Кіріспе
Giewont – Польшадағы Тау массиві. Оның ең биік шыңы, Ұлы Гивонт (Wielki Giewont), теңіз деңгейінен 1894 метр (6217 фут) биіктікте орналасқан және толығымен Польша шекарасында жатқан Батыс Татраның (полякша: Tatry Zachodnie) ең биік нүктесі болып табылады. Бұл тау Польшаның Закопане қаласының, Татра тауларының және Подале аймағының символы саналады. Тарих барысында ол көптеген аңыздардың, өлеңдердің және көркем туындылардың тақырыбы болған.
Giewont is a mountain massif in the Tatra Mountains of Poland. Its highest peak, Great Giewont (Wielki Giewont), is 1,894 metres (6,217 ft) above sea level and the highest peak of the Western Tatras (Polish: Tatry Zachodnie) located entirely within Poland's borders. The mountain is regarded as the symbol of Zakopane, the Polish Tatras and Podhale, which throughout history has been the subject of many legends, poems and works of art.
География
Giewont поляк Татрасы ұлттық паркі (Tatrzański Park Narodowy) аумағында орналасқан. Ол үш шыңды қамтиды: Кіші Гивонт (полякша: Mały Giewont), Үлкен Гивонт (Wielki Giewont) және Ұзын Гивонт (Długi Giewont). Үлкен және Ұзын Гивонттың арасында Шчерба деп аталатын тау өтегі орналасқан. Ол Кондратова, Малей Ляки және Стрюжиска аңғарларының арасында жатыр. Үлкен Гивонттың биік солтүстік беті жақын орналасқан Закопане қаласынан анық көрінеді және Польша Татрасының панорамасындағы ең ерекше белгілердің бірі болып табылады. Геологиялық тұрғыдан алғанда, Гивонт доломит пен әк тас үңгірлерінен, сондай-ақ оңтүстік бөлігінде гнейс пен граниттен тұрады. Гивонттағы үңгірлерге Юхаска үңгірі, Ұйықтаған рыцарьдар үңгірі (полякша: Jaskinia Śpiących Rycerzy), Козия Грота үңгірі және Руда Ньжа үңгірі кіреді.
Жануарлар дүниесі және өсімдіктер
Бұл аймақта Польшаның бірқатар сирек кездесетін өсімдік түрлері тіркелген, соның ішінде далалық локоуз, Хоппе кадуиды, шалабардалы самырсын, былғары жүзімшабын, жалған орхидея, Pedicularis hacqueti, Cerastium latifolium L және Senecio aurantiacus Less. Ерекше жануарлардың ішінде тау шамы бар. Гевонт – Польшада осы жануарлар қыстануға болатын сирек орындардың бірі.
Тарих
Тау туралы ең ерте дерек 16 ғасырға дейін жетеді және Гивант тауында орналасқан мыс кені туралы мәлімдейді. Атаудың шығу тегі әлі анық емес. Ол неміс тіліндегі Gewand (тас формасы) сөзінен туындаған болуы мүмкін; алайда, Мариуш Зарускинің пікірінше, бұл атау Татрадағы көптеген басқа атаулар сияқты, Горал халқының әулеттік атына қатысты, өйткені осы атты тасыған әулеттер сол аумақта әлі де тұрған. 1830 жылы Франциск Гербич және Александр Завадский Гивонт шыңына алғашқы ресми көтерілісті жасады. Мариуш Заруски 1905 жылы қыста алғашқы ресми көтерілісті аяқтады. Бүгінде таудың шыңына дейін жаяу жолдар салынған, осылайша ол танымал жаяу серуендеу орнына айналды. 1901 жылы Ұлы Гивонттың шыңына биік темір крест орнатылды және ол тез арада діни саяхаттар орынына және ұлттық символға айналды. Сонымен қатар, ол көптеген адамдар үшін өз саяси көзқарастарын білдіру орнына айналды, мысалы, 1982 жылы Польшадағы әскери жағдай кезінде крестке "Солидарность" логотипі бар ту жарнамаланды. 2007 жылы крест Кіші Польша воеводтығының тарихи ескерткіштер тізіліміне енгізілді.
The first recorded ascent to Giewont's summit was undertaken in 1830 by Franciszek Herbich and Aleksander Zawadzki. Mariusz Zaruski completed the first recorded winter ascent in 1905. Nowadays, hiking trails lead to the peak of the mountain, making it a popular hiking destination. In 1901, a tall steel cross was erected on the summit of Great Giewont and quickly became a site of religious pilgrimages as well as a national symbol. It also became a place for many to manifest their political views as was the case in 1982 during the Martial law in Poland when a banner with the logo of the Solidarity appeared on the cross. In 2007, the cross was inscribed on the register of historical monuments of the Lesser Poland Voivodeship.
2019 жылғы күн күркірі
Бұл аймақта күн күркіреп, дауыл жиі болады. 2019 жылдың 22 тамызында күтпеген қатты дауыл кезінде төрт адам қаза тауып, 100-ден астам адам жарақат алды. Жергілікті бұқаралық ақпарат құралдарының хабарлауынша, құрбандардың көп бөлігі Гивонт тауында болған, онда найзағай таудың үстіндегі металл крестке және шыңға жақын металл тізбекке тиген. Польшада төрт адам, оның ішінде екі бала, ал Словакияда бір адам қаза тапты. Бұл 1937 жылдан бергі таудағы ең ауыр апат болды.
Мәдени маңызы
Польша фольклорында тау Польшаға қауіп келгенде оянатын ұйықтаған рыцарьлар туралы бірнеше аңызбен байланыстырылған. Таудың силуэті жатқан рыцарьға ұқсайды, онда Ұзын Гивонт – рыцарьдың кеудесі, ал Үлкен Гивонт – бүйірден қарағандағы рыцарьдың беті (үш «төбесі» – иек, мұрын және қасқа білдіреді). Гивонтты солтүстіктен қарағанда оның силуэтін анықтау оңай. Ол көптеген белгілі суретшілер мен жазушыларға, соның ішінде Леон Вычулковский мен Станислав Игнаций Виткевичке шабыт берді. 1875 жылы ол алғаш рет Закопане қаласының мөрінде ресми түрде пайда болды. 1880 жылы суретші және фотограф Валери Эльжаш Радзиковский тауды былай сипаттады: «Гивонт әрбір шатырдан көрінеді, сондықтан ол Закопане патшасы деген атақты лайықты түрде иеленеді».