Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шейх Махмуд Шалтут (محمود شلتوت; 23 сәуір 1893 – 13 желтоқсан 1963) – исламдық реформаға жасаған тыранымен белгілі египеттік тұлға. Мұхаммед Абдухтың ой-пікір мектебінің шәкірті Шалтут 1958 жылдан 1963 жылы қайтыс болғанға дейін Насер кезеңінде Аль-Азхардың Бас имамы болып көзге түсті.
Sheikh Mahmoud Shaltut (محمود شلتوت; 23 April 1893 – 13 December 1963) was an Egyptian figure best known for his attempts in Islamic reform. A disciple of Mohammad Abduh's school of thought, Shaltut rose to prominence as Grand Imam of Al Azhar during the Nasser years from 1958 until his death in 1963.
Ерте өмір
Төменгі Мысырдың Бехира облысында дүниеге келген Шейх Шалтут 1906 жылы он үш жасында өзінің кішкентай ауылы Биньят Бани Мансурдан кетіп, жаңадан құрылған Ажарға қатысты діни оқу орны – Александрияның Ма’хад дини мектебіне оқуға түсті. 1918 жылы оқуын аяқтағаннан кейін Шалтут Алимья дәрежесін (Ажар бакалавр деңгейімен тең) алды және 1919 жылы сол институтта оқытуды бастады. Ол отыз төрт жасында әл-Азхардың Жоғары бөлімінде дәріс оқуға шақырылды, содан кейін 1927 жылы Каирге ауыстырылды.
Born in Beheira Governorate, a province in Lower Egypt, Sheikh Shaltut left his small village, Binyat Bani Mansur, in 1906 at age thirteen and enrolled in Ma’had dini of Alexandria a newly established Azhar affiliated religious institute. Upon completion of his studies in 1918, Shaltut received his Alimiyya Degree (Azhar equivalent to the BA) and began teaching at the same institute in 1919. At age thirty four, he was called upon to lecture at the Higher Division of al Azhar and subsequently transferred to Cairo in 1927.
Аль-Азхардағы уақыт
1929 жылы шейх Мұхаммед Мұстафа әл-Мараги әл-Азхар университетінің ректоры болып тағайындалды. Әл-Мараги өзінің реформалық бағдарламасын жасауға кірісті және оны Шалтут нық қолдады. Шалтут әл-Азхарға ауысудан бірнеше жыл бұрын әл-Азхарға қатысты өз реформалық идеяларын ұсынған болатын. Шалтуттың реформалары діни институтты мемлекеттен бөлуге бағытталған. Алайда, барлығы да өзгеріске құштар болған жоқ, және әл-Марагидің батыл идеялары оны тез құлатты. Бір жылдық қызметтен кейін шейх әл-Мараги әл-Азхардың бас имамы лауазымынан кетіп, оның орнына шейх Мұхаммед әл-Ахмади әл-Зауахири келді. Шалтут әл-Марагиді белсенді көшбасшы және реформатор деп есептеген, ал шейх әл-Зауахириді реакциялық деп санайтын. Шалтуттың өзі Мұхаммед Абдух пен Мұхаммед Рашид Риданың модернист шәкірті болды, және олардың оған тигізген әсері оның жазбаларында, іс-әрекеттерінде және ойларында анық көрінеді. Сондықтан Шалтут әл-Зауахиридің пассивті саясатына қарсылық білдірді, нәтижесінде ол 1931 жылдың қыркүйегінде әл-Азхардан, әл-Марагидің реформалық тобымен байланыстылардың жалпы тазалануының бөлігі ретінде, басқалармен бірге қуылды. Әл-Азхардан тыс уақытта Шалтут шариғат соттарында заңгер болып жұмыс істеді. 1935 жылы әл-Мараги екінші рет тағайындалғанда ғана Шалтут әл-Азхарға оралды. Әл-Марагидің 1945 жылға дейін он жылға созылған екінші лауазымында Шалтут Куллият әл-Шарианың орынбасары (вакил) болды, ал 1937 жылы ол Гаагада өткен Халықаралық салыстырмалы құқық жөніндегі екінші конгреске қатысты, онда ол әл-Азхарды өкілдік етуге таңдалған үш ғалымның бірі болды. Оның ислам құқығындағы азаматтық және қылмыстық жауапкершілік туралы сөйлеген сөзі әл-Азхар ортасында жақсы қабылданды және оның институттағы беделін арттырды. Кейін, 1939 жылы Шалтут діни білімді тексеруші болып тағайындалды және 1946 жылы Каирдегі Араб тілі академиясының мүшесі болып сайланды. Шалтуттың беделі арта берді, 1957 жылдың қараша айында ол проректор болып сайланды. Бір жылдан кейін, 1958 жылдың қазан айында президент Гамал Абдель Насер оны шейх әл-Азхар етіп тағайындады. Бұрын әл-Азхар ғалымдары бас имамды сайлауға құқылы болған, бірақ 1961 жылы діни институтты мемлекеттендіргеннен кейін Абдель Насер әл-Азхардың жаңа заңын қабылдады, ол әл-Азхар имамдарының өкілеттіктерін шектеді және үкіметке бас имамды тағайындау құқығын берді. Режим мен институт арасындағы байланысты нығайту арқылы, бұл 1952 жылғы революциялық үкіметке Абдель Насердің білім беруді біріктірілген жүйеге енгізуге және оқу бағдарламаларын жаңғыртуға, сондай-ақ әл-Азхар үшін ішкі және шетелде кең ауқымды мемлекеттік қызметтерді дамытуға көмектесетін Шалтутта одақтас табуға мүмкіндік берді.
In 1929 Sheikh Mohammad Moustafa al Maraghi was chosen as rector of al Azhar University. Al Maraghi began creating his own reform program and was firmly supported by Shaltut who, several years prior to his transfer to al Azhar, had created reform ideas of his own concerning al Azhar. Shaltut's reforms were ones specifically geared toward separating the religious institution from the state. However, not everyone was keen on change and al Maraghi's bold ideas quickly brought him down. After a brief one year posting, Sheikh al Maraghi resigned as grand imam of al Azhar and in his place came Sheikh Mohammad al Ahmadi al Zawahiri. Unlike al Maraghi, whom Shaltut viewed as being a proactive leader and reformer, Sheikh al Zawahiri was perceived by Shaltut as being reactionary. Shaltut himself was a modernist disciple of Muhammad Abduh and Muhammad Rashid Rida and their influences on him are clearly discernible in his writings, actions, and ideas. Thus, it was inevitable Shaltut would harbor resistance to al Zawahiri's passive policies, and therefore, he was consequently dismissed from al Azhar in September 1931 along with others in what can be conceived as a general purge of those associated with al Maraghi's reform faction. Shaltut spent his time spent away from al Azhar working as a lawyer in the Shari’a courts. It was not until al Maraghi's second appointment in 1935 that Shaltut would return to al Azhar. During al Maraghi's second post at the helm of al Azhar, which lasted ten years until 1945, Shaltut became Wakil (Vice Dean) of the Kulliyat al Shari’a, and in 1937 he attended the Deuxieme Congrès International de Droit Comparé conference at the Hague, where he was one of only three scholars selected to represent al Azhar. His speech regarding civil and criminal liability in Islamic law impressed those within al Azhar circles and thus served to increase his status within the institute. Later in 1939, Shaltut was appointed as inspector of religious studies and went on to be elected to membership in the Arabic Language Academy in Cairo in 1946. Shaltut's rise to prominence continued and in November 1957 he was selected as Vice Rector. Less than one year later Shaltut was finally given the highest honor and made Sheikh al Azhar by President Gamal Abdel Nasser in October 1958. Previously, al Azhar scholars were granted the power to elect the grand imam, but in 1961, after nationalizing the religious institution, Abdel Nasser issued a new al Azhar Law, limiting the power of the al Azhar imams and giving the government power to appoint the grand imam. By deepening the ties between the regime and the institution, this allowed the post 1952 revolutionary government of Abdel Nasser to work to integrate education into a unified system and find an ally in Shaltut, who would strive for modernization of curricula and a broader public service function at home and abroad for al Azhar.
Шейх әл-Азхар ретінде: сенімдер, идеялар және реформалар
Шейх әл-Азхар лауазымына тағайындалғаннан кейін көп ұзамай Шалтут реформа жасау туралы өз көзқарасын жариялады. Шалтут шариғат заңының қазіргі қоғамға кедергі емес, керісінше, қазіргі қоғамның өзгерістеріне нұсқаушы екенін дәлелдеуге тырысты. Ол әл-Азхардың мемлекеттік бақылаудан тәуелсіздігін арттыруға бекінді және 1961 жылы Ұлттық Ассамблея қабылдаған Реформа заңы сияқты декларацияларды қабылдауға жұмыс істеді. Реформа заңының мақсаты – әл-Азхарды жоғары білім беру жүйесіне интеграциялау, студенттерге жұмыс іздеуде көмектесу және қазіргі заманғы әлем туралы білімі бар, мұсылман қауымына қызмет ете алатын жаңа ғалымдарды дайындау болды. Шейх Шалтутқа деген құрмет жылдам өсті және оның діни уағыздар айту және күмәнданушылардың сұрақтарына жауап беру үшін тұрақты хабар таратуды бастауы оның беделін одан әрі арттырды. Бұл хабарлар кейіннен Ұлттық басшылық министрлігі "Ахдис әл-сабах фил мидхья" және "Ясалуна" (Бізден сұраңыз) деген атпен жарияланды. Ол сонымен қатар шешен сөйлеуші ретінде де танылды. Оның көпшілікпен жақсы қарым-қатынас жасай білу қабілеті оған көптеген тыңдаушылар әкелді, себебі ол отбасы құқығы, жеке меншік, тууды реттеу және көп әйел алу (оның ішінде) сияқты қазіргі мұсылман қоғамына қатысты түрлі мәселелер туралы сөйледі. Қысқасы, Шейх Шалтут қазіргі заманда шариғат заңының маңыздылығын төмендетуге болмайды деп сенді. Сонымен қатар, ол Құранға жасаған түсіндірмесін, яғни тафсирін, қатаң ғылыми талдаудан гөрі, сауатты мұсылманға арналған практикалық кеңес ретінде қарастырды.
Shortly after assuming his position as Sheikh al Azhar, Shaltut announced his vision for reform. Shaltut attempted to prove that shari’a law was not an obstacle to modern society, but rather a guide through the changes modern society brings with it. He was fervently determined to see al Azhar achieve greater independence from the state's control and worked toward getting the National Assembly to pass declarations such as the Reform Law, which they did in 1961. The Reform Law was aimed at integrating al Azhar into the wider field of higher education, improving job opportunities for students, and producing modern scholars knowledgeable in matters of the contemporary world and able to serve the Muslim community. Admiration for Sheikh Shaltut grew rapidly and his unprecedented decision to undertake regular broadcasts, in which he delivered religious sermons and answered questions from those who had doubts or criticism, only enhanced his reputation. These broadcasts were later published by the Ministry of National Guidance as Ahadith al sabah fi’l Midhya and Yas’aluna (Ask Us). He also acquired a reputation as a great orator. His capability to communicate well with the masses garnered him many listeners as he spoke of varying issues regarding contemporary Muslim society such as family law, private property, birth control, and polygamy (which he strongly defended), to name a few. In essence, Sheikh Shaltut believed that the relevance of shari’a law in the modern day was not to be undermined. Also, he viewed his Quranic commentary, or his tafsir, more as practical advice for any literate Muslim rather than a strict scholarly analysis.
Мұра
Шалтут сүнни және шии мұсылмандары арасындағы үйлесімді қарым-қатынасты ынталандырғаны үшін еске алынады. Ол Сияның көрнекті тұлғалары, мысалы Сейед Хосейн Боруджердимен тығыз байланыста болды және екі дін арасында ашық пікірсайыс пен ынтымақтастық үшін белсенді түрде жұмыс істеді. Шалтут олардың арасындағы қате түсініктерді жоюға және дау-жанжалдарды болдырмауға өте ниеттенді. Шалтут тіпті он екілік шии доктринасына сәйкес құлшылықтың жарамды екенін мәлімдеген фәтуа шығаруға дейін барды. Шалтут исламды әлемге бірлік, икемділік және қоңысшылдық діні ретінде көрсетуге ұмтылды. Ол ислам дінін ұстанатындар арасында төзімділік пен ақыл-ойына сенуді насихаттай отырып, сектанттықтарды, қасиеттілерге табынуды және кереметтерді қатысты түрде айыптады. Сонымен қатар, Шалтут социализмді қабылдауға ешқандай алаңдамады және арабшылдықты қолдай отырып, өзінің египеттік ұлтына зор мақтаныш сезімдерін білдірді. Дегенмен, кез келген маңызды тұлға сияқты, Шалтуттың (және сол кездегі жалпы ғалымдардың) қарсыластары болды. 1960 жылдан кейінгі араб әлемінде діни басшылықтың дағдарысы болды. Шалтуттың ғалымдарды халықтың кең мәдениетіне қайтадан тартуға жасаған әрекеттері нәтижесіз болды, себебі ол дінге қызмет етудің орнына, үкіметтің қанағаттандыруы үшін тағайындалған адам ретінде қарастырылды. Оның исламның негізгі принциптерін түсіндіруі өзінің әріптестерінің пікірлерімен және Әл-Азхар институтының тарихи мұрасымен күрт қайшы болды. Оның сенімдері мен оларды іске асыруға бағытталған күш-жігері балама исламнан тыс еді және анық түрде діннің шегінен шықты.
Shaltut is remembered for encouraging harmonious interactions between Sunni and Shi'a Muslims. He maintained close relations with prominent Shi’i figures such as Seyyed Hossein Borujerdi and zealously campaigned for open discussion and cooperation between the two faiths. Shaltut desperately wanted to overcome misconstructions and avoid quarrels between them. Shaltut even went as far as to issue a fatwa which essentially declared that worship according to the Twelver Shi’i doctrine was valid. Shaltut strove to portray Islam to the world as a religion of unity, flexibility, and moderation. He furiously condemned sectarianism, saint worship, and miracles while promoting tolerance and reason among the Islamic population. Moreover, Shaltut had no concerns accepting socialism and had great pride in his Egyptian nationality while at the same time supporting Arabism. Nevertheless, as any prominent figure would, Shaltut (and the overall ulama at the time) had his dissenters. A post 1960s Arab world was essentially one in which there was a crisis of religious leadership. Shaltut's attempts to reengage the ulama into people's broad culture fell on deaf ears as he was seen as peripheral to the state — a man set in place to satisfy the regime rather than serve the religion. His interpretation of core Islamic principles sharply contrasted with the consensus of his peers and the historical legacy of the Al Azhar institute. His beliefs and the efforts that exemplified them were anomalous to mainstream Islam and definitively beyond the pale of the religion.