылары 21 мамыр - 10 маусым аралығында 25000 адамның қаза тапқанын, соның ішінде 10 000 адамның жоғалғанын, оның 7200-і британдықтардың тұтқындағанын жазған. Рейхсархивтің мәліметтері бойынша, британдықтардың қаза тапқандары 25 000 адам, ал 18 мамыр мен 14 маусым аралығында тағы 3 000 адам із-түссіз жоғалып кеткен. Шахталардың жарылуы, әсіресе Жалғыз ағаш кратерін жаратқан шахтаның жарылуы, 1-10 маусым аралығында қаза тапқандар мен жоғалғандардың көп болуына себеп болды. Неміс медицинасының тарихы, Sanitätsbericht über das Deutschen Heeres im Weltkrieg (Дүниежүзілік соғыстағы неміс армиясының медициналық қызметтері) [1934], 7-14 маусым аралығында 26 087 неміс құрбандарын тіркеді. Эдмондс 21 мамырдан 10 маусымға дейін 21,886 неміс құрбандарын, оның ішінде 7 548 жоғалып кеткенін тіркеді. Ол Ypern, Wijtschate және Lille групптерінің күшін Der Weltkrieg, неміс ресми тарихында пайдаланып, кейін 30 пайызды жараланғандар үшін қосу керек деп жазды. 2007 жылы Шелдон 1917 жылдың 1-10 маусымы аралығында неміс 4-ші армиясының 22 988 құрбандарын берді.

Кейінгі операциялар

8 маусым күні таңғы сағат 3-те британдықтар Дуве өзенінен Варнетон жолына дейінгі Ооштаверн желісін қайтарып алу үшін шабуыл жасағанда, ол орналасқан кезде неміс гарнизондарының аз екенін тапты. Листен оңтүстікке қарай орналасқан неміс артиллериясы таудың оңтүстік беткейлерін бомбалады және онда тұтқындалған Анзак әскерлерінің арасында айтарлықтай шығынға ұшырады. Уорнетон жолының солтүстігіндегі жағдайды түсінбеушілік жалғасты; блауепуортбик маңында сағат 3:00-де шабуыл жасау үшін 49-австралиялық батальонды күшейту үшін резервтік батальон жіберілді, ол орын алмады. 4-Австралиялық дивизияның командирі генерал-майор Уильям Холмс таңғы сағат 4-те алға шығып, жағдайды түсіндірді. Жаңа бұйрықтар 33-бригадаға 11-ші (солтүстік) дивизияға оңға қарай қадам басып, 52-ші австралиялық батальонды босатуға нұсқау берді, ол түске қарай оңтүстікке қарай жылжып, 49-шы австралиялық батальонға қосылып, Блауепуортбиктегі саңылауға шабуыл жасады. Барлығы жақсы өтті, бірақ қырқадағы бақылаушылар 52-австралиялық батальонның кері шегінгенін көріп, оны неміс қарсы шабуылға айналдырды және SOS бомбалауын шақырды. Доңғалақтағы неміс бақылаушылары 33-бригаданың әскерлері австралиялықтарды босату үшін аймаққа кіргенін көріп, оларды шабуылдаушы күш деп қате қабылдады және SOS бомбалауын шақырды. Аймақ екі сағат бойы екі жақтан да артиллериялық оқпен суға толы болды, көптеген зардап шекті және шабуыл 9 маусымға дейін кейінге қалдырылды. Бұған себеп - шығыс беткейдегі резервтік дивизиялар орналасқан аймақты қоршап тұрған артиллерияны бақылауға алған батыстағы шабуылдаушы дивизиялар. Бұл шара жотаны үлкен неміс қарсы шабуылдарынан қорғауды көздеді, бұл резервтік дивизияларды беткейге кері қарай көтерілуге мәжбүр етуі мүмкін еді. Достық әскерлердің қателесуі 9 маусымда аяқталды, Жаңа Зеландия, 16-шы (ирланд) және 36-шы (Ульстер) дивизиялары резервке алынып, қалыпты корпус ұйымы қалпына келтірілді; күтілген үлкен неміс қарсы шабуылдары орын алмады. 10 маусымда Blauwepoortbeek-ке шабуыл басталды, бірақ Gruppe Ypern-ден әкелінген жаңа неміс 11-ші дивизиясының табанды қарсылығына тап болды. 3-Австралиялық дивизия Дуве өзенінің екі жағына да алға жылжуда, Таш коттедж айналасындағы көтерілісте өздерінің ұстанымын нығайтады, бұл Мессиннің жаңа позициясының оң жақ қанатын қамтамасыз етті; 11 маусымның басында немістер Блауепуортбик секторын эвакуациялады. Британдықтардың Ооставерн желісінен бақылаулары нашар болды, бұл Плюмерді беткейден әрі қарай ілгерілеуге мәжбүр етті. 14 маусымда II Анзак корпусы оң жақтан Plugstreet Wood-тан Trois Tilleuls Farm және Hill 20-ға дейін, тағы бірін Gapaard spur және Ferme de la Croix-қа дейін алға жылжыту керек болды. IX корпус Джой фермасын, Уамбеке ауылын алып, австралиялықтарға Дельпор Фермасында теңестіру керек еді; X корпус Spoil Bank және оған жақын аумақтарды басып алу керек еді. Шабуыл 10-11 маусым түнінде немістердің отставкаға кетуімен болды. 14 маусымда британдық алдыңғы бекеттер қарсылықсыз құрылды. Металлмен жоспарланған және жақсы орындалған Мессин-Витшете жотасына шабуыл он екі сағаттан аз уақыт ішінде өз мақсатын орындады. Сомма мен Арраста жасалған тактиканың үйлесімі, миналарды қолдану, артиллерияны зерттеу, жайнаған шабуылдар, танктер, ұшақтар және кішігірім бірлік атысы мен қозғалыс тактикасы, күтпеген жағдайды туғызды және шабуылдаушы жаяу әскерге қорғаныстың тұтас болуымен кездескен кезде кіріп-шығу арқылы алға жылжуға мүмкіндік берді. Жақсы ұйымдастырылған тазалау топтары өткен неміс әскерлерінің арт жағынан алға жылжыған әскерлерге оқ атуына жол бермеді. Британдықтар 7354 тұтқынға, 48 қаруға, 218 пулеметке және 60 траншеялық минометке ие болды. Шабуыл британдық Солтүстік операцияға дайындық ретінде Ипрдің оңтүстік шетін қамтамасыз етті. Лафферт, Gruppe Wijtschate командашысы, шайқастан екі күн өткен соң жұмыстан босатылды. Хейг Мессендегі жеңісті Плюмермен шабуылдан бұрын тез пайдалану мүмкіндігін талқылап, II және VIII корпустардың Беллеварде көлінің екі жағына да алға жылжуын ұйымдастырды, Плюмер Мессен майданынан артиллерияның бір бөлігін пайдаланды, оны ауыстыру үш күн кетеді деп есептеді. 8 маусымда ІІ және VIII корпус майдандарындағы қарауылдар күшті қарсылық көрсеткенін хабарлады. Хайг Пламмерді дереу шабуыл жасауға шақырды, ал Пламмер оны ұйымдастыру үш күнге созылатынын айтты. Хейг екі корпусты Бесінші армияға ауыстырды және сол күні кешке Гофқа Стирлинг қамалы айналасындағы аумақты басып алу үшін алдын ала операция�...

Викторияның айқасы

Жауынгер Джон Кэрролл, 33-ші батальон, 3-ші австралиялық дивизия. Жаңа Зеландия дивизиясының Жаңа Зеландия атқыштары 3-ші батальоны, капрал Сэмюэл Фриклтон. Капитан Роберт Катберт Грив, 37-ші батальон, 3-ші австралиялық дивизия. Әскери Уильям Ратклифф, Оңтүстік Ланкаширдің 2-ші полкі, 25-ші дивизия.