Кіріспе

Құс түрлері

Қызғылт көгершін (Nesoenas mayeri) – Колумбидтер тұқымдасына жататын, Маврикий аралына ендемик көгершіннің бір түрі. Қызғылт көгершін 1970-ші және 1990-шы жылдары құрып кетуге жақын келді және әлі де өте сирек кездеседі. Бұл – Маскарен аралдарындағы құрып кетпеген жалғыз көгершін. 1991 жылы қалдығы 10 дана ғана болғанда, ол құрып кетудің алдында тұрды, бірақ 1977 жылдан бері Дюррелл жабайы табиғатты қорғау қорының күш-жігері арқасында оның саны артты. 2011 жылғы мәлімет бойынша, популяциясы 500-ден аспаса да, IUCN 2000 жылы осы түрді IUCN Қызыл тізіміндегі «Қауіпті түр» санатынан «Қауіп төмендеген түр» санатына көшірді, ал 2018 жылы оны тағы да «Әрекет қажет түр» санатына көшірді.

Таксономия және эволюция

Бастапқыда нағыз көгершін ретінде жіктелген қызғылт көгершін, Томазо Сальвадори оны монотиптік туысқа қайта жіктеді. Жақында жасалған ДНК талдаулары оның ең жақын туысы – географиялық жағынан жақын Мадагаскардың ұсақ көгершіні (Streptopelia picturatus) екенін көрсетті, сондықтан оны көбінесе ұсақ көгершіндері бар Streptopelia туысына қосу ұсынылды. Дегенмен, екі түр де анық түрде Streptopelia немесе Columba туысына жатқызылмайтын ерекше топты құрайды, ал екі түрді де Nesoenas туысына қою олардың ерекше эволюциялық тарамға жататындығын көрсетеді. Осы жіктеу осы жерде қолданылды. Қазір Реюньон қызғылт көгершіні жойылған түрдің кіші түрі деп есептеледі.

Сипаттама

Ересекті қызғылт көгершіннің мүсігі тұмсықтан құйрыққа дейін шамамен 38-43 сантиметр, салмағы 350 грамм. Қызғылт көгершіндердің басы, иықтары және төс бөлігі ашық қызғылт сұр түстес қауырсынмен жабылған, ал аяқтары қызғылт. Тұмсығы ақ ұшы бар қою қызғылт түсті. Қанаттары қара қоңыр, ал құйрығы кең, қызыл қоңыр түсті. Көздері қара қоңыр, айналасы қызыл терімен оралған. Жаңадан туған көгершіндердің қауырсыны сирек, жұмсақ ақ түсті болады және көздері жабық. Қызғылт көгершіннің дауысы – қысқа, қатаң "ху-ху" деп естілетін ұшу шақыруынан тұрады. Еркегінің аумақтық шақыруы – бірнеше көңілді дауыс. Реюньон қызғылт көгершінінің бір түрі шамамен 1700 жылы Реюньон аралында жойылып кеткен.

Қорғау

Қазіргі уақытта қызғылт көгершін IUCN бойынша "Қауіпті жағдайда" саналады, бұл 2018 жылы "Жойылу қаупі төнуде" санатынан және 2000 жылы "Өте қауіпті жағдайда" санатынан төмендетілген. Орта тұру орындарының жойылғандығы және жаңадан келген жыртқыштардың салдарынан 1991 жылы популяция 10-ға дейін азайды. Durrell Wildlife Conservation Trust бастама көтеріп, қолдаған және негізінен Маврикийдің жабайы табиғат қоры жүзеге асырған тұтқында өсіру және табиғатқа қайта енгізу бағдарламасы 2018 жылы табиғатта шамамен 400 көгершіннің болуына, сондай-ақ қосалқы ретінде сақталатын денсаулы тұтқындағы популяцияның қалыптасуына әкелді.

Қауіптер

Тіршілік ортасының деградациясы, жаңадан келген жыртқыштар және жануарлар аурулары – қызыл көгершіннің өмір сүруіне қауіп төндіретін негізгі мәселелер. Маврикийде туған орманның бар болғаны 2% ғана қалды, ал осы қалған орманның көп бөлігі Қара өзен шатқалының ұлттық паркі маңындағы жоталардың биік беткейлерінде орналасқан. Кездесетін жыртқыштардың ішінде краб жейтін макак (Macaca fascicularis), кішкентай азиялық мангуст (Urva auropunctata), егеуқұйрықтар және жабайы мысықтар бар. Қытай гуавасы және привет сияқты инвазивті өсімдік түрлері туған орман өсімдіктеріне басымдық беріп, олардың өсуіне тосқауал қояды. Осы туған өсімдік түрлері болмаса, қызыл көгершінге қолайлы ұя салу орындарын немесе тамақ көзін табу қиынға соғады. Циклон сияқты ауқымды ауа райы құбылыстары да тіршілік ортасының деградациясын күшейтеді. Қосымша жем беруге арналған тамақтандыру станциялары жем жиналатын көгершіндердің саны артып, араларында аурудың таралуын жылдамдатуы мүмкін. Бұл трихомонозға қатысты болуы мүмкін, ол бастапқыда Маврикийге әкелінген көгершіндермен келген. Қызыл көгершіннің, сондай-ақ аз қалған популяцияда өмір сүретін көптеген жойылуға жақын түрлердің алдында тұрған маңызды мәселе – гетерозис құлдырауы. Маврикийде қызыл көгершін бейнеленген пошта маркалары жарық көрді.