Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Брахмалық жазу жүйесінің абугидасы
Abugida writing system of the Brahmic family
Тигалари (Tigaḷāri lipi, tulu lipi), сондай-ақ Тулу жазуы деп белгілі, Оңтүстік брахмалық жазу болып табылады және Тулу, Каннада және Санскрит тілдерін жазу үшін қолданылған. Ол негізінен Санскрит тіліндегі Ведалық мәтіндерді жазу үшін пайдаланылған. Ол Гранта жазуынан дамыған. Каннада тілінде сөйлейтін аймақтарда (Мальнад аймағы) оны Тигалари липи деп атайды, ал Тулу тілінде сөйлейтіндер оны Тулу липи деп атайды. Ол өзінің туыс жазуы – Малаялам жазуымен үлкен ұқсастық пен байланысқа ие, ол да Гранта жазуынан дамыған. Осы жазудың қолданылуы туралы ең ерте жазба Кулашекарадағы Шри Веранараяна ғибадатханасындағы тас жазуда табылды, ол толық Тигалари/Тулу жазуында және Тулу тілінде жазылған, 1159 жылға жатады. 15 ғасырдан бастап Тулу тіліндегі әртүрлі жазулар Тигалари жазуында жазылған. 17 ғасырға жататын «Шри Бхагавато» және «Кавери» атты екі Тулу дастаны да осы жазуда жазылған. Бұл жазуды Шивали брахмандары, сондай-ақ Каннада тілінде сөйлейтін Хавяка брахмандары мен Кота брахмандары Ведалық мантраларды және басқа да Санскрит діни мәтіндерін жазу үшін қолданған. Дегенмен, Тулу тілінде сөйлейтін адамдардың арасында бұл жазуды қайта жаңғыртуға қызығушылық артып келеді. Карнатака үкіметінің мәдени бөлімі – Карнатака Тулу Сахитья Академиясы, Маңгалур және Удупи аудандарындағы мектептерде Тулу тілін (Каннада жазуында) және Тигалари жазуын енгізді.
Tigalari (Tigaḷāri lipi, tulu lipi), also known as Tulu script, is a Southern Brahmic script which was used to write Tulu, Kannada, and Sanskrit languages. It was primarily used for writing Vedic texts in Sanskrit. It evolved from the Grantha script. It is called as Tigalari lipi in Kannada speaking regions (Malnad region) and Tulu speakers call it as Tulu lipi. It bears high similarity and relationship to its sister script Malayalam, which also evolved from the Grantha script. The oldest record of the usage of this script found in a stone inscription at the Sri Veeranarayana temple in Kulashekara here is in complete Tigalari/Tulu script and Tulu language and belongs to the 1159 A. D. The various inscriptions of Tulu from the 15th century are in the Tigalari script. Two Tulu epics named Sri Bhagavato and Kaveri from the 17th century were also written in the same script. It was also used by Tulu speaking Brahmins like Shivalli Brahmins and Kannada speaking Havyaka Brahmins and Kota Brahmins to write Vedic mantras and other Sanskrit religious texts. However, there has been a renewed interest among Tulu speakers to revive the script as it was formerly used in the Tulu speaking region. The Karnataka Tulu Sahitya Academy, a cultural wing of the Government of Karnataka, has introduced Tuḷu language (written in Kannada script) and Tigalari script in schools across the Mangalore and Udupi districts.
Басқа жазулармен салыстыру
Тигалари және малаялам екеуі де гранта жазуынан тараған, және жеке әріптерінде де, басқа үнді жазуларына қарағанда дауыссыз қосылыстарын аз қолдана отырып, бір-біріне ұқсайды. 9-10 ғасырлар шамасында гранта жазуынан пайда болған және кейін екі жазуға бөлінген «Батыс Гранта» деп аталатын бір жазу болған деп есептеледі. Бұл кестеде ka, kha, ga, gha, ṅa дауыссыз әріптері гранта, тигалари, малаялам, каннада және сингала сияқты басқа оңтүстік үнді жазуларымен салыстырылады.
Tigalari and Malayalam are both descended from Grantha script, and resemble each other both in their individual letters and in using consonant conjuncts less than other Indic scripts. It is assumed that a single script around 9th 10th century called Western Grantha, evolved from Grantha script and later divided into two scripts. This table compares the consonants ka, kha, ga, gha, ṅa with other Southern Indic scripts such as Grantha, Tigalari, Malayalam, Kannada and Sinhala.
Юникод
Тигалари (тулу) әрпін 2011 жылы Майкл Эверсон, ал 2017 жылы Вайшнави Мурти К. Ю. және Винод Ражан Юникодқа ұсынды. Шринидхи А және Шридатта А L2/17 378 нұсқасының бұрынғы нұсқасы болған L2/16 241 туралы пікір білдірді. Соңғы ұсыныс – Карнатака Тулу Сахития академиясының докторы Акаш Радж Джайн жасаған L2/22 034. Қазіргі ұсыныс бойынша 2 түрлі жазу жасау көзделуде: бірі – ескі құжаттар мен қолжазбаларды жариялау үшін, бұл жазу мүмкіндігінше көне жазуға жақын болуы тиіс, аталған құжаттар бойынша зерттеулер әлі де жүріп жатыр. Екіншісі – күнделікті қолдану үшін Малаялам және Каннада жазуларының ықпалымен жаңадан жасалған, оңайлатылған нұсқа. Бұл жұмыс аяқталған. Бұл ұсынысты Карнатака Тулу Сахития академиясы да қолдайды.
Proposals of Tigalari (Tulu) have been submitted to Unicode in 2011 by Michael Everson and in 2017 by Vaishnavi Murthy K. Y. and Vinodh Rajan. Srinidhi A and Sridatta A also made comments on L2/16 241, the previous version of L2/17 378. , the most recent proposal is L2/22 034 by Dr. Akash Raj Jain of Karnataka Tulu Sahitya Academy. Currently the proposal is to make 2 different scripts, one matching the archaic script as closely as possible for publishing old documents and manuscripts for which research is still going on, another is a simplified newly created version with some influence from Malayalam and Kannada scripts for daily use of Tulu for which the work is complete. This proposal is supported by the Karnataka Tulu Sahitya Academy too.