Кіріспе

Бирмингем блиці – нацистік Германияның Люфтваффе әскерімен Бирмингем қаласы мен орталық Англиядағы айналасындағы қалаларды қарқынды бомбалау, 1940 жылдың 9 тамызында Ұлыбритания шайқасының бір бөлігі болған, жалпы блицтің құрамында басталды және 1943 жылдың 23 сәуірінде аяқталды. Мидлендс аймағында орналасқан Бирмингем, Лондоннан кейін Ұлыбританиядағы ең көп халқы бар қала болып саналды және маңызды өнеркәсіптік және өндірістік орталық еді. Бирмингемге шамамен 1852 тонна бомба тасталды, бұл оны Екінші дүниежүзілік соғыста Ұлыбританиядағы ең көп бомбаланған үшінші қалаға (Лондон мен Ливерпульден кейін) айналдырды. Сонымен қатар, көршілес Қара өңірдегі қалалар, әсіресе Дадли, Типтон, Сметвик және Вест-Бромвич қалалары да ауыр бомбалауға ұшырады, нәтижесінде жүздеген адам зардап шекті. Бұл шабуылдар туралы ақпарат көбінесе жасырын ұсталды. Соғыс кезеңіндегі цензура салдарынан, бомбалау туралы хабарларда Бирмингемнің аты тікелей айтылмады, оның орнына "Мидленд қаласы" деп аталды. Бұл немістердің шабуылдарының нәтижелерін жасыру мақсатымен жасалды.

Зақым

Жалпы алғанда, 365 әуе шабуылы туралы ескерту болды және Бирмингем қаласына 77 нақты әуе шабуылы жасалды, оның сегізі ірі шабуылдар деп есептелді (оларда кемінде 100 тонна бомба тасталды). Ресми деректер бойынша, қалаға 5129 жарылғыш бомба және 48 парашюттік мина, сондай-ақ, көптеген мыңдаған отты бомбалар түсті. Жоғары жарылғыш бомбалардың шамамен бестен бірі жарылмады, ал парашюттік миналардың үштен бірі парашют арқандары ағаштар сияқты түрлі кедергілерге ілініп қалғандықтан, тоқтатылды. Барлығы 2241 адам қаза тапты, 3010 адам ауыр жарақат алды. Тағы 3682 адам жеңіл жарақат алды. 12 391 үй, 302 фабрика және 239 басқа ғимарат толығымен қирады, ал көптегені зақымдалды.

Оқиғалар шегі

Қалаға алғашқы әуе шабуылы 1940 жылдың 9 тамызында болды, оны бір ғана ұшақ жасады, ол Эрдингтонға бомба тастады. Бір адам қаза тауып, алты адам жарақат алды. Қала орталығына жасалған алғашқы шабуыл 25/26 тамызда болды, шабуылда 25 адам қаза тапты, ал Бұқа сауда алаңындағы ескі базар залының шатыры мен ішкі бөлігі өртке ұшырап, қирады. Сондықтан, Жабдықтау министрлігі мен BSA дереу Британия бойынша өндірісті тарату процесін көлеңкелі фабрикалар схемасы арқылы бастады. Кейіннен, үй күзетінің бір мүшесі мен компанияның электршісінің бірі тұтқынға түскен жұмысшыларға көмектескені үшін Джордж медалімен марапатталды. Келесі түнде 200 бомбалаушы қайтадан ауыр шабуыл жасап, 118 тонна жарылғыш заттар мен 9500 өрт сөндіргіш құралдарын тастады, бұл үлкен зақымдарға әкелді. Хоклидегі негізгі автобус депосы шабуылға ұшыраған ғимараттардың бірі болды, нәтижесінде 100 көлік қирады немесе зақымдалды. 21/22 қарашада үшінші ірі шабуыл жасалды. Осы он бір сағаттық шабуыл кезінде 600-дан астам өрт сөндіргіш құралдары тасталды. Бомбалардан сумен жабдықтау жүйесі қатты зақымдалып, қаланың үштен екі бөлігі сумен жабдықтаусыз қалды, сондықтан өрт сөндірушілер қаланың каналдарынан су алуға мәжбүр болды. Көмек көрсету үшін бүкіл елден өрт сөндіру бригадалары шақырылды, және өрттер ақырына дейін сөндірілді. Дегенмен, Бирмингемнің сумен жабдықталуы қиын жағдайда қалды, егер тағы бір шабуыл болғанда, қалыпты көлемнің бес бөлігінен бірі ғана қол жетімді болар еді, бұл аймақтық комиссарды "Егер Люфтваффе қайта келсе, Бирмингем өртеніп кетеді" деп ескертті. Алайда, сол түні басқа шабуыл болмады, бұл инженерлерге су құбырларын жөндеуге уақыт берді. 4 желтоқсанда 60 бомбалаушы Бирмингемге шабуыл жасады. Осы шабуылда Уиттон трамвай депосы қатты зақымдалды. Бір аптадан кейін, 11 желтоқсан түнінде, 278 бомбалаушы қатысқан тағы бір ірі шабуыл қалаға қарсы бағытталды. Бұл 13 сағатқа созылған, шабуыл кезіндегі ең ұзақ шабуыл болды. Жарылғыш заттардан басқа, шабуыл кезінде 25000 өрт сөндіргіш құралдары тасталды, бұл тұрғын және өнеркәсіптік аудандарда кеңінен өрттердің шығуына себеп болды. 263 адам қаза тауып, 243 адам ауыр жарақат алды. Бат-Роудтағы Сент-Томас шіркеуінің әдемі мұнарасы мен классикалық батыс кіреберісінен басқасы шабуыл кезінде қирады. Оның қираған жерлері қазір Сент-Томас Бейбітшілік бағының бір бөлігін құрайды, бұл бейбітшілікке арналған ескерткіш және қарулы қақтығыстарда қаза тапқандардың барлығына арналған мемориал. 1941 жылы 11 наурызда 135 бомбалаушы қалаға шабуыл жасады. 9 және 10 сәуірде Бирмингем екі рет ауыр шабуылға ұшырады. Біріншісінде 235 бомбалаушы 280 тонна жарылғыш заттар мен 40 мың өрт сөндіргіш құралдарын қала орталығына тастады. Бұл ринг, Нью-стрит, Хай-стрит және Дейл-Энд аудандарына қатты зақым келтірді, Бұл рингтегі Сент-Мартин зақымдалды, ал Уэльс принці театры мен Мидленд аркадасы қирады. Смолл-Хит, Астон және Нечеллс сияқты басқа аудандар да қатты зақымдалды. Екінші түнде 245 бомбалаушы 245 тонна жарылғыш заттар мен 43 000 өрт сөндіргіш құралдарын тастап, Солихалл, Холл Грин және Эрдингтон қалаларына үлкен зақым келтірді. Екі сәуірлік шабуыл нәтижесінде 1121 адам зардап шекті. 16 мамыр түнінде тағы бір ірі шабуыл Вулсли Моторс зауытына және ICI зауытына зақым келтірді, бірақ навигациялық қателікке байланысты бомбалаушылардың көпшілігі бомбаларын жақын маңдағы Нунеатонға қателікпен тастады. Бирмингемге соңғы маңызды шабуыл 1942 жылдың 27 шілдесінде болды, онда 60-тан 70-ке дейін бомбалаушылар қалаға шабуыл жасады. Қалаға соңғы шабуыл 1943 жылдың 23 сәуірінде болды, онда Бордсли Гринге екі бомба түсіп, жеңіл жарақаттар келтірді, ал соңғы әуе шабуылы дабылы 1944 жылдың 15 мамырында естілді.

Қара ел

Қара ел аймағы да Luftwaffe-нің әуе шабуылынан зардап шекті, нысаналар осы аймақта да, Бирмингемде де болды. Бірақ Қара елдегі шығын мен қаза болғандардың саны Бирмингемге қарағанда аз болды. Олардың ішінде: 1941 және 1942 жылдары Вулвергемптонға жасалған бірнеше әуе шабуылы. Вулвергемптонның ірі қала және ауыр өнеркәсіп орталығы есебіндегі мәртебесіне қарамастан, ол салыстырмалы түрде аз зардап шекті, 1940 мен 1944 жылдар аралығындағы әуе шабуылынан сегіз адам қаза тапты. 1941 жылғы 5 маусымда Дарластонға жасалған әуе шабуылында қаланың Rubery Owen зауытына бағытталған бомба жақын маңдағы тұрғын үйлерге түсіп, 11 адамның өмірін қиды. 1942 жылғы 31 шілдеде қалаға тағы бір шабуыл жасалып, All Saints шіркеуі қирады. Вест-Бромвич 1940 жылғы 19 қарашада ең ауыр шабуылға ұшырады, сол күні Бирмингем де ауыр шабуылға ұшырады, нәтижесінде 50-ден астам адам қаза тапты, көбінесе қала орталығында. Қаланың Tantany және Stone Cross аудандарындағы бірнеше үйлер бомбадан қирады, бірақ адам өлімі болған жоқ. Дадли Вест-Бромвичпен бір түнде бомбаға ұшырады, қаланың Oakham ауданындағы кеңес үйлерінің біріне түскен жер минасынан 10 адам қаза тапты. Қала орталығындағы тағы бір бомба қоғамдық үйді қиратты және шіркеу мен универмаг сияқты ғимараттарға зақым келтірді, бірақ ешкім жарақат алмады. Тоғыз айдан кейін болған тағы бір бомбалау салдарынан бес адам қаза тапты. Келесі жылы Типтон шекарасына жақын жаңа тұрғын үйлер ауданына түскен жер минасы екі үйді қиратты және бірнеше үйге зақым келтірді, нәтижесінде тағы бес адам қаза тапты. Сол түні Тіптон қаласында да бірнеше адам қаза тапты, ал 1941 жылғы мамыр айында қаладағы Great Bridge ауданында бомба салдарынан үйлер қирады. Сметвик 1940 мен 1942 жылдар аралығында бірнеше рет бомбаға ұшырады, нәтижесінде барлығы 80 адам қаза тапты. Оллдбери де бірнеше рет бомбаға ұшырады, ол 1940 жылғы 19 қарашадағы аймақтық әуе шабуылы кезінде зардап шеккен қалалардың бірі болды, үш адам қаза тапты. Қаладағы жалғыз басқа өлімге әкелген әуе шабуылы бес айдан кейін болды, нәтижесінде Роули Регис шекарасына жақын үйге бомба түсіп, бір адам қаза тапты. Солихалл қаласында 1940-1942 жылдар аралығындағы әуе шабуылынан 36 адам қаза тапты. Уилленхоллға 1940 жылғы 21 қарашада және 1942 жылғы 31 шілдеде жасалған әуе шабуылдарынан 17 адам қаза тапты. Бриерли-Хиллде бір азамат қаза тапты. 1941 жылғы 11 қаңтарда қаладағы теміржол жүк стансасына түскен бомбадан жұмысшы ауыр жарақат алып, бір жылдан астам уақыттан кейін жарақаттарынан қайтыс болды. Козлиде екі қазалы әуе шабуылы болды. Біріншісі 1940 жылғы 26 маусымда бір адамның өмірін қиды, ал екіншісі 1940 жылғы 20 тамызда төрт адам қаза тапты. Бұл шабуылдар Білстон шекарасына жақын жерде болды. Білстонға жасалған жалғыз өлімге әкелген әуе шабуылы 1940 жылғы 30 тамызда болды, онда болат жұмысшысы зауытқа жасалған шабуылда ауыр жарақат алып, ауруханаға жеткеннен кейін қайтыс болды. Уэднесбериде 1942 жылғы 31 шілдеде Дарластон шекарасына жақын тұрғын үйлерге бомба түскен кезде бір азамат қаза тапты. Саттон Колдфилд (Қара елге жатпайды) 1940 жылдың тамызы мен 1942 жылдың тамызы аралығында төрт рет бомбаға ұшырады, әр шабуылда бір адам қаза тапты. Седжли мен Стоурбриджде өлімге әкелген әуе шабуылдары болған жоқ.

Ескерткіш

2005 жылдың 8 қазанында Лоренцо Квинннің "Өмір ағашы" деп аталатын, Блиц құрбандарына арналған ескерткіш мүсіні Сент-Мартин шіркеуінің жанында ашылды.

Салдары

Бірмингемдегі азаматтық тұрғын үйлерге келтірілген ауқымды бомбалық зақымдар, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін 20 жылға жуық қала бойынша көптеген ірі мемлекеттік тұрғын үйлердің салынуына себеп болды. Осы аудандардың ішінде Касл Вейл және Челмсли Вуд бар. Бұл жаңа үйлерді салудың тағы бір маңызды себебі – қаланың орталық аудандарындағы 19 ғасырдағы қираған үйлердің орнын басу еді. Соғыстан кейін Ледивуд және Хайгейт сияқты бомбадан зақымдалған орталық аудандар заманауи тұрғын үйлермен қайта жаңартылды, бірақ олардың халқы бұрынғыдан азайтылды.