Кіріспе
Қаржы институтының түрі
Қамқоршы банк, немесе жай ғана қамқоршы – бағалы қағаздар қызметтерін ұсынуға жауапты мамандандырылған қаржы институты. Ол активтер иелеріне (мысалы, мемлекеттік байлық қорлары, орталық банктер, сақтандыру компаниялары), активтерді басқарушыларға, банктерге және брокерлік дилерлерге саудадан кейінгі қызметтер мен шешімдер ұсынады. Ол несие беру сияқты «дәстүрлі» коммерциялық немесе жеке тұлғаларға/бөлшек сауда банктік қызметтерімен айналыспайды. Бұрын қамқоршы банктер бағалы қағаздарды сақтау, қорғау, есеп айырысу және басқару, сондай-ақ кіріс жинау және корпоративтік іс-шаралар сияқты активтерге қызмет көрсетуге толыққанды бағытталған. Алайда, қазіргі қаржы әлемінде қамқоршы банктер қорды басқарудан бастап, трансферт агенттігіне дейін, бағалы қағаздарды несиелендіруден сенімді сақтау қызметтеріне дейін, құндылығын арттаушы немесе шығындарды үнемдеуге бағытталған кең ауқымды қаржылық қызметтерді ұсына бастады.
Анықтама
Қамқорлық банктері, егер олар клиенттерінің активтерін әлемнің әртүрлі елдеріндегі юрисдикцияларда қауіпсіз сақтайтын болса, өздерінің жергілікті филиалдарын немесе басқа жергілікті қамқорлық банктерді ("қосалқы қамқорлық" немесе "агент банктер") пайдаланады. Олар әр нарықта өз клиенттері үшін шоттар ашуға келісімшарт жасайды, бұл банктердің "жаһандық желісіне" кіреді. Мұндай жолмен сақталатын активтер көбінесе банктер, сақтандыру компаниялары, өзара инвестициялық қорлар, хедж-фондтар және зейнетақы қорлары сияқты көптеген инвестициялары бар ірі институционалдық фирмаларға тиесілі болады.
Ерте тарих
1961 жылы АҚШ президенті Джон Ф. Кеннеди корпоративтік зейнетақы жоспарлары жөніндегі комитет құрды. 2 жыл өткен соң Studebaker Auto Manufacturer компаниясы өз қызметін тоқтатты және шамамен 7000 қызметкеріне зейнетақы төлеуге мүмкіндік болмады. Осыған байланысты, 1974 жылы АҚШ президенті Джеральд Форд Қызметкерлер зейнетақы табысын қамтамасыз ету туралы заңды (ERISA Act) ұсынды, ол қызметкерлерге берілетін жәрдемақылар стандарттарын қорғайды. Заң күшіне енгеннен бастап, жұмыс берушілер зейнетақы қорының активтерін өздерінің иелігінде ұстай алмайды. Олардың орнына, активтерді сақтау үшін сыртқы сақтаушыларды тағайындау міндеті жүктеледі. Сондай-ақ, зейнетақы қорлары зейнетақы алушылардың мүддесіне сай және инвестициялық талаптарға сәйкес басқарылуын қамтамасыз ету үшін сенімділер мен депозитарийлерді тағайындау қажет.
Қосымша даму
Қазіргі уақытта көптеген банктер кең ауқымды сақтау және оған қоса байланысты қызметтерді (бағалы қағаздар қызметтерін) дамытты және жаңа технологияларды (мысалы, блокчейн, API, таратылған реестр) дамытуға, сондай-ақ цифрлық активтер сияқты қарқынды өзгеретін нормативтік талаптарға сай болуға белсенділік танытуда.
Клиенттер сегменттері мен өнімдері
Бағалы қағаздар қызметтері индустриясы негізінен екі типті клиенттерге қызмет көрсетеді: 1) актив иелері және басқарушылар, 2) банктер, брокерлер және дилерлер.
Банктер, брокерлер және дилерлер
Банктер, брокерлер және дилерлер клиенттік сегментіне жаһандық сақтаушылар, банктер, брокерлер мен дилерлер кіреді. Өнім/қызметтің сипаттамасы: Тікелей сақтау және клиринг. Тікелей сақтаушы өздерінің жергілікті нарықтарында сақтау қызметтерін ұсынады. Жаратылыс сақтаушылар оларға бағытталған клиенттер болып табылады, себебі тікелей сақтаушылар нарықтар мен индустрия туралы білім мен тәжірибе ұсына алады, сондай-ақ жергілікті нарықтағы жергілікті реттеушілермен жақын қарым-қатынастарды қамтамасыз етеді, бұл жаһандық сақтаушыға жетіспеуі мүмкін, бірақ қажет. Сондықтан ол клиенттердің активтерін, мысалы, активтерді басқарушылар мен иелерінің активтерін жергілікті нарықта сақтау және басқару үшін жауапты. Үшінші тарап клирингі (ТТК) моделі сауда-саттық пен клирингтік қатысушыларды бөлу арқылы қолма-қол ақша нарығына оңай қол жеткізуді қамтамасыз етеді. Шот операторы (АО) моделі жергілікті және трансшекаралық брокер-дилерлерге бағалы қағаздар бойынша артқы кеңсе операцияларын сақтау банкіне аутсорсингтеуге мүмкіндік береді, ол брокер-дилер клиенттерінің атынан биржада жасалған мәмілелерді клирингтеу және есептеу бойынша әрекет етеді, ал клиенттер зерттеу, сауда және инвесторларға қызмет көрсету сияқты барлық алдыңғы кеңсеге қатысты қызметтерді жалғастырады.
Қамқоршының маңызы
АҚШ анықтамасын қолдану арқылы, көшелік атауы бар бағалы қағаздарға иелік ететін және биржа мүшесі емес адам, бағалы қағаздарды бір немесе бірнеше сақтаушыны қамтитын тіркеу тізбегі арқылы ұстайды. Бұл, әрбір жеке иеленушінің атына саудаланатын бағалы қағаздарды тіркеудің қиындығына байланысты; керісінше, сақтаушы немесе сақтаушылар иеленушілер ретінде тіркеледі және бағалы қағаздарды соңғы бағалы қағаз иеленушілері үшін сенімгерлікпен сақтайды. Дегенмен, бағалы қағаздардың соңғы иелері олардың заңды иелері болып қалады. Олар қорғаншының сенімгер ретіндегі жалғыз бенефициарлары емес. Сақтаушы ешқашан бағалы қағаздардың иесіне айналмайды, ол тек иелерді бағалы қағаздармен байланыстыратын тіркеу тізбегінің бір бөлігі ғана. Бағалы қағаздарды сақтаудың жаһандық тәжірибесі айтарлықтай өзгереді, Ұлыбритания, Австралия және Оңтүстік Африка сияқты нарықтар компанияларға акционерлерді анықтауға мүмкіндік беру үшін арнайы бағалы қағаздар шоттарын қолдауға ынталандырады. «Акционер» анықтамасы, әдетте, бағалы қағаздар заңнамасынан гөрі корпоративтік заңмен бекітіледі. Сақтаушылардың бір міндеті (бұл бағалы қағаздарды реттеумен күшейтілуі мүмкін немесе күшейтілмеуі мүмкін) – акцияларға меншік құқығын жүзеге асыруға көмектесу, мысалы, дивидендтер мен басқа төлемдерді өңдеу, корпоративтік амалдар, акцияны бөлу немесе кері акцияны бөлуден түскен қаражат, компанияның жылдық жалпы жиналысында (ЖЖЖ) дауыс беру мүмкіндігі, компаниядан келетін ақпарат және есептер және т.б. Мұндай қызметтердің көлемі клиенттік келісімге және тиісті нарық ережелеріне, регламенттерге және заңдарға байланысты.
Өнеркәсіптің көлемі
2022 жылға қарай АҚШ-тағы сақтау, активтер және бағалы қағаздар қызметтері индустриясының нарық көлемі (кіріс бойынша өлшенген) 32,5 млрд долларды құрайды, 2017 мен 2022 жылдар аралығында жылдық өсім 2,9% болды.
2000 жылдан 2010 жылға дейін
2002 жылдың қарашасында State Street Deutsche Bank-тың Global Securities Services (GSS) бизнесі бойынша шамамен 2,2 трлн еуроға сақталатын активтері бар жаһандық қорды сақтау бизнесін 1,5 млрд долларға сатып алғанын хабарлады. 2003 жылдың шілдесінде HSBC Оңтүстік Кореядағы ең ірі қор әкімшісі болып табылатын, басқарудағы активтері 24 млрд долларға жететін Asset Management Technology (AM TeK) компаниясының 82,19%-ын 12,47 млн долларға сатып алу туралы келісімге келді. 2003 жылдың тамызында U.S. Bancorp State Street-тің корпоративтік сенім қызметін 725 млн долларға сатып алды. 2004 жылдың қазанында Citi ABN AMRO-ның тікелей сақтау, бағалы қағаздарды есептеу және таңдалған Еуропа және Азия нарықтарындағы қор қызметтерін шамамен 50 млн долларға сатып алды. 2005 жылдың қарашасында U.S. Bancorp Wachovia Corporation-ның корпоративтік сенім және институционалдық сақтау бизнесін сатып алатынын мәлімдеді. 2006 жылдың шілдесінде HSBC Австралия мен Жаңа Зеландиядағы Westpac-тың қосалқы сақтау операцияларын 112,5 млн долларға сатып алып, британдық банкты Австралия мен Жаңа Зеландиядағы жетекші қосалқы сақтау және есептеу операторы етіп бекітті. 2007 жылдың шілдесінде Bank of New York пен Mellon Financial Corporation бірігіп, BNY Mellon құрылды, ол сол кезде 18 трлн доллардан астам сақтау және басқарудағы активтері бар ең ірі сақтаушы және активтерді басқарушы компания болды. 2007 жылдың шілдесінде State Street Investors Financial Services компаниясын 4,2 млрд долларға сатып алатынын растады. Сондай-ақ 2007 жылдың шілдесінде француз банкі BNP Paribas SLIB компаниясының 33,4% акцияларын сатып алғанын хабарлады, бұл компания сатып алу алдында Natixis-тің толық еншілес компаниясы болған. 2009 жылдың қарашасында J.P. Morgan Chase ANZ-тің сақтау қызметтері бизнесін, 100-ден астам клиентке және 90,71 млрд АҚШ долларына жететін сақтаудағы активтерге қол жеткізе отырып, сатып алды. 2010 жылдың сәуірінде Standard Chartered 3,8 млрд доллар сақтаудағы активтері бар Barclays Африка сақтау бизнесін сатып алды. Бір айдан кейін, 2010 жылдың мамырында State Street Intesa Sanpaolo-ның бағалы қағаздар қызметтері бизнесін (ISPSS) 1,28 млрд еуроға сатып алуды аяқтағанын жариялады.
2011 жылдан бастап
2013 жылдың сәуірінде Citi компаниясы ING Group-тың Орталық және Шығыс Еуропадағы қорғаншылық және бағалы қағаздар қызметтерін басқару бизнесін, 110 миллиард евро сомасындағы активтермен бірге сатып алатынын мәлімдеді. Сол айда Standard Chartered компаниясы Оңтүстік Африкадағы Absa Bank-тан қорғаншылық бизнесін сатып алды. 2018 жылдың ақпан айында Butterfield Bank Deutsche Bank-тың Кайман аралдарындағы, Джерси мен Гернсидегі Global Trust Solutions бизнесін сатып алғанын жариялады. 2020 жылдың наурызында Citi Австралиядағы Royal Bank of Canada-ның қамқорлық бизнесін сатып алғанын хабарлады. 2021 жылдың қаңтарында U.S. Bancorp MUFG Union Bank-тың қарыздық қызмет көрсету және бағалы қағаздарды сақтау қызметтерінің клиенттер портфелін, шамамен 600 клиенттік қатынас пен 320 миллиард долларлық активтерді сақтау және басқару құрамында сатып алды. 2021 жылдың қыркүйегінде State Street компаниясы Brown Brothers Harriman компаниясының Инвесторлық қызметтер бизнесін, оның ішінде қорғаншылық, есеп айырысу, қорларды басқару, жаһандық нарықтар және технологиялық қызметтерін 3,5 миллиард долларға сатып алуды жариялады. Дегенмен, 2022 жылдың қарашасында State Street және BBH бұл мәміленің күшін жойғанын хабарлады. 2022 жылдың қаңтарында Standard Chartered компаниясы RBC Investor & Treasury Services компаниясынан RBC Investor Services Trust Hong Kong Limited компаниясының 100% акцияларын сатып алу туралы келісімге келді, бұл оның қорғаншылық бизнесін Гонконгтағы MPF және ORSO схемаларының қорғаншылық қызметтеріне кеңейтуге мүмкіндік берді.
Өзін-өзі басқаратын зейнетақы шоттарының қамқоршылары (АҚШ)
АҚШ-тағы Ішкі кіріс кодексіне (IRC) сәйкес, дәстүрлі IRA, Roth IRA, SEP IRA сияқты әртүрлі зейнеткерлік шоттар мен 401k жоспарлары IRA иесінің атынан IRA активтерін білікті сенімгер немесе қамқоршыда сақтауды талап етеді. Сенімгер/қамқоршы активтерді сақтауды қамтамасыз етеді, барлық операцияларды жүзеге асырады, оларға қатысты жазбаларды сақтайды, қажетті IRS есептерін тапсырады, клиенттерге есептемелер ұсынады, клиенттерге белгілі бір тыйым салынған операцияларға қатысты ережелерді түсінуге көмектеседі және өздігінен басқарылатын зейнеткерлік шот иесінің атынан басқа да әкімшілік міндеттерді орындайды. Өздігінен басқарылатын зейнеткерлік шоттар (сондай-ақ "өздігінен басқарылатын IRA қамқоршылары" немесе "өздігінен басқарылатын 401k қамқоршылары" деп те аталады) тек бағалы қағаздарды сақтаумен айналысатын қамқоршы банктерден өзгеше. Өздігінен басқарылатын зейнеткерлік шоттың қамқоршысы бағалы қағаздарды сақтауға құқылы болғанымен, көбінесе ол бағалы қағаздар емес активтерге немесе баламалы инвестицияларға маманданған болады. Баламалы инвестициялардың мысалдары: жылжымайтын мүлік, құнды металдар, жеке ипотекалар, жеке компания акциялары, мұнай және газ серіктестіктері, жылқы және зияткерлік меншік. Мұндай активтерге қатысты құжаттардың күрделілігіне байланысты IRC талаптарына сәйкес сақтау үшін қамқоршының мамандануы қажет.
Өзара қордың депозитарийі
Өзара қордың күзетшісі әдетте қорды сақтауға және қорғауға жауапты банк немесе сенімділік компаниясы (банк сияқты реттелетін қаржы институтының ерекше түрі) немесе ұқсас қаржы институты болып табылады. Өзара қордың күзетшісі сондай-ақ, қордың бухгалтері, әкімшісі және/немесе акционерлердің тізімін жүргізетін және қордан төленген мерзімді дивидендтерді немесе капиталдан түскен табысты тарататын трансферт агенті сияқты, қор үшін бір немесе бірнеше қызмет агенті ретінде әрекет ете алады. Қорлардың көп бөлігі SEC ережелерімен талап етілгендей, өзіне-өзі сақтаудың күрделі ережелері мен талаптарын болдырмау үшін үшінші тарап күзетшісін пайдаланады. Алайда, өзара қордың зейнетақы шотының (IRA, SEP және т.б.) күзетшісі жоғарыда аталғандай, жоспарды басқарушы және тіркеуші болып табылады, бұл қордың жалпы инвестицияларын сақтау қызметін ұсынатын институттан әртүрлі болуы мүмкін.