Кіріспе

1966 жылғы Тайып Салихтың "Солтүстікке көшіп-қону маусымы" (موسم الهجرة إلى الشمال) романы – судандық жазушы Тайып Салихтың 1966 жылы жарық көрген классикалық постколониалды араб романы. Ол оның ең танымал туындысы. Алғаш рет бұл роман Бейрут қаласындағы "Hiwâr" журналында жарияланды. Романның негізгі мәселесі – британдық отаршылдықтың және еуропалық модернизмнің Африканың ауылдық қоғамдарына, әсіресе судандық мәдениет пен ұлттық ерекшелікке тигізген әсері. Роман Суданның қазіргі қайшылықтарын көрсетеді және еуропалық отаршылдықтың қатал тарихын қазіргі судандық қоғамның шындығын қалыптастырған фактор ретінде бейнелейді. Дамаск қаласындағы Араб әдеби академиясы оны ХХ ғасырдың араб тіліндегі ең үздік романдарының бірі деп атады. "Маусим әл-Хиджра ил-Шамал" шығыс пен батыс арасындағы қарым-қатынасқа назар аударатын постколониалды әңгімелердің дамуындағы маңызды кезең саналады. Тайып Салих ағылшын және араб тілдерін жетік меңгерген, бірақ осы романды араб тілінде жазуды жөн көрді. Денис Джонсон Дэвис жасаған ағылшын тіліне аудармасы 1969 жылы ықпалды "Heinemann African Writers Series" сериясының бір бөлігі ретінде жарық көрді. Роман "Қараңғылық жүрегі" романына қарсы тұрған туынды. Эдвард Саид оны араб әдебиетіндегі алты ұлы романның бірі деп сипаттады. 2001 жылы араб жазушылары мен сыншыларының тобы оны ХХ ғасырдың ең маңызды араб романы деп таңдады.

Тарихи контекст

1899 жылдың қаңтарында Суданды басқару үшін Ұлыбритания мен Мысыр арасында кондоминиум немесе ортақ басқару құрылды. Судан 1956 жылы тәуелсіздік алды, бірақ 20 ғасырдың көп бөлігінде екі ұзаққа созылған азамат соғысына тоналды. Бұл роман Судан тарихындағы маңызды және алабақанды кезең болған 1960 жылдардағы оқиғаларды баяндайды.

Қорытынды

Mawsim al Hijrah ilâ al Shamâl – бұл шетелде білім алған, саяхатшы африкалықтың тарихы, белгісіз тыңдаушыларға аты-жөні айтылмаған баяндаушы тарапынан айтылады. Баяндаушы 1950-ші жылдары Нил өзенінің жағасындағы Суданның Уад Хамид ауылына «танылмаған ағылшын ақынының өмірі» тақырыбында докторлық диссертациясын қорғағаннан кейін оралады. Романның басты кейіпкері Мұстафа Саид – британдық отаршылдықтың өні және отаршылдық білімнің жемісі. Ол сонымен қатар өз заманының қасіреті. Аты-жөні айтылмаған баяндаушы өз елінің жаңа тәуелсіз өміріне үлес қосуға құштар.

Басқа мәтіндермен байланысы

Романды Франц Фанонның, әсіресе "Қара тері, ақ бетперделер" атты маңызды еңбектерімен көптеген тұрғыдан байланыстыруға болады. Фанон қара ерлер мен ақ әйелдер арасындағы құштарлық саясатын талқылайды, ал Салих Мұстафа Саидтың қарым-қатынастарында осы мәселені жан-жақты зерттейді. Сонымен қатар, бұл романды Джозеф Конрадтың "Жүректегі қараңғылық" шығармасымен де салыстыруға болады.

Дау

"Солтүстікке көшіру маусымы" алғаш рет 1966 жылы, бөлім-бөлім жарияланып, Бейрутте негізделген, ЦРУ-мен құпия қаржыландырылған "Хивар" әдеби журналында жарық көрді. Роман автордың туған елі Суданда 1983 жылдан бастап белгілі бір кезеңге тыйым салынды, себебі оның ашық жыныстық суреттері ислами үкіметті қынжырды. Бүгінде бұл роман Суданда оңай қолжетімді.

Театр

"Солтүстікке көші-қон маусымы" фильмін Ориэль Зохар бейімдеп, қойды, басты рөлде Мохаммед Бакри ойнады. Бакри 1993 жылғы "Акко" альтернативті израильдік театр фестивалінде "Үздік актер" сыйлығын жеңіп алды.