Токио қаласына жасалған бомбалау шабуылдары

Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыстағы АҚШ Әуе күштерінің шабуылдары, сондай-ақ Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысы жоқ басқа Токио бомбалаулары.

Токионың бомбалауы (東京大空襲) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Әуе күштері жүргізген бомбалау шабуылдарының сериясы. 1945 жылдың 9-10 наурызына қараған түні АҚШ әскері жүргізген, "Операция Метингхаус" деп аталған шабуыл адамзат тарихындағы ең қырыптырушы бомбалау рейдтері болып табылады. Токионың орталық бөлігінің 41 шаршы километрі (16 шаршы миль) қиратылды, нәтижесінде шамамен 100 000 бейбіт тұрғын қаза тапты және бір миллионнан астам адам үйсіз қалды. Токионың өнеркәсіптерінің жартысынан астамы тұрғын және коммерциялық аудандарға тараған еді; жалындау бомбалау қаланың өндірісін екі есеге азайтты. Кейбір заманауи соғыстан кейінгі сарапшылар азаматтық инфрақұрылымды нысанаға алу және одан кейін бейбіт азаматтардың көптеп қаза болуына байланысты бұл шабуылды соғыс қылмысы деп санайды.

Дулиттл шабуылы

Токиоға жасалған алғашқы рейд 1942 жылдың 18 сәуірінде Дулиттл рейді болды. Рейд барысында "Хорнет" ұшағынан Йокогама мен Токиоға он алты "B-25 Митчелл" ұшағы ұшырылды, содан кейін олар Қытайдағы әуежайларға ұшты. Бұл рейд Жапонияның Перл-Харборға жасаған шабуылына жауап ретінде жасалды. Рейд Жапонияның соғыс қабілетіне көп зиян келтірмеді, бірақ АҚШ үшін маңызды пропагандалық жеңіс болды. Жапондық күзет қайығына кездескеннен кейін, күтілгеннен ұзақ қашықтықта ұшырылған барлық шабуылдаушы ұшақтар, қонуға белгіленген әуежайларға жетпей, құлады немесе суға қонды. Бір ұшақ бейтарап Кеңес Одағына қонды, онда экипаж уақытша ұсталды, бірақ 1943 жылдың 11 мамырында олар шекара арқылы Иранға жасырын түрде жеткізілді. Екі экипаж оккупацияланған Қытайда жапондықтарға түсті. Осы топтардың үш мүшесі кейіннен өлім жазасына кесілді.

B-29 рейдтері

Жапонияны бомбалаудағы маңызды жаңалық – B-29 Superfortress стратегиялық бомбалаушысы болды, оның операциялық қашықтығы зор болды және жаудың қорғанысы нашар болған 30000 фут (9144 м) биіктікте шабуылдауға қабілетті еді. Жапонияның бас аралдарына тасталған бомбалардың шамамен 90% B-29 арқылы жеткізілді. Одақтас әскерлері Жапонияға жақын аралдарды басып алғаннан кейін, сол аралдарда (әсіресе Сайпан мен Тиниан) әуежайлар салынды, соның арқасында B-29 бомбалау миссиялары үшін Жапонияға жете алды. Алғашқы шабуылдарды XX әуе армиясының XX бомбалаушылар командасы Қытайдан Matterhorn операциясы аясында жүргізді, бірақ олар Токиоға жетпеді. 1944 жылдың қараша айында Солтүстік Мариан аралдарынан операциялар басталды, ХХІ бомбалаушылар командасы сол жерде құрылғаннан кейін. Жалпы мақсаттағы бомбаларды қолдана отырып жасалған жоғары биіктіктегі бомбалау шабуылдарының тиімсіздігін АҚШ Әуе күштерінің басшылары байқады, себебі жоғары жылдамдық жел (кейінірек қақпа жылдамдығы деп анықталды) бомбаларды нысанадан ауырып кетуіне себеп болды. 1943 жылдың мамыр және қыркүйек айлары аралығында Дагвей полигонындағы «Жапон ауылы» макеттік нысанасында бомбалау сынақтары жүргізілді. Бұл сынақтар ағаш және қағаз үйлерге қарсы өртке қарсы бомбалардың тиімділігін көрсетті, нәтижесінде Кертис ЛеМей бомбалаушыларға Жапонияға қарсы осы типтегі оқ-дәрілерді пайдалану үшін тактиканы өзгертуді бұйырды. Алғашқы шабуыл 1945 жылдың 4 ақпанында Кобе қаласына жасалды. Токио 1945 жылдың 25 ақпанында 174 B-29 ұшағы күндіз жоғары биіктікте ұшып, қармен жабылған қаланың шамамен (2,6 км²) ауданын жойды, негізінен 453,7 тонна өртке қарсы бомбалар мен жарықшақ бомбаларды қолданып. Осы шабуылдан кейін ЛеМей B-29 бомбалаушыларына қайта шабуыл жасауға бұйрық берді, бірақ салыстырмалы түрде төмен биіктікте және түнде, өйткені Жапонияның зениттік артиллериясы осы биіктікте нашар болды, ал түнде әуе қорғанысы тиімсіз болды. ЛеМей B-29 ұшақтарынан барлық қорғаныс қаруларын, бірақ құйрық қаруын алып тастауға бұйрық берді, соның арқасында ұшақтар жеңілдеп, аз отын жұмсады.

The key development for the bombing of Japan was the B 29 Superfortress strategic bomber, which had an operational range of and was capable of attacking at high altitude above 30000 feet (9144 m), where enemy defenses were very weak. Almost 90% of the bombs dropped on the home islands of Japan were delivered by the B 29. Once Allied ground forces had captured islands sufficiently close to Japan, airfields were built on those islands (particularly Saipan and Tinian) and B 29s could reach Japan for bombing missions. The initial raids were carried out by the Twentieth Air Force operating out of mainland China in Operation Matterhorn under XX Bomber Command, but these could not reach Tokyo. Operations from the Northern Mariana Islands commenced in November 1944 after the XXI Bomber Command was activated there. The high altitude bombing attacks using general purpose bombs were observed to be ineffective by USAAF leaders due to high winds—later discovered to be the jet stream—which carried the bombs off target. Between May and September 1943, bombing trials were conducted on the Japanese Village set piece target, located at the Dugway Proving Grounds. These trials demonstrated the effectiveness of incendiary bombs against wood and paper buildings, and resulted in Curtis LeMay's ordering the bombers to change tactics to utilize these munitions against Japan. The first such raid was against Kobe on 4 February 1945. Tokyo was hit by incendiaries on 25 February 1945 when 174 B 29s flew a high altitude raid during daylight hours and destroyed around (2.6 km2) of the snow covered city, using 453.7 tons of mostly incendiaries with some fragmentation bombs. After this raid, LeMay ordered the B 29 bombers to attack again but at a relatively low altitude of and at night, because Japan's anti aircraft artillery defenses were weakest in this altitude range, and the fighter defenses were ineffective at night. LeMay ordered all defensive guns but the tail gun removed from the B 29s so that the aircraft would be lighter and use less fuel.

" Кездесу үйі " операциясы

1945 жылдың 9-10 наурызындағы түнде 334 Б-29 ұшағы рейдке ұшып, оның 279-ы Токиоға 1665 тонна бомба тастады. Бомбалардың көп бөлігі E 46 кластерлік бомбалары болды, олар 38 напалм тасымалдайтын M 69 жарықшақтарын шығарды. M 69 жарықшақтары жұқа жабын материалдарынан өтіп немесе жерге түсті; екі жағдайда да олар 3-5 секундтан кейін тұтанып, жалындаған напалм тамшыларын шашыратты. Сондай-ақ, аздаған M 47 өртке қарсы бомбалары тасталды: M 47 – бұл гель тәрізді бензин мен ақ фосфордан жасалған, соққыда тұтанатын бомба. Рейдтің алғашқы екі сағатында шабуылдаушы ұшақтардың 226-сы бомбаларын түсіріп, қаланың өртке қарсы қорғанысын басып тастады. Токиоға алғаш келген B-29 ұшақтары Кото және Чуо қалалық округтеріндегі доктар маңындағы жұмысшы табының тығыз қоныстанған ауданының ортасында үлкен Х әрпін құрайтын бомбалар тастады; кейінгі ұшақтар жай ғана осы жалындаған Х-ке жақын мақсаттады. Бомбалардан туған жеке өрттер бірігіп, жалпы өртке айналды, бұл өрт дауыл ретінде жіктелер еді, егер желдің күркіреуі болмағанда. Шамамен 15,8 шаршы миль (41 км²) қала қиратылды және шамамен 100 000 адамның қаза болғаны есептеледі. "Meetinghouse" операциясы үшін ұшырылған 339 Б-29 ұшағының 282-сі нысанаға жетті, оның 27-сі жапондық әуе қорғанысының атуынан, техникалық бұзылулар немесе өрттен туындаған көтеріңкі ағындардан жоғалды. 1945 жылдың 9 наурызында Токиодағы "Meetinghouse" өртке қарсы бомбалау операциясы Екінші дүниежүзілік соғыстың ең қорқынышты әуе шабуылы болды, ол Дрезден, Гамбург, Хиросима немесе Нагасакиден де көп шығын келтірді.

Нәтижелер

Токионың ауыр өнеркәсібіне келтірілген залал, кішкентай машина бөлшектерінің маңызды көзі болған жеңіл өнеркәсіп өрт шабуылынан жойылғанға дейін аз болды. Өрт шабуылы көптеген жұмысшыларды қаза таптырды немесе үйсіз қалдырды. Жеңіске жеткен АҚШ есебіне сәйкес, Токио өнеркәсібінің 50%-дан астамы тұрғын және коммерциялық аудандарда орналасқан; өрт шабуылы қаланың жалпы өндірісін екі есеге азайтты. Тарихшы Ричард Родс қаза болғандардың санын 100 000-нан асып, жарақат алғандардың санын миллионға, үйсіз қалғандардың санын миллионға бағалады. Бұл көрсеткіштер нақтырақ болмауы мүмкін; Марк Селден «Japan Focus» басылымында былай жазды:

blockquote|Жапон және американдық билік органдарының екеуі де өлім-жітім санын азайтуға мүдделі болуы мүмкін екендігін ескеретінде, шамамен 100 000 адамның қаза болуы туралы көрсеткіш, халық тығыздығы, жел жағдайы және куәгерлердің айғақтарына қарағанда, төмендеуі мүмкін. Әлемдегі ең ірі өнеркәсіптік қаланың тығыздығы орташа көрсеткішпен және ең жоғары деңгейде , ал өрт сөндіру шаралары міндетке лайықсыз болғандықтан, Токионың 41 км² (15.8 шаршы миль) бір түні күйіп кетті, сол кезде қатты жел отты қоздырып, от қабырғалары ондаған мың адамдардың қашуына кедергі келтірді. Күйген аудандарда шамамен 1,5 миллион адам тұрды. Паркте бомбалаудан қаза болған адамдардың тізімі бар, ол қайғы шеккен отбасылардың өтініштері негізінде жасалған; 2020 жылдың наурыз айына қарай 81 273 есім тіркелген. Қайғы шеккен отбасылар құрбандардың есімдерін тізімге қосу үшін Токио үкіметіне өтініш бере алады. Соғыстан кейін, 10 наурыз 1945 жылғы өрт шабуылынан аман қалған жапондық автор Кацумото Саотоме Кото ауданында «Токио шабуылы мен соғыс зардаптары орталығы» деп аталатын шабуыл туралы кітапхана ашуға көмектесті. Кітапханада шабуыл туралы құжаттар мен әдебиеттер, сондай-ақ Саотоме мен Токио әуе шабуылын тіркеу қауымдастығы жинаған куәгерлердің естеліктері сақталған.

Соғыстан кейінгі жапон саясаты

2007 жылы Токио әуе шабуылдарының құрбандары отбасыларына көмек көрсету қауымдастығының 112 мүшесі Жапония үкіметіне қарсы топтық сотқа жүгінді, кешірім сұрап және 1,232 миллиард иен өтемақы талап етті. Олардың талап-арызында жапон үкіметі соғысты ертерек аяқтамауы арқасында шабуылға мүмкіндік бергені, ал кейін шабуылдан зардап шеккен азаматтарға көмек көрсетпей, бұрынғы әскери қызметшілер мен олардың отбасыларына айтарлықтай қолдау көрсеткені айтылды. 2009 жылдың желтоқсан айындағы алғашқы сот шешімінде талапкерлердің ісі қабылданбады және олардың шағымдары да қабылданбады. Олар Жоғарғы Сотқа шағым түсірді, бірақ 2013 жылдың мамырында олардың ісі қабылданбады. 2013 жылы, Жапония премьер-министрі Синдзо Абэнің екінші мерзімінде, Абэ кабинеті шабуылдардың "халықаралық құқықтың негіздерінің бірі – гуманитарлық қағидаларға қайшы екенін" мәлімдеді, бірақ сол кездегі халықаралық заңдар бойынша шабуылдардың заңсыз болған-болмағанын анықтау қиын екенін де атап өтті.

Басқа

1945 жылдың 16-17 ақпаны: Hellcat истребительдерінің сүйемелдеуімен, суға батып кетуге дайындалған бомбалаушыларды қоса алғанда, авианосец ұшақтары Токиоға шабуыл жасады. Екі күн ішінде 1500-ден астам американдық және жүздеген жапондық ұшақтар әуеде болды. "17 ақпанның соңында, жерде де, әуеде де бес жүзден астам жапондық ұшақтары жоғалды, ал Жапонияның авиазауыттары ауыр зақымдарға ұшырады. Америкалықтар 80 ұшақтан айырылды". 1945 жылдың 18 тамызы: Екінші дүниежүзілік соғыстағы АҚШ-тың соңғы әуе шайқасы 230 А 8 миссиясы барысында болды, онда 386-шы бомбалау эскадрильясының екі Consolidated B-32 Dominator бомбалаушысы, 312-ші бомбалау тобы, Окинавадағы Йонтан әуеайлағынан Токио, Жапония үстінен фоторазведка үшін ұшырылды. Екі бомбалаушы да Ацугидегі 302-ші теңіз авиация тобының және Йокосука авиация тобының бірнеше жапондық истребительдерінің шабуылына ұшырады, олар 10 рет оқ жаудырды. Осы шабуылға жапондық IJNAS-тың шебер ұшқыштары Садаму Комачи және Сабуро Сакай қатысты. 1-ші лейтенант Джон Р. Андерсон басқарған B-32 бомбалаушысы 20 000 фут биіктікте зақымдалды; зениттік оқ екінші (сол жақ ішкі) қозғалтқышын бұзды, үш экипаж мүшесі жарақат алды, соның ішінде 20-шы барлау эскадрильясының 19 жасар сержанты Энтони Дж. Маркионе кеудесіне 20 мм-лік снарядтан жарақат алып, 30 минуттан кейін қайтыс болды. Артқы оқ атушы сержант Джон Хьюстон бір шабуылшыны жойды. 1-ші лейтенант Джеймс Клейн басқарған "Hobo Queen II" Consolidated B-32 20 CF Dominator, 42-108532 бомбалаушысы ауыр зақымдар алмады, бірақ екінші Consolidated B-32 35 CF Dominator, 42-108578 қозғалтқышынан айырылды, жоғарғы мұнарасы істен шықты және рульді басқарудың бір бөлігін жоғалтты. Екі бомбалаушы да 18:00-ден кейін Йонтан әуеайлағына қонды, Тынық мұхиты соғысының соңғы әуе шайқасынан аман қалды. Келесі күні, капитуляция келісімінің бір бөлігі ретінде жапондық ұшақтардан винттер алынып тасталды. Маркионе 19 тамызда Окинавада жерленді, оның денесі 18 наурызда 1949 жылы Пенсильваниядағы үйіне қайтарылды. Ол Санкт-Алойзий ескі зиратында толық әскери салтанатпен жерленді. "Hobo Queen II" 9 қыркүйекте ұшу кезінде алдыңғы тірегі құлап, зақымдалғаннан кейін Йонтон әуеайлағында бөлшектелді. B-32, 42-108578 соғыс аяқталғаннан кейін Аризона штатының Кингмен қаласында металлға тапсырылды.

16–17 February 1945: carrier based aircraft, including dive bombers, escorted by Hellcat fighters attacked Tokyo. Over two days, over 1,500 American planes and hundreds of Japanese planes were in the air. "By the end of 17 February, more than five hundred Japanese planes, both on the ground and in the air, had been lost, and Japan's aircraft works had been badly hit. The Americans lost eighty planes." 18 August 1945: The last U. S. air combat casualty of World War II occurred during mission 230 A 8, when two Consolidated B 32 Dominators of the 386th Bomb Squadron, 312th Bomb Group, launched from Yontan Airfield, Okinawa, for a photo reconnaissance run over Tokyo, Japan. Both bombers were attacked by several Japanese fighters of both the 302nd Naval Air Group at Atsugi and the Yokosuka Air Group that made 10 gunnery passes. Japanese IJNAS aces Sadamu Komachi and Saburō Sakai were part of this attack. The B 32 piloted by 1st Lt. John R. Anderson, was hit at 20,000 feet; cannon fire knocked out the number two (port inner) engine, and three crew were injured, including Sgt. Anthony J. Marchione, 19, of the 20th Reconnaissance Squadron, who took a 20 mm hit to the chest and died 30 minutes later. Tail gunner Sgt. John Houston destroyed one attacker. The lead bomber, Consolidated B 32 20 CF Dominator, 42 108532, "Hobo Queen II", piloted by 1st Lt. James Klein, was not seriously damaged but the second Consolidated B 32 35 CF Dominator, 42 108578, lost an engine, had the upper turret knocked out of action, and partially lost rudder control. Both bombers landed at Yontan Airfield just past ~1800 hrs. having survived the last air combat of the Pacific war. The following day, propellers were removed from Japanese aircraft as part of the surrender agreement. Marchione was buried on Okinawa on 19 August, his body being returned to his Pottstown, Pennsylvania home on 18 March 1949. He was interred in St. Aloysius Old Cemetery with full military honors. "Hobo Queen II" was dismantled at Yonton Airfield following a 9 September nosegear collapse and damage during lifting. B 32, 42 108578, was scrapped at Kingman, Arizona after the war.