Кіріспе

Бомбалау техникасы
Әуеден өртке салу – әскери тактика ретінде

Өртке салу – бұл нысанаға, әдетте қалалық аймаққа, үлкен бомбалардың жарылыс күшінен емес, өртке салу құрылғылары арқылы отты пайдалану арқылы зиян келтіруге бағытталған бомбалау техникасы. Күнделікті қолданыста, өртке салу үшін қолданылатын кез келген құрылғыны пайдалану жиі "өртке салу" деп сипатталады. Өртке салуға арналған қарапайым бомбалар оқ-дәрі соғысының басынан бері ғимараттарды қирату үшін қолданылып келсе де, Бірінші дүниежүзілік соғыс жаудың моральдық және экономикалық жағдайын күйрету үшін әуеден стратегиялық бомбалаудың алғашқы қолданылуын көрді, мысалы, Лондонға жасалған неміс «Цеппелин» әуе шабуылдары. Екінші қытай-жапон соғысы кезінде 1939 жылдың басында Қытайдың соғыс астанасы Чунцынға Жапон императорлары өрт салу арқылы шабуыл жасады. Лондон, Ковентри және көптеген басқа британдық қалалар нацистік Германияның «Блиц» кезінде өртке салуға ұшырады. 1942 жылдан бастап көптеген неміс қалалары кең ауқымда өртке салынып, жаппай өртенді, ал екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы алты айында дерлік барлық ірі жапон қалалары өртке салу арқылы қиратылды. Бұл техника шағын өртке салу бомбаларын пайдаланады, олар «Молотовтың нан себеті» сияқты кластерлік бомбамен жеткізілуі мүмкін. Егер өрт тұтанатын болса, ол жанындағы ғимараттарға таралып, олардың көпшілігі жарылғыш бомбадан зардап шекпеуі мүмкін. Бұл бомбалаушы ұшақ тасымалдай алатын жүктерді тиімді пайдалану болып табылады. Тек өртке салу құрылғыларын қолдану, әдетте, шатырлары жанбайтын материалдармен, мысалы, черепица немесе тақтамен жабылған нысаналарда бақыланбайтын өрттерді тудырмайды. Жарылғыш бомбаларды, мысалы, британдық «блокбастер» бомбаларын тасымалдайтын бомбалаушыларды қолдану, олар терезелер мен шатырларды жарып, ғимараттардың ішін өртке салу бомбаларына ашық қалдырады, әлдеқайда тиімді. Сонымен қатар, алдын ала конвенциялық бомбалаудан кейін өртке салу бомбаларын тасымалдайтын ұшақтардың шабуылы жүзеге асырылуы мүмкін.

Тактикасы

Екінші дүниежүзілік соғыстың басында көптеген британдық қалалар өртке түсті. Екі ерекше атақты шабуыл болды: 14 қараша 1940 жылы Ковентриге жасалған шабуыл және 29 желтоқсан/30 желтоқсан 1940 жылы Лондонға жасалған шабуыл, бұл соғыс кезінде Лондонға жасалған ең қиратушы шабуыл болды, қираудың көп бөлігі өртке қарсы бомбалардың салдарынан туған өрттерден болды. Ковентри шабуылы кезінде немістер соғыс кезінде болашақ барлық стратегиялық бомбалау шабуылдарына әсер ететін бірнеше жаңалықтарды енгізді. Олар: негізгі бомбалау шабуылынан бұрын нысаналарды белгілеу үшін электрондық құралдармен жабдықталған бағытты ұшақтарды пайдалану; және қаланы өртеп жіберу үшін мыңдаған өртке қарсы бомбалармен біріктірілген жоғары жарылғыш бомбалар мен әуе миналарын пайдалану. Бомбалаушылардың алғашқы толқыны жоғары жарылғыш бомбаларды тастады, олардың мақсаты коммуналдық қызметтерді (сумен жабдықтау, электр желісі және газ құбырлары) жою және жолды бұзу болды, бұл өрт сөндіру машиналарына бомбалаушылардың келесі толқындарынан туған өрттерге жетуді қиындатты. Келесі толқындар жоғары жарылғыш және өртке қарсы бомбалардың қоспасын тастады. Өртке қарсы бомбалардың екі түрі болды: магний және темір ұнтақтарынан жасалғандары және мұнайдан жасалғандары. Жоғары жарылғыш бомбалар мен үлкен әуе миналары Ковентри өрт сөндірушілеріне кедергі келтіру үшін ғана емес, сонымен қатар үйлердің шатырларына зақым келтіру үшін де арналған, бұл өртке қарсы бомбалардың ғимараттарға түсуін және оларды тұтандыруын жеңілдетті. RAF бомбалау командасының командирі сэр Артур Харрис соғыстан кейін былай деп жазды:

"Бомбалаудың алғашқы күндері біздің ойымыз, немістердің ойы сияқты, шабуылды түн бойы жайып, азаматтық халықтың рухын жою болды. Нәтижесінде, әрине, тиімді өрт сөндіру бригадасы өртке қарсы бомбалардың бір жүгін сөндіріп, келесісі келетінін күте алады; олар бірнеше жоғары жарылғыш бомбалар түскен кезде баспана таба алады. Бірақ немістер тиімді шоғырланған кезде біздің өрт сөндіру бригадалары қиындыққа ұшырайды; егер жауын-шашынды өртке қарсы бомбалар жарылғыш бомбалармен араластырылса, өрт сөндірушіге басын төмен ұстауға ынта бар. Немістер Лондонды бомбалау кезінде мен әуе министрлігінің төбесінен бақылап отырғанымдай, қалаларымызды шоғырланған шабуылмен өртеп жіберу мүмкіндігін қайта-қайта жіберді. Ковентри кеңістікте жеткілікті шоғырландырылған, бірақ уақыт бойынша шоғырландыру аз болды және Гамбург немесе Дрезден сияқты от торнадолары осы елде ешқашан болған емес. Бірақ олар бізге шоғырландыру принципін үйрету үшін жеткілікті зиян келтірді, бір уақытта көптеген өрттерді тұтандыру, басқа қалалардың өрт сөндіру бригадаларымен қаншалықты тиімді және жылдам күшейтілсе де, оларды бақылауға алу мүмкін емес."

Бомбалаушы ағынының тактикалық жаңашылдығы RAF-тің екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Камхубер сызығының неміс әуе қорғанысын басып кету үшін RAF-тің нысанадағы уақыт бойынша шоғырлануын арттыру үшін жасалды. Бірақ "Блиц" кезінде алынған сабақтардан кейін, RAF-те нысанаға ең қысқа уақытта жоғары концентрациядағы бомбаларды тастау тактикасы стандартқа айналды, өйткені ол ұзақ шабуылға қарағанда тиімді болды. Дрезден шабуылында қолданылатын бомбалардың қоспасы 40% өртке қарсы бомбаны құрады, бұл американдықтардың дәлдікпен бомбалау кезінде әдетте қолданатын бомба жүктемесіне қарағанда RAF қалаларды қиратуға арналған қоспасына жақын болды. Бұл USAAF нысанада бұлтты жағдайды күткен кезде жиі кездесетін қоспа болды. Жапонияға шабуыл жасағанда, АҚШ әуе күштері Еуропада бұрын қолданылған дәлдікпен бомбалау әдісінен бас тартып, қанағаттандыру бомбалау саясатын қабылдады, жапон қалаларын, соның ішінде Уханды және жапон аралдарының қалаларын өртеп жіберу үшін өртке қарсы бомбаларды қолданды. Бұл тактика көптеген қалалық аймақтарды өртеп жібергендей, апатты әсерге ие болды. B-29 Superfortress бомбалаушыларының алғашқы өртке қарсы шабуылы 1945 жылдың 4 ақпанында Кобеге қарсы болды, 69 B-29 қалаға 15 километр биіктікте келіп, 152 тонна өртке қарсы бомбалар мен 14 тонна сынық бомбаларын тастады. Келесі миссия 25 ақпанда Токиоға қарсы B-29-дың 172 ұшағынан жасалған күндізгі өртке қарсы шабуыл болды, олар қармен жабылған қаланың шамамен 40% бөлігін жойды, 453,7 тонна, көбінесе өртке қарсы бомбалармен және аз мөлшерде сынық бомбаларымен. Төмен биіктіктегі түнгі тактикаға ауысып, ұшқыштар мен артиллерия қорғанысының тиімділігін азайта отырып, 9/10 наурыз түнінде 279 B-29 ұшағынан жасалған "Meetinghouse" операциясы Токиоға тағы шабуыл жасады, 1665 тонна өртке қарсы бомбаларды құлатты, көбінесе M69 кластерлік бомбасын қолданды, ол 2500 фут (762 метр) биіктікте 38 M69 майға негізделген өртке қарсы бомбаларды шығарды. Аз мөлшерде M47 өртке қарсы бомбалары тасталды: M47 - соққыға тигенде тұтанатын гелинді бензин және ақ фосфор бомбасы. Шабуылдың алғашқы екі сағатында 226 ұшақ немесе 81% шабуылдаушы ұшақтары қаланың өрт қорғанысын басып алу үшін бомбаларын тастады. Бірінші келгендер Токионың жұмысшылар ауданының жанындағы доктарға орталықтанған үлкен X үлгісімен бомба тастады; кейінірек келген ұшақтар жай ғана осы оттанған X-тің жанына мақсат қойды. Қаланың шамамен 41 шаршы километрі (15,8 шаршы миль) қиратылды және нәтижесінде болған өртте 100 000 адамның қаза болғаны бағаланды, бұл Хиросима мен Нагасакидегі атомдық бомбалаудың тікелей салдарынан болған өлімдерден көп. Осы шабуылдан кейін, АҚШ әуе күштері Жапония қалаларына қарсы төмен биіктіктегі өртке қарсы шабуылдарды жалғастырды, 64 ең ірі қаланың салынған ауданының 40% жойылды.

Танымал мәдениет

1967 жылы жарық көрген жартылай автобиографиялық "Отты шырындардың қабірі" әңгімесі Кобе қаласын өртеуден кейінгі оқиғаларды көрсетеді. Кейіннен ол 1988 жылы сол атпен фильмге бейімделді. Тарихи фантастикалық роман "Тейто Моногатаридың" ортаңғы бөлігі, Жапониядағы одақтастардың өрт шабуылы кезеңінде өтеді. Романның бұл бөлігі "Токио: Соңғы соғыс" фильміне бейімделді. Курт Воннегуттың ғылыми-фантастикалық романы "Бес қабір" оның Дрездендегі өрттен өткен жеке тәжірибесіне негізделген. Джонатан Сафран Фоердің "Өте қатты және тым жақын" романы Дрезденді бомбалау туралы сюжеттік желілерді қамтиды.