Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Лекцистерниум – ежелгі Римдегі құдайлар мен құдайыштарды ырыздандыру рәсімі, құдайларға арналған тағамдық құрбандықтан тұратын. Бұл сөз "диванды жаю (немесе "кесу")" деген мағына беретін lectum sternere сөзінен шыққан. Құдайлар өздерінің бюстерімен немесе мүсіндерімен, немесе қоладан, балауыздан немесе мәрмәрден жасалған бастары бар ағаштан жасалған көшірме фигуралармен бейнеленген. Сондай-ақ, құдайлық бейнелердің қасиетті шөптерден жасалған, бір-біріне байланған, басына балауыз маска кигізілген, бас пішініндегі орамдар болғаны да айтылады, олар Аргей деп аталатын сабаннан жасалған мүсіндерге ұқсас. Диван (лектус) матамен жабылып дайындалған. Оған құдайға тиесілі қасиетті заттар (мысалы, жеңіс шеруінде берілген лавр гүлдері) қойылған. Әр диванға құдайлар жұбы орналастырылған, кейде олар еркек және әйел құдайлардың эквиваленті болған. Егер бейне антропоморфты болса, сол қолдары тамақ ішу позында, жастыққа (пульвин) сүйенген. Дивандар (пульвинар) ашық көшеде, ғибадатхана алдында немесе луди кезінде пульвинарда немесе көру орнында орналастырылып, диван алдындағы үстелге тағам дайындалған.
The lectisternium was an ancient Roman propitiatory ceremony, consisting of a meal offered to gods and goddesses. The word derives from lectum sternere, "to spread (or "drape") a couch." The deities were represented by their busts or statues, or by portable figures of wood, with heads of bronze, wax or marble. It has also been suggested that the divine images were bundles of sacred herbs tied together in the form of a head, covered by a waxen mask so as to resemble a kind of bust, rather like the straw figures called Argei. A couch (lectus) was prepared by draping it with fabric. The figures or sacred objects pertaining to the deity (such as the wreath awarded in a triumph) were laid upon it. Each couch held a pair of deities, sometimes male with female equivalent. If the image was anthropomorphic, the left arms were rested on a cushion (pulvinus) in the attitude of reclining to eat. The couches (pulvinar) were set out in the open street, or a temple forecourt, or in the case of ludi, in the pulvinar or viewing box, and a meal was served on a table before the couch.
Тарих
Ливийдің айтуынша, бұл рәсім Римде б.з.д. 399 жылы "алғаш рет" өтті, себебі оба індетінен кейін Сибилла кітаптарына архивті сақтайтын екі діни шенеунік (кейін 10, кейін 15) – duumviri sacris faciundis жүгінді. Аполлон мен Латона, Геркулес пен Диана, Меркурий мен Нептун сияқты үш құдай жұбына үш төсек дайындалды. Мереке сегіз (немесе жеті) күнге созылды және жеке тұлғалар да оны тойлады. Азаматтар есіктерін ашық ұстады, жанжалдар ұмытылды, борышкерлер мен тұтқындар босатылды, қайғыны сейкілдету үшін барлық мүмкіндік жасалды. Кейіннен басқа құдайларға да осындай құрмет көрсетілді: Фортуна, Сатурн, Авентиннің Юнона Регинасы, үш Капитолий құдайы (Юпитер, Юнона, Минерва). Б.з.д. 217 жылы Тразимен көліндегі римдіктердің жеңілісінен кейін, ежелгі грек дініндегі он екі олимпиялық құдайға сәйкес алты құдай жұбына үш күн лекцистерний ұйымдастырылды: Юпитер, Юнона, Нептун, Минерва, Марс, Венера, Аполлон, Диана, Вулкан, Веста, Меркурий, Церера. Б.з.д. 205 жылы жағымсыз белгілерден алаңдаған римдіктерге Фригиядағы Пессинустан құдайлардың Ұлы анасын әкелуге бұйрық берілді; келесі жылы мүсін Римге жеткізіліп, лекцистерний өткізілді. Кейінгі уақытта лекцистерний әртүрлі храмдарда тұрақты, тіпті күнделікті болатын. Кейде "Төсекке мата жабу" римдік жеңіс тойларының бір бөлігі болды. Аулус Хирцийдің мәлімдемесіне сәйкес, Юлий Цезарь Галлияда жеңіске жеткеннен кейін, болашақ жеңіске үміттеніп, "жабылып салынған асханалармен" қарсы алынды. Мұндай мерекелерді Сибилла кітаптары арнайы жағдайларда бұйырған алғашқы лекцистерниялардан ажырату қажет. Империя дәуірінде құдайлар үшін диванның орнына орындықтар қойылды, ал оларға арналған лекцистерний селистернийге айналды. Бұл римдік дәстүрге сәйкес келеді, өйткені ертеде отбасының барлық мүшелері бірге тамақтанса, кейінірек кемінде әйелдер мен балалар да бірге отыратын. Бұл лекцистернийдегі бастапқы практика мен Эпулум Йовистің арасындағы айырмашылықтың бір тұсы, себебі соңғысында құдайларға орындық берілсе, лекцистернийде олар тіреліп жататын. Христиандық дәуірде бұл сөз қайтыс болғандарды еске алуға арналған мерекелерде қолданылды.
Livy says that the ceremony took place "for the first time" in Rome in the year 399 BC, after a pestilence had caused the Sibylline Books to be consulted by the duumviri sacris faciundis, the two (later 10, and later 15) priestly officials who maintained the archive. Three couches were prepared for three pairs of gods — Apollo and Latona, Hercules and Diana, Mercury and Neptune. The feast lasted for eight (or seven) days, and was also celebrated by private individuals. The citizens kept open house, quarrels were forgotten, debtors and prisoners were released, and everything done to banish sorrow. Similar honors were paid to other divinities in subsequent times: Fortuna, Saturnus, Juno Regina of the Aventine, the three Capitoline deities (Jupiter, Juno, Minerva). In 217 BC, after the Roman defeat at Lake Trasimene, a lectisternium was held for three days to six pairs of gods, corresponding to the Twelve Olympians of ancient Greek religion: Jupiter, Juno, Neptune, Minerva, Mars, Venus, Apollo, Diana, Vulcan, Vesta, Mercury, Ceres. In 205 BC, alarmed by unfavorable prodigies, the Romans were ordered to fetch the Great Mother of the gods from Pessinus in Phrygia; in the following year the image was brought to Rome, and a lectisternium held. In later times, the lectisternium became a constant or even daily occurrence, celebrated in the different temples. Occasionally the "Draping of Couches" was part of Roman Triumph celebrations. Aulus Hirtius reports that Julius Caesar was greeted with "draped dining couches" following his victory in Gaul, in anticipation of a forthcoming triumph. Such celebrations must be distinguished from those which were ordered, like the earlier lectisternia, by the Sibylline Books in special emergencies. In the Imperial era, chairs were substituted for couches in the case of goddesses, and the lectisternium in their case became a sellisternium. This was in accordance with Roman custom, since in the earliest times all the members of a family sat at meals, and in later times at least the women and children. This is a point of distinction between the original practice at the lectisternium and the epulum Jovis, the goddesses at the latter being provided with chairs, whereas in the lectisternium they reclined. In Christian times the word was used for a feast in memory of the dead.
Шығу тегі
Құдайларға тамақ сыйлау Рим дәуірінің өте ерте кезінде конфарреация рәсімі және Эпулум Джовис (көбінесе лекцистерниймен шатастырылады) сияқты жағдайларда жасалған. Дегенмен, лекцистернияның грек текті болуы мүмкін. Гректердің теоксениясы (Θεοξένια) осыған ұқсас, бірақ құдайлар мезбеншінің рөлін атқарды. Осымен байланысты құдайлар бұрын римдік дінге белгісіз болған, бірақ көбінесе римдік есімдермен жасырылған, немесе жаңа культпен қамтамасыз етілген. Мысалы, Геркулес Ара Максимадағыдай құлшылыққа ие болған жоқ, онда Сервий мен Корнелий Балбустың сөзіне сүйенсек, лекцистернийге тыйым салынған. Лекцистерний өткізуге бола ма, жоқ па деген шешімді Сибиллиндік кітаптар қабылдады, олар грек тектес; тамақ ішкенде жату салты да гректерден келген. Бірақ, кейбірлер бұл рәсімнің этрусктіктерден бастау алғанын айтады, ал Сибил кітаптарының өзі ежелгі итальяндық "қара кітаптар" деп есептеледі. Мүмкін, лекцистерния Римде күнделікті оқиғаға айналғандықтан, адамдар оның шетелдік шығу тегін және алғаш рет қалай енгізілгенін ұмытып, содан кейін пульвинар сөзі оның байланыстарымен бірге ол болмаған заманға көшірілді.
Offerings of food were made to the gods in very early Roman times on such occasions as the ceremony of confarreatio, and the epulum Jovis (often conflated with the lectisternium). The lectisternia, however, are likely of Greek origin. The Greek theoxenia (Θεοξένια) is similar, except that the gods played the part of host. The gods associated with it were either previously unknown to Roman religion, though often concealed under Roman names, or were provided with a new cult. Thus Hercules was not worshipped as at the Ara Maxima, where, according to Servius and Cornelius Balbus a lectisternium was forbidden. The Sibylline Books, which decided whether a lectisternium was to be held or not, were of Greek origin; the custom of reclining at meals was Greek. Some, however, assign an Etruscan origin to the ceremony, the Sibylline Books themselves being looked upon as old Italian "black books." It may be that as the lectisternia became an almost everyday occurrence in Rome, people forgot their foreign origin and the circumstances in which they were first introduced, and then the word pulvinar with its associations was transferred to times in which it had no existence.