Кіріспе

Караваджоның суреті

Караваджо 1603–1604 жылдары Санта-Мариядағы Валицеллада (Нуова шіркеуі) оң жақтағы екінші капелласы үшін ең танымал алтарьдық суреттерінің бірін – Мәсіхтің жерленуін жасады. Суреттің көшірмесі қазір капеллада, ал түпнұсқасы Ватикан Пинакотекасында сақталады. Рубенс, Фрагонар, Жерико және Сезан сияқты суретшілердің көптегені оның көшірмелерін жасаған. Жерлеу жоспары 1602/3 жылдары жасалып, басталған болуы мүмкін. Капелла делла Пиета Чиеза Нуовада ерекше орынға ие болды: онда мисса өткізілуі мүмкін еді және оған арнайы индульгенциялар берілді. Жироламо Виттриче Караваджомен тікелей байланыста болды: 1586 жылдың тамызында ол Караваджоның досы Просперо Орсидің әпкесі, гуманист Аурелио Орсидің немересі Оринция ди Лусио Орсиге үйленді. Аурелио өз кезегінде 1623 жылы Папа VIII Урбан болған жас Маффео Барбериниге бір кезде кеңесші болды. Осы байланыстар арқасында Жироламоның ұлы Алессандро 1632 жылы Алатри епископы болды және 1647 жылы Рим губернаторы болып тағайындалғаннан кейін Папа X Иннокентий Памфилиге Караваджоның «Бақсы» (қазір Луврде) суретін сыйға тарта алды. efn|«Нуова шіркеуінде, оң жақтағы екінші капеллада жерленуге дайындалып жатқан Кристо Морто және басқа да кейіпкерлер бар, барлығы маймен салынған; олар бұл оның ең жақсы туындысы дейді» – Франческо Сканелли (1657). efn|«Чиеза Нуовада жерленуге әкелінген өлі Мәсіх ерекше тамаша». efn|Қазір Чиеза Нуовада ілінген сурет – Мишель Коэк жасаған көшірме. Суретте жалпы бет-әлпет маңызды болғанымен, Караваджода қолдардың қайда бағытталғанын әрқашан ескеру қажет. «Дамаск жолындағы Пауылдің дінге келуі» суретінде аспанға қарай, «Матфейді шақыруы» суретінде Левиге қарай. Мұнда өлген Құдайдың құлаған қолы мен таза мата тасқа тиеді; Клеопастың қайғылы Мәриямы аспанға ишара жасайды. Бұл – Исаның уағыздаған хабары: Құдай жерге келді және адамзат пен аспан арасында татулық орнатылды. Әдеттегідей, тіпті ең жоғары құлшыныспен жасалған туындыларында да Караваджо өзін жерге байлап қояды. Ортасында – ақ матамен көз жасын сүртіп жатқан Магдалина Мәриямы, оның беті көлеңкеде. Дәстүр бойынша, Мәриям Мәриямды мәңгі жас ретінде бейнелеу керек еді, бірақ мұнда Караваджо Мәриямды қарт әйел ретінде суреттейді. Мәриям Мәриямның бейнесі де Жақияның артында жартылай жасырылған; біз оны монах киімінде көреміз және оның қолдары жанына созылған, олар тұрған тастың сызығын еліктейді. Оның оң қолы оның басының үстінде, оған тигісі келгендей. Үш әйелдің бірге бейнеленгені – әртүрлі, бірін-бірі толықтыратын қайғының көрінісі. Сол жақтағы бейне Караваджоның «Тәубе еткен Магдалина» (Римдегі Дориа Памфильж галереясы) суретіндегі киімді еліктейді; оң жақтағы бейне Магдалинаның «Дінге келуіндегі» Мәриямын еске салады (Детройт өнер институты). Караваджоның Мәсіхтің жерленуі суреті Микеланджелоның Пиетасына байланысты болғанымен, бұл Пиета емес, өйткені суретте Мәриям болғанымен, онда дұрыс адамдар саны мен түрлері жоқ. Караваджо Рафаэльмен де салыстыру жасайды, оның басты тобы үшін Рафаэльдің Боргезе жерлеуінің суретін пайдаланады. Бұл салыстыру жоғары Ренессанс идеализмін Караваджоның жеке натурализмімен салыстырады. Караваджоның Мәсіхтің жерленуі суреті жерлеу емес, өйткені Мәсіхтің денесі қабірге түсірілмейді, оның орнына тас тақтаға қойылады. Караваджо оны өзінің «Бақытшы Жақия» және «Египетке қашу кезінде демалу» суреттерінде де пайдаланады.

Танымал мәдениетте

Сурет американдық рэпер Уэстсайд Ганнның 2023 жылғы "And Then You Pray For Me" альбомының обложкасында бейнеленген. Обложканы сәнді дизайнер Виргиль Абло жасаған, және ол Никодимнің мойнына фотошоппен тізбектер қосылған суреттің қиылып алынған нұсқасын көрсетеді.