Кіріспе
1967 жылғы фильм Жаку Тати 1967 жылғы фильм Playtime (PlayTime деп стильделген және Play Time деп жазылған) - Жаку Тати режиссерлік еткен 1967 жылғы комедиялық фильм. Фильмде Тати бұрынғы фильмдерінде басты рөлді ойнаған танымал кейіпкерді ойнайды. Алайда, Тати Хулотты қайталанатын орталық рөл ретінде ойнауға қарсы болды; ол Playtime-да ара-тұра пайда болып, орталық және қосалқы рөлдерді ауыстырып отырады. 70 мм-ге түсірілген бұл жұмыс Татидің арнайы фильм үшін жасаған үлкен түсірілімімен, сондай-ақ Татидің шығармашылық дыбыс эффекттерімен қолдау тапқан нәзік, бірақ күрделі визуалды комедияны пайдалануымен ерекшеленеді; диалог жиі фон шуының деңгейіне дейін төмендетіледі. "Ойын уақыты" - Татидің шедеврі және ең батыл шығармасы. 2022 жылы Playtime Британдық кино институтының сыншылар тізімінде 23-ші және олардың режиссерлерінің "Барлық уақыт ішіндегі ең үздік 100 фильм" тізімінде 41-ші орын алды. Фильмнің түсірілуі қаржылық жағынан сәтсіз болды, бірақ қазір ол барлық уақыттағы ең үздік фильмдердің бірі деп танылады.
the 1967 film
Playtime (stylized as PlayTime and also written as Play Time) is a 1967 comedy film directed by Jacques Tati. In the film, Tati again plays Monsieur Hulot, the popular character who had central roles in his earlier films Les Vacances de Monsieur Hulot (1953) and Mon Oncle (1958). However, Tati grew ambivalent towards playing Hulot as a recurring central role during production; he appears intermittently in Playtime, alternating between central and supporting roles. Shot on 70 mm, the work is notable for its enormous set, which Tati had built specially for the film, as well as Tati's trademark use of subtle yet complex visual comedy supported by creative sound effects; dialogue is frequently reduced to the level of background noise. Playtime is considered Tati's masterpiece and his most daring work. In 2022, Playtime was 23rd on the British Film Institute's critics' list and 41st in their directors' list of "Top 100 Greatest Films of All Time". The film was a financial failure upon release but is now widely regarded as one of the greatest films of all time.
Сюжет
Ойын уақыты футуристикалық, гипер тұтынушылық Парижде орнатылған. Әңгіме алты кезеңнен тұрады, оларды бір күннің ішінде қайта-қайта кездесетін екі кейіпкер байланыстырады: Барбара, американдық туристік топпен Парижге келген жас американдық турист және Париждің жаңа заманауилығына шатасқан француз Мсье Гулот. Аэропорт: Америкалық туристік топ өте заманауи және тұлғасыз Орли әуежайына келеді. Кеңселер: М. Хуло маңызды кездесуге арналған шыны және болат ғимараттардың біріне келеді, бірақ маскировкаланған бөлмелер мен кеңселердің лабиринтінде жоғалады, ақырында ұқсас кеңсе дизайндары мен ғимараттың қалған бөлігіндегіге ұқсас жиһаздардың сауда көрмесіне тап болады. Сауда көрмесі: М. Хуло мен американдық туристерге ең соңғы заманауи құрылғылар, соның ішінде "алтын үнсіздікте" қағылатын есік және фаралы қосқыш ұсынылады, ал аңыздардағы Париж гүл сатушының дүкенінен және әйнек есіктегі Эйфель мұнарасының бірден-бір көрінісінен басқа ешкімге байқалмайды. Кейін Монмартрдың бейнесі де осыған ұқсас. Апартаменттер: Түн түсіп, М.Хюлот ескі досымен кездеседі, ол оны өзінің шамалы жиһазданған, өте заманауи және шыны қабырғалы пәтеріне шақырады. Бұл кадрлар толығымен көшеден түсіріліп, М.Хулот пен ғимараттың басқа тұрғындары терезелер арқылы көреді. "Royal Garden": Бұл сценарий фильмнің екінші жартысын алып жатыр. Ресторанға келгенде, М. Хуло бірнеше кейіпкерлермен кездеседі, олармен бірге бірнеше жаңа кейіпкерлер, соның ішінде ностальгиялық баллада әншісі және шулы американдық бизнесмен. Көліктердің каруселі: М. Хуло Барбараға екі кішкентай сыйлық сатып алады. Көліктердің күрделі балеті кезінде туристер автобусы әуежайға қайта оралады.
The Airport: The American tour group arrives at the ultra modern and impersonal Orly Airport. The Offices: M. Hulot arrives at one of the glass and steel buildings for an important meeting but gets lost in a maze of disguised rooms and offices, eventually stumbling into a trade exhibition of lookalike business office designs and furniture nearly identical to those in the rest of the building. The Trade Exhibition: M. Hulot and the American tourists are introduced to the latest modern gadgets, including a door that slams "in golden silence" and a broom with headlights, while the Paris of legend goes all but unnoticed save for a flower seller's stall and a single reflection of the Eiffel Tower in a glass door. Later, a similar reflection shows Monmartre. The Apartments: As night falls, M. Hulot meets with an old friend who invites him to his sparsely furnished, ultra modern and glass fronted flat. This sequence is filmed entirely from the street, observing M. Hulot and other building residents through uncurtained floor to ceiling picture windows. The Royal Garden: This sequence takes up almost the entire second half of the film. At the restaurant, M. Hulot reunites with several characters he has periodically encountered during the day, along with a few new ones, including a nostalgic ballad singer and a boisterous American businessman. The Carousel of Cars: M. Hulot buys Barbara two small gifts as mementos of Paris before her departure. In the midst of a complex ballet of cars in a traffic circle, the tourists' bus returns to the airport.
Актерлік құрам
Мүмкіндігінше, Тати кәсіби емес адамдарды алды. Ол өзінің қалауы бойынша әрекет ететін, мінез-құлқына сай келетін адамдарды іздеді.
Өмірбаян
1960 жылдары Франция президенті Шарль де Голль өзінің елінің экономикасын дамытуға және Парижды заманауи қалаға айналдыруға уәде берді. Қалалық оң жағалау аудандарындағы ескі үйлерді қиратып, құрылысшылар қаланың және оның маңындағы бөліктерді қайта салып, олардың орнына шыны мен болаттан жасалған заманауи блоктарды орнатты. Парижде алғаш рет биік ғимараттарға рұқсат берілді, ал олардың жасырын қасбеттері жарық қаласының тарихи атмосферасын бүлдіріп, оның әйгілі ескерткіштеріне сұмдық қарама-қайшылықты білдірді. Болашақтың қаласы жолға қойылды, оның кеңейуі әуре, функционалды, америкалық сипаттамаларға сәйкес үлгіленді. Осы уақыт аралығында Париждің топырақты аудандарында өсіп, өмірінің көп бөлігін сонда өткізген режиссер Жак Тати ескі Париждегі заманауи қала көрінісіне жоғалтудың азабы туралы фильм түсіруді шешті. Осы мақсатқа жету үшін Тати ең тапқыр әрі маньякалық идеяны ойлап тапты: ол өз жобасымен қала құрастырмақ, онда ол еркін түсіріп, абсолютті бақылауға ие бола алады. Оның командасы оны Тативилл деп атады.
Өндіріс
1967 жылы жарық көрген PlayTime Франциядағы ең қымбат фильм болды. Дегенмен, онда оқиға жоқ, диалогтар да мәнсіз. Татидің басқа суреттері сияқты диалогтар да синхрондастырылып, дыбыс көлемі төмендейді, бұл біздің назарымызды оның суреттеген қисынсыз кеңістіктегі мінез-құлық пен визуалды әзілдерге аударады. Алдыңғы, ортаңғы және артқы плакаттар өте жақсы көрініп тұр, оларды біздің көзімізбен шолып, кейде басқалардың арасында Татидің әйгілі Альтер-эгосы Мсье Гулот пайда болады. Хулот алғаш рет М. Хулоттың демалыс (1953) және содан кейін Мон-Оңкль (1958) фильмдерінде пайда болды. Ұзын түтікшелі түтігі, жауын-шашын шапаны және жиі тым қысқа шалбарларымен, Гюлот Париждің "ескі ауданынан" тыс жерде адасып, урбанизация мен заманауи құрылғыларға таңғалып, шатасып жүр. Татимен "Кішкентай скитник" Чарльз Чаплинмен байланысты болғандай, Хюлот та Тати үшін көркемдік кедергі болды, ал алпыстың басында ол өзінің сүйікті кейіпкерінен тыс жерде жүріп, Хюлотқа негізделген аңыздар мен әзіл-ойындардан гөрі бүкіл ортаны зерттеуді қалаған. Дегенмен, Гулоттың танымалдығы болмаса, PlayTime-тің коммерциялық перспективалары болмас еді, сондықтан Гулот фильмде болса да, оның рөлі аз. Картинадағы барлық кейіпкерлер мен кеңістіктер сияқты, Хулот де декорацияның бір бөлігіне айналады; ол экранда ұзақ уақыт жоғалып кетеді, қазіргі заманғы әлемнің ығы-зығысында жоғалып кеткендей. Татидің айтуынша, сахнаны салуға кеткен шығын Элизабет Тейлорды немесе София Лоренді басты рөлге жалдауға кеткен шығыннан артық емес. Осылайша барлық актерлер мен олардың физикалық қозғалыстары көрінеді, тіпті олар топтық сахнаның алыс аясында болған кезде де. Ол аудиторияның назарын бағыттау үшін көрнекі белгілер емес, дыбысты қолданды; үлкен кескін өлшемімен, дыбыс кескінде жоғары және төмен, сол және оң жаққа болуы мүмкін. Тати фильмдерінің көпшілігі сияқты, комедиялық әсерді күшейту үшін дыбыс эффекттері пайдаланылды; Леонард Мальтин Тати "кино тарихында неон белгісінің шуығынан күлімсіре алатын жалғыз адам" деп жазды. Фильмнің барлық бөлігі түсірілгеннен кейін дубляжға түсті; монтаждау процесі тоғыз айға созылды. Филип Кемп фильмнің сюжеті "кері сызықтың тура сызық үстінде қалай нығаятынын" зерттейді деп сипаттады.
Қабылдау
Татидің қаржылық проблемалары PlayTime-тің алғашқы көрсетілімдерінен кейін жақсармады. Француз тілінде шыққан кезде Playtime коммерциялық жағынан сәттілікке жетпеді, ол өзінің өндіріс шығындарының едәуір бөлігін қайтара алмады. Фильм 6-шы Мәскеу халықаралық кинофестиваліне қатысып, күміс жүлдеге ие болды. Нәтижелер фильмнің 1973 жылы АҚШ-та шығарылғаннан кейін бірдей болды (бұл фильм АҚШ дистрибьюторларының талабы бойынша 35 мм форматына ауыстырылып, 103 минутқа дейін өңделгеніне қарамастан). The New York Times басылымының Винсент Канби Playtime-ды "Татидің ең жарқын фильмі" деп атаса да, ол АҚШ-та Франциядағыдай коммерциялық жетістікке қол жеткізбеді. Фильмнің шығындарынан түскен қарыздар ақырында Татиді банкротқа ұшырауға мәжбүр етті. Фильмнің тым ұзақ екендігі туралы шағымдар Татиге, редакторды жалдауға қиналғанға, фильмнің жеке көшірмелерін 140 минуттан 120 минутқа дейін қысқартты. Тати кино қауымдастығына 70 мм-лік түпнұсқа негатив өзінің қолында қалды деп сендірді, бірақ алдағы онжылдықтарда әртүрлі қайта шығарылғаннан кейін, әлі күнге дейін шығарылған ең ұзақ кесу 124 минутқа созылды. Сол кезде Татидің жобаға деген шығармашылық адалдығы бір мезгілде жігерлендіріп, бір мезгілде әлсіретті. Ол PlayTime-ды жаңа нәрсеге, "кинотамаға" арнады, ол эксклюзивті бірінші рет көрсетіліп, орынды броньдауға мүмкіндік береді, бұл тірі театрдың желісі бойынша. Ол 70 мм проекторлары жоқ кейбір кинотеатрларға 35 мм-ге өзгертілген нұсқаны ұсынудан бас тартты, ал сүйікті М.Хулоның болмауынан көрермендер одан әрі шатасты. Әрі қарай, фильмде Хулот бірде-бір сөз айтпайды; Тати кейіпкері ертеректегі өмірге кішкентай болса да, ол кем дегенде сөйледі. Шынында да, фильмдегі жалғыз диалог - бұл қоршаған орта шуы болып табылатын фоновый шыбыртқыдан тұрады. Сонымен қатар, Тати тек өндірістің өзі ғана емес, сонымен қатар оның көркемдігіне қатысты жағымсыз баспасөздің әсерінен тозығып кетті. Ол сұхбат беруден бас тартқан, журналистерге өз түсірілімінде қатысуға рұқсат бермеген. Тарихи фильмнің жарық көргенге дейінгі және кейінгі жағымсыз пресса көрермендердің реакциясын бұзды, ал Татидің қаржылық қиындықтары АҚШ-та толық таратылуын қамтамасыз ете алмағандықтан, банкротқа ұшырады. Оның үстіне, 1968 жылдың мамыр айында Францияда студенттік көтерілістер болды, ал басқа нәрселер маңызды емес сияқты. Көп жылдар өткен соң ғана, PlayTime-ті бірнеше рет көруден кейін ғана көрермендер мен кинотанушылар фильмнің шынайы шеберлігін түсінді. 2012 жылы британдық кино институты шығарған Sight & Sound сыншылары мен режиссерлерінің сауалнамасында PlayTime-ті беделді "Барлық уақыттың ең үздік 50 фильмі" тізіміне енгізді.