Кіріспе

Лекцистерниум – ежелгі Римдегі құдайлар мен құдайыштарды ырыздандыру рәсімі, құдайларға арналған тағамдық құрбандықтан тұратын. Бұл сөз "диванды жаю (немесе "кесу")" деген мағына беретін lectum sternere сөзінен шыққан. Құдайлар өздерінің бюстерімен немесе мүсіндерімен, немесе қоладан, балауыздан немесе мәрмәрден жасалған бастары бар ағаштан жасалған көшірме фигуралармен бейнеленген. Сондай-ақ, құдайлық бейнелердің қасиетті шөптерден жасалған, бір-біріне байланған, басына балауыз маска кигізілген, бас пішініндегі орамдар болғаны да айтылады, олар Аргей деп аталатын сабаннан жасалған мүсіндерге ұқсас. Диван (лектус) матамен жабылып дайындалған. Оған құдайға тиесілі қасиетті заттар (мысалы, жеңіс шеруінде берілген лавр гүлдері) қойылған. Әр диванға құдайлар жұбы орналастырылған, кейде олар еркек және әйел құдайлардың эквиваленті болған. Егер бейне антропоморфты болса, сол қолдары тамақ ішу позында, жастыққа (пульвин) сүйенген. Дивандар (пульвинар) ашық көшеде, ғибадатхана алдында немесе луди кезінде пульвинарда немесе көру орнында орналастырылып, диван алдындағы үстелге тағам дайындалған.

Тарих

Ливийдің айтуынша, бұл рәсім Римде б.з.д. 399 жылы "алғаш рет" өтті, себебі оба індетінен кейін Сибилла кітаптарына архивті сақтайтын екі діни шенеунік (кейін 10, кейін 15) – duumviri sacris faciundis жүгінді. Аполлон мен Латона, Геркулес пен Диана, Меркурий мен Нептун сияқты үш құдай жұбына үш төсек дайындалды. Мереке сегіз (немесе жеті) күнге созылды және жеке тұлғалар да оны тойлады. Азаматтар есіктерін ашық ұстады, жанжалдар ұмытылды, борышкерлер мен тұтқындар босатылды, қайғыны сейкілдету үшін барлық мүмкіндік жасалды. Кейіннен басқа құдайларға да осындай құрмет көрсетілді: Фортуна, Сатурн, Авентиннің Юнона Регинасы, үш Капитолий құдайы (Юпитер, Юнона, Минерва). Б.з.д. 217 жылы Тразимен көліндегі римдіктердің жеңілісінен кейін, ежелгі грек дініндегі он екі олимпиялық құдайға сәйкес алты құдай жұбына үш күн лекцистерний ұйымдастырылды: Юпитер, Юнона, Нептун, Минерва, Марс, Венера, Аполлон, Диана, Вулкан, Веста, Меркурий, Церера. Б.з.д. 205 жылы жағымсыз белгілерден алаңдаған римдіктерге Фригиядағы Пессинустан құдайлардың Ұлы анасын әкелуге бұйрық берілді; келесі жылы мүсін Римге жеткізіліп, лекцистерний өткізілді. Кейінгі уақытта лекцистерний әртүрлі храмдарда тұрақты, тіпті күнделікті болатын. Кейде "Төсекке мата жабу" римдік жеңіс тойларының бір бөлігі болды. Аулус Хирцийдің мәлімдемесіне сәйкес, Юлий Цезарь Галлияда жеңіске жеткеннен кейін, болашақ жеңіске үміттеніп, "жабылып салынған асханалармен" қарсы алынды. Мұндай мерекелерді Сибилла кітаптары арнайы жағдайларда бұйырған алғашқы лекцистерниялардан ажырату қажет. Империя дәуірінде құдайлар үшін диванның орнына орындықтар қойылды, ал оларға арналған лекцистерний селистернийге айналды. Бұл римдік дәстүрге сәйкес келеді, өйткені ертеде отбасының барлық мүшелері бірге тамақтанса, кейінірек кемінде әйелдер мен балалар да бірге отыратын. Бұл лекцистернийдегі бастапқы практика мен Эпулум Йовистің арасындағы айырмашылықтың бір тұсы, себебі соңғысында құдайларға орындық берілсе, лекцистернийде олар тіреліп жататын. Христиандық дәуірде бұл сөз қайтыс болғандарды еске алуға арналған мерекелерде қолданылды.

Шығу тегі

Құдайларға тамақ сыйлау Рим дәуірінің өте ерте кезінде конфарреация рәсімі және Эпулум Джовис (көбінесе лекцистерниймен шатастырылады) сияқты жағдайларда жасалған. Дегенмен, лекцистернияның грек текті болуы мүмкін. Гректердің теоксениясы (Θεοξένια) осыған ұқсас, бірақ құдайлар мезбеншінің рөлін атқарды. Осымен байланысты құдайлар бұрын римдік дінге белгісіз болған, бірақ көбінесе римдік есімдермен жасырылған, немесе жаңа культпен қамтамасыз етілген. Мысалы, Геркулес Ара Максимадағыдай құлшылыққа ие болған жоқ, онда Сервий мен Корнелий Балбустың сөзіне сүйенсек, лекцистернийге тыйым салынған. Лекцистерний өткізуге бола ма, жоқ па деген шешімді Сибиллиндік кітаптар қабылдады, олар грек тектес; тамақ ішкенде жату салты да гректерден келген. Бірақ, кейбірлер бұл рәсімнің этрусктіктерден бастау алғанын айтады, ал Сибил кітаптарының өзі ежелгі итальяндық "қара кітаптар" деп есептеледі. Мүмкін, лекцистерния Римде күнделікті оқиғаға айналғандықтан, адамдар оның шетелдік шығу тегін және алғаш рет қалай енгізілгенін ұмытып, содан кейін пульвинар сөзі оның байланыстарымен бірге ол болмаған заманға көшірілді.