Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гавайи мәдениетінің қайта жандануы
Hawaiian resurgence of their distinct cultural identity
Гавайи қайта өрлеуі (сондай-ақ Гавайи мәдени қайта өрлеуі) – бұл дәстүрлі Канака Маоли мәдениетіне негізделген, Гавайидің бұрын әлемге туризмге негізделген мәдениетінен (Полинезияның қалған бөлігімен бірге) айқын ерекшеленетін мәдени ерекшеліктің қайта жандануы. Гавайи қайта өрлеуі биомәдени қалпына келтіру және тұрақтылық саласындағы әлемдік үлгі ретінде танылды.
The Hawaiian Renaissance (also called the Hawaiian Cultural Renaissance) was the Hawaiian resurgence of a distinct cultural identity that draws upon traditional Kānaka Maoli culture, with a significant divergence from the tourism based culture which Hawaiʻi was previously known for worldwide (along with the rest of Polynesia). The Hawaiian Renaissance has been pointed to as a global model for biocultural restoration and sustainability.
Бірінші Гавайлық қайта өрлеу
Бірінші Гавайлық қайта өрлеудің негізі король Камехамеха V-нің ұлттық сезімдерінде болды. Сол кезде Гавай тәуелсіз патшалық болды. Мақсат – Гавайиді Ұлыбритания мен АҚШ мәдениетінен үлгі алудың орнына, қазіргі заманғы ұлттық ерекшелік қалыптастыру еді. Король Калакауаның билікке келуі отбасы ішіндегі қақтығыстарға байланысты даулы болды. Аралдың бір жартысы Калакауаға қолдау көрсетсе, екінші жартысы оның қарсыласын жақтап шықты. Бұл халық арасында шиеленіс тудырды, бірақ көпшілік Калакауаға жақсы көріп, Гавай мәдениетін қалалық аймақтарға қайта әкелді. Калакауа ұлтшылдықты нығайту үшін шаралар қабылдады. 1876 жылы ол Камехамеха I-ге шабыттанған «Hawaiʻi Ponoʻī» әнімен, бұрынғы христиандық әнұран «He Mele Lahui Hawaii»-ны алмастырды. 1879 жылы басталып, 1882 жылы аяқталған ескі ʻIolani сарайын қайта жаңартуға бұйрық берді. Хаоле халқының құрметін алуға жасаған алғашқы тырыстарына қарамастан, ол өз халқын басқалардан жоғары қояды деген пікірлер күшейді. Гавай халқы оны жақсы көретін, бірақ миссионерлердің ұрпақтары Калакауамен арақатынас жасаудан ләззат алмады. Миссионерлердің ұрпақтары Гавайиде жер сатып алып билікке ие болды. Олар аралда осыншалықты ықпалды болғандықтан, Калакауаға кеңесшілер болып тағайындалды, бірақ король олардың пікірлерімен әрқашан келіспеді. Ол әрқашан өз халқын бірінші орынға қойды, кейде миссионерлердің идеяларын қабылдамауға тура келді. Калакауа 1883 жылы екінші тажына отырғызуды үш жыл дайындады, мақсаты гавайліктер мен хаолелер арасындағы нәсілдік шиеленісті азайту болды. Шараға 8000 адам қатысты. Калакауа хула (1830 жылы патшайым Каʻахуману гавайліктердің дәстүрлі дінін жою және Гавайиге христиандықты енгізу мақсатымен тыйым салған), әндер, спорт және патшалық рәсімдер сияқты дәстүрлі гавайлық амалдарды қолдады. Сондай-ақ, ол Кумулипо сияқты жазбаларда гавайлік мифтерді, аңыздарды және әндерді жаздырып, өз шежіресін анықтады.
The First Hawaiian Renaissance had its foundation in the nationalist sentiments of King Kamehameha V. At the time Hawaii was an independent kingdom. The intention was to form a contemporary national identity rather than modeling Hawaii after Great Britain and the culture of the United States. King Kalākaua had a controversial rise to power due to the internal conflicts between family lineage. One half of the island wanted Kalākaua, whereas the other half cheered for his competitor. The result spread tension between the people themselves, but most came to favor Kalākaua as he brought back the Hawaiian culture to urban areas. Kalākaua took steps to perpetuate nationalism. Kalākaua replaced the considerably Christian national anthem He Mele Lahui Hawaii with Hawaiʻi Ponoʻī in 1876 inspired by Kamehameha I. He had the aged ʻIolani Palace rebuilt starting in 1879 and finishing in 1882. Despite early efforts to earn favor with the haole people, growing views he was putting his people over the others continued. The Hawaiian people loved him; however, the missionaries' descendants did not enjoy the dealings with Kalākaua. The missionaries' descendants had gained power in Hawai'i by buying land. They were influential enough on the island that they held advisory positions to Kalākaua, though the king didn't always agree with their opinions. He always put his people first, and that sometimes meant denying the missionaries' ideas. Kalākaua spent three years planning his second coronation in 1883 to try and ease the racial tensions between the Hawaiians and the haoles, and 8,000 people attended. Kalākaua sponsored several traditional Hawaiian practices such as hula (which had been banned in 1830 by queen regent Kaʻahumanu as part of the effort to uproot Hawaiian traditional religion and impose Christanity on Hawaii), chants, sports, and royal rituals. He also had Hawaiian myths, legends, and chants recorded in media such as the Kumulipo and had his genealogy traced.
Екінші Гавайлық қайта өрлеу
Екінші Гавайлық қайта өрлеу 1970 жылы басталды деп есептеледі және 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басындағы ұқсас мәдени қозғалыстардың ықпалында болды. Ол көбінесе Габби Пахинуи және Гавайи ұлдарымен бірге жұмыстаған музыкасы, немесе Кеола мен Капоно Бимердің дәстүрлі слайд-гитара музыкасы, сондай-ақ олардың Гитара және Лют шеберханасында жасалған ерекше екі тесікті гитара дизайндары арқылы танымал. Ренессансқа үлкен үлес қосқан басқа да гавайлық музыканттар – Деннис Павао, Ледвард Каʻапана және Недвард Каʻапана. Каʻапана ағалары мен туысы Павао бірлесіп Хуи ʻОхана фальцетто триосын құрды. "Оломана" музыкалық тобы "ʻO Malia" және "Mele O Kahoolawe" сияқты әндерімен осы кезеңнің музыкасына зор үлес қосты. Гавай тарихындағы бұл кезең гавай тіліне, пиджинге, хулага, дәстүрлі гавай қолөнеріне, гавай тануға және басқа да мәдени құндылықтарға жаңаша қызығушылықпен байланысты. Гавайлық өзін-өзі танудың артуына 1964 жылы жазушы Джон Доминис Холт IV-тің "Гавайлық болу туралы" эссесі түрткі болды, ол ондаған жылдар бойы теріс стереотиптерден кейін гавайлықтарды мақтан тұтуға шақырды. 1964 жылы Хелен Хейл құрған Мерри Монарх фестивалі 1893 жылға дейін дамыған және биленген ежелгі хуланың зерттелуі мен қайта жандануына себепкер болды. Бұл дәуірде Калама алқабы, Кахоʻолаве және Ваиахоле-Вайкане сияқты жерлер үшін күрес күш алды, сондай-ақ лоʻи кало (таро егістігі) шаруашылығы, халық өнері және малама ʻāина (дәстүрлі орман шаруашылығы/жерді емдеу және қалпына келтіру) сияқты дәстүрлі амалдар қайта жанданды. Полинезиялық саяхаттар да Гавай қайта өрлеуінің маңызды бөлігі болып табылады. 1975 жылы Полинезиялық саяхаттар қоғамы ежелгі полинезиялық саяхат каноэсінің көшірмесін жасады. "Hōkūleʻa" кемесі және аспаптарсыз навигацияны қайта қабылдау, сондай-ақ 1976 жылы "Hōkūleʻa" кемесін жасаған және алғашқы навигаторы болған Бен Финни Гавай қайта өрлеуінің символына айналды және полинезиялық мәдениетке қызығушылықты қайта жандандыруға үлкен үлес қосты. Бұл қозғалыс кейде саяси мәселелерге де қатысты, оның ішінде тума гавайлықтардың құқықтары және Гавай тәуелсіздігін қалпына келтіру мәселелері талқыланды. Оның нәтижесінде 1978 жылғы Конституция Гавай істері жөніндегі кеңсе құрылды және Кахулаве сияқты федералды жерлер мемлекетке қайтарылды. Гавай қайта өрлеуінің ең шарықталу шегі 1970 жылдарда болды, бірақ 1980 жылға қарай оның күші әлсіреді, дегенмен кейбіреулер оны әлі де жалғасып жатқан қозғалыс деп санайды.
The Second Hawaiian Renaissance is generally considered to have started in 1970, and drew from similar cultural movements from the late 1960s and early 1970s. It is mostly known from music, such as Gabby Pahinui and his work with the Sons of Hawaii, or Keola and Kapono Beamer's traditionalist slack key music, and their signature twin hole guitar designs constructed at the Guitar and Lute Workshop. Other noted Hawaiian musicians who played an integral role in the renaissance were Dennis Pavao, Ledward Kaʻapana, and Nedward Kaʻapana. The Kaʻapana brothers, along with cousin Pavao formed the falsetto trio, Hui ʻOhana. The musical group "Olomana" contributed greatly to the music of this period with songs like 'O Malia' and 'Mele O Kahoolawe'. This period in Hawaiian history is also associated with a renewed interest in Hawaiian language, Pidgin, Hula, Traditional Hawaiian Crafts, Hawaiian Studies, and other cultural items. This period of increase in Hawaiian self identity was inspired by the 1964 essay "On Being Hawaiian" by writer John Dominis Holt, IV, who brought pride back to being Hawaiian after decades of negative stereotype. The Merrie Monarch Festival, established in 1964 by Helene Hale, caused a resurgence in the study and practice of ancient hula that had been developed and danced before 1893. The era also included intense land struggles such as that of Kalama Valley, Kahoʻolawe and Waiāhole Waikāne, and a resurgence of traditional practices such as loʻi kalo (taro patch) farming, folk arts, and mālama ʻāina (traditional forestry/ land healing and restoration). Polynesian voyaging is also a large aspect of the Hawaiian Renaissance. In 1975, the Polynesian Voyaging Society built a replica of an ancient Polynesian voyaging canoe. The vessel, Hōkūleʻa, and the re adoption of non instrument wayfinding navigation, Hokule'a and creator and first navigator of Hokulea in 1976, Ben Finney are icons of the Hawaiian Renaissance and contributors to the resurgence of interest in Polynesian culture. The movement sometimes touches upon politics, including issues dealing with Native Hawaiians and restoration of Hawaiian independence. Amongst the outcomes was the Constitution of 1978, which produced the Office of Hawaiian Affairs and reclaiming federal land to the State like Kahoolawe. The height of the Hawaiian Renaissance is usually located during the 1970s, and had mostly waned by 1980, although some refer to it as a still contemporary movement.