Кіріспе

Еврейлік үгіт және қоғамдық қызмет көрсету ұйымы

1984 жылы құрылған Дәстүрлі иудаизм одағы – дәстүрлі, халахикалық еврей үгітін жүргізетін және қоғамдық қызметтер көрсететін ұйым. Бастапқыда ол өзін «Дәстүрлі консервативті иудаизм одағы» деп атады, бірақ консервативті қозғалыстан бөлінген соң «консервативті» деген сөзді атауынан шығарды. 1985 жылы раввин Рональд Д. Прайс ұйымның атқарушы директоры, кейіннен атқарушы вице-президенті болып тағайындалды. Ол 2011 жылы зейнетке шыққанға дейін 26 жыл осы қызметте болды. Одан кейін рабби Дэвид Бауман, сосын рабби Джеральд Суссман жетекшілік етті, ол қазіргі уақытта (2018 жыл) атқарушы директор. 1988 жылы консервативті иудаизм ішінде өзгерістерге қол жеткізуге тырысқаннан кейін UTJ мүшелері атауынан «консервативті» деген сөзді алып тастауға дауыс берді. Екі жылдық келіссөздерден соң UTJ-ның раввиндер қауымдастығы қазіргі заманғы православиелік раввиндер ұйымын – Дәстүрлі православиелік раввиндер қауымдастығын өз құрамына қосты. Біріктірілген раввиндер органы бүгін МОРАСАХ (מوعצת רבנים שומרי ההלכה) деп аталады. UTJ жетекшілерінің кейбіреулері әртүрлі уақытта өзін консервативті, қазіргі православиелік немесе конфессияаралық деп атады. UTJ-ның Дәстүрлі иудаизм институты (ITJ) (המתיבתא ללימודי היהדות) бірнеше раввиндерге семиха берді, бірақ 2018 жылдың соңына қарай семиха алуға студенттер жоқ. UTJ-ның Халахикалық сауалдар жөніндегі тобы «Томейх каХалаха» деген атпен үш томдық жинақ жариялады. UTJ «MTV Challenge – Медиа және Тора құндылықтары» атты білім беру бағдарламасын жасады, ол жоғары сынып оқушыларына электрондық бұқаралық ақпарат құралдарына жауап беруге қажетті құралдарды ұсынуға арналған. UTJ көбінесе консервативті және православиелік иудаизм арасындағы идеологиялық кеңістікте орналасқан немесе белгілі бір діни бағытты білдіретін ұйым ретінде қарастырылады.

Шығу тегі

Дәстүрлі яһудилік одағы, бастапқыда Дәстүрлі консервативті яһудилік одағы деп аталған, 1984 жылдың күзінде консервативті басшылықтың, әсіресе Яһуди теологиялық семинариясының, халах процесіне берілген міндеттемесінен айырылғанына наразы болған дінтанушылар мен раввиндер тобы құрды. Оның алдында Американың Яһуди теологиялық семинариясының Талмуд профессоры Дэвид Вайс Халивни басқаратын дәстүрлі консервативті раввиндер тобы болды. Олар идеологиялық айырмашылықтарға байланысты қозғалыстан бөлінді, оның ішінде халахтағы өзгерістерге қатысты көзқарас және әйелдерді раввинатқа қабылдау мәселесі де болды. Раввин Халивни және басқа дәстүршілдер Яһуди заңының осы және басқа да салаларында консервативті қозғалыстың дәстүрлі тәжірибелерден заң шығару арқылы, сот шешімі емес, сауалнама немесе көпшілік дауыс беру арқылы өзгерістер енгізгенін мәлімдеді. Дәстүршілдер халахикалық шешімдерді Талмуд және халах ғалымдары заңдық ойлау процесін ұстанғаннан кейін қабылдауы керек деп сенді. ХХ және ХХІ ғасырдың ең беделді Талмуд ғалымдарының бірі – раввин Халивни, консервативті қозғалыстың мақұлдаған тәсілінен гөрі біртіндеп жүзеге асырылатын процесте әйелдердің раввиндер ретінде шектеулі рөл атқаруына рұхсат беретін респонсум жазған. Халивни консервативті қозғалыстан шығу және UTJ-ны құру алдында осы респонсумды қайтарып алды. UTJ өзінің бірінші томының бір бөлігі ретінде әйелдерді раввиндерге бекітуге қарсы респонсум шығарды. Одақ бастапқыда жеке діни ағымның элементтерін құруды жоспарлады, оның ішінде раввиндер қауымдастығы, раввиндік мектеп және синагогалар қауымдастығы. Кейіннен ұйым өзін транс-конфессиялық сипаттамамен сипаттады.

Сенімдер мен тәжірибелер

Дәстүрлі иудаизм одағы иудаизмнің қасиетті мәтіндерін зерттеудің заманауи тәсілдерін, соның ішінде сын тәсілдерін қолдануды және Құжаттық гипотеза сияқты көзқарастарды зерттеуді, еврей заңын түсіндіру және оны қабылдауға қатысты классикалық тәсілдер деп санайды. Осылайша, ол қазіргі православие иудаизмі мен консервативті иудаизмнің арасында тұр. Қазіргі православие иудаизмі қазіргі жазба Таурат пен Ауызша Таураттың Синай тауында Мұсаға Құдайдан аян арқылы берілген үзіліссіз дәстүрде жеткеніне сенсе, UTJ пікірінше, консервативті иудаизм кейде жеке көзқарастарға классикалық халахикалық зерттеулерден басымдық беруге рұқсат берген. Одақ әйелдердің дұға тобын қолдады. Оның раввиндік мектебі – Метифта әйелдерді раввин ретінде бекітпейді. Одақтың негізін қалаушылардың бірі және оның раввиндік мектебінің басшысы Дэвид Вайс Халивни қазіргі заманғы Киелі кітапты сынап қарау (сондай-ақ Талмудты сынап зерттеу) мен дәстүрлі діни сенімді үйлестіру туралы көп жазды. «Пешат пен Дераш» және «Аян қалпына келтірілді» кітаптарында ол «Chate'u Israel» («Израиль күнә жасады») деп аталатын ұғымды дамытты, онда Киелі кітап мәтіндері бастапқыда Мұсаға Синай тауында берілгенін, бірақ кейін қалпына келмейтіндей бұзылып, қазіргі мәтіндер оларды қалпына келтіру үшін редакторлармен өңделгенін айтты.

Консервативті иудаизммен қарым-қатынасы

UTJ мен USCJ арасында маңызды айырмашылықтар бар, себебі UTJ раввиндері әдетте әйелдерге қатысты мәселелерде немесе сиддурларды қолдануда халахикалық тұрғыдан қатаң нұсқаларды таңдайды. Мысалы, UTJ синагогтарында ерлер мен әйелдер бөлек отырады, және әйелдер шалих цибур рөліндегі қызмет атқармайды, бұл екі мәселені де консервативті раввиндер халахикалық тұрғыдан дұрыс деп санайды. «Яһуди таңдаулары» (Бернард Мелвин Лазервиц және т.б.) кітабында Дәстүрлі иудаизм одағы консервативті иудаизмнің ішіндегі бір діни бағыт ретінде қарастырылады, 8-бет. UTJ-ның құрылуын сипаттағанда Стефан Рейф UTJ-ның негіс қалаушыларын консервативті қозғалыстағы «дәстүрді сақтаушылар» деп атайды. Дегенмен, көптеген басқа да дереккөздер Дәстүрлі иудаизм одағын православие мен консервативті қозғалыстың арасындағы жаңа діни ағым ретінде сипаттайды.

Дәстүрлі иудаизм институты / Метифта

Дәстүрлі иудаизм институты, сондай-ақ Метифта деп аталады, UTJ ұйымының демеушілігімен жұмыс істейтін раввиндік мектеп болды. 1991 жылдан 2010 жылға дейін Метифта семиха (рабиндік санаты), ерлер мен әйелдер үшін Бет-Мидраш бағдарламасы және раввиндерге арналған біліктілікті арттыру курстарын ұсынды. Сонымен қатар, жақын орналасқан Фэрли Дикинсон университетімен бірлесіп, еврей қауымдық қызметіне бағытталған мемлекеттік басқару магистрі дәрежесін берді. 2010 жылдан бастап, UTJ Нью-Джерсиден Нью-Йоркке көшкеннен кейін, Метифта тек қана онлайн оқытуды ұсынды. Раввиндік бағдарламаны бітірген түлектер консервативті және ортодоксалдық синагогаларда жұмысқа орналасты.

Қаржылық қиындықтар

Дәстүрлі яһудилік одағы Ұлы дағдарыс кезінде банкроттыққа өтініш берді. 2011 жылдың қаңтарында банкроттықтан шыққанмен, қарыздарын толық төлеу үшін Нью-Джерси штатының Тинек қаласындағы бас кеңсесін сатуға мәжбүр болды. Бұл ғимаратты бұрынғы UTJ қауымы болған Netivot Shalom қауымы сатып алды.