Кіріспе
Сәйкестік тактикасы
1979 жылғы Рассел Моррис альбомы
Италияның депозиттік кепілдік жүйесі
"Есікке аяқ қою" (Foot in the door - FITD) техникасы – бұл адамды алдымен шағын өтінішке келісуге көндіріп, содан кейін үлкен өтінішке келісуге бағытталған сәйкестік тактикасы. Бұл техника өтінішті білдіруші және өтінішті қабылдаушы адамдар арасында байланыс орнату арқылы жұмыс істейді. Егер кішкентай өтініш қабылданса, онда келіскен адам бастапқы шешімімен үйлесімді болу үшін үлкен өтінішке де келісуге міндетті сезінеді. Бұл техника көптеген жағдайларда қолданылады және адамдарды өтініштерге бойұсынуға көндіру үшін жақсы зерттелген тактика болып табылады. Бұл мақал есіктен-есікке сатумен айналысатын сатушыға сілтеме жасайды, ол есікті аяғымен ұстап тұрып, клиентке сату туралы ұсынысты тыңдаудан басқа амал қалдырмайды.
1979 album by Russell Morris
Italian deposit guarantee scheme
Foot in the door (FITD) technique is a compliance tactic that aims at getting a person to agree to a large request by having them agree to a modest request first. This technique works by creating a connection between the person asking for a request and the person that is being asked. If a smaller request is granted, then the person who is agreeing feels like they are obligated to keep agreeing to larger requests to stay consistent with the original decision of agreeing. This technique is used in many ways and is a well researched tactic for getting people to comply with requests. The saying is a reference to a door to door salesman who keeps the door from shutting with his foot, giving the customer no choice but to listen to the sales pitch.
Классикалық эксперименттер
Алғашқы зерттеуде психологтар Калифорниядағы үй шаруасындағы әйелдерге телефон соғып, қолданатын үй шаруашылығы тауарлары туралы бірнеше сұраққа жауап берулерін сұрады. Үш күннен кейін психологтар қайта қоңырау шалып, үйге бес-алты адамды жіберіп, шкафтар мен сақтау орындарынан өтіп, үй шаруашылығы тауарларын екі сағат бойы санауға рұқсат берулерін сұрады. Зерттеушілер бұл әйелдердің тек үлкен сұраныспен бірден сұралған үй шаруасындағы әйелдер тобына қарағанда екі есе көп екі сағаттық сұранысқа келісетінін анықтады. Көптеген тәжірибелер көрсеткендей, "есіктен кіру" тактикасы адамдарды, әсіресе сұраныс қоғамдыққа пайдалы болған жағдайда, орындауға көндіруде тиімді. Зерттеулер көрсеткендей, FITD техникалары электрондық пошта арқылы компьютерде де, тікелей өтініштерден өзге де жағдайларда жақсы жұмыс істейді.
Тарих
Foot in The Door Technique (FITD) әдісін алғаш рет 1966 жылы Джонтан Фридман мен Стэнфорд университетінің Скотт Фрейзері кішігірім өтініштерге келісім беру, үлкен өтініштерге келісуге әкелуі мүмкін деген теорияны дәлелдеу үшін зерттеу жүргізе отырып тапқан. Олардың нәтижелері олардың болжағандарын растады. Экспериментте қатысушылардан бастапқыда терезелеріне қайта өңдеуді қолдау мақсатында белгі ілуді және осы үшін әртүрлі мөлшерде сыйлықтар ($0, $1, $3) беруді сұрады. Бұл жағдай және FITD әдісі қатысушылардың келісім білдіру деңгейін арттырды. Бұл техника қатысушылардың келісім білдіруін арттыруға көмектесетін FITD әдісінің екі кеңейтілген түрі болып табылады. Бұл әдістерді саяси, коммерциялық және қоғамдық сананы арттыру салаларында қолдануға болады. Мысалы, бір зерттеу орган донорлығы туралы сұрақнаманы жүргізу қатысушылардың орган доноры болуға дайындығын арттыратынын көрсетті. Сұрақнамадағы сұрақтардың санын арттыру донор болуға келісімділіктің өзгеруіне әсер етпеді, яғни сұрақнаманың өзі келісімділікті арттыру үшін жеткілікті болды. Бұл зерттеу студенттердің бастапқы, бейтарап және шағын өтінішке келісімі, олардың кейіннен үлкен және алаңдау тудыратын өтінішке келісуге дайындығын арттырып қана қоймай, сонымен қатар алаңдау тудыратын өтінішті бақылау тобына қарағанда аз алаңдау тудыратын болып санағанын көрсетті, бұл FITD әдісін онлайн қолдану үшін маңызды салдарға ие. Интернеттегі жеке өмірге құпиялылық пен анонимділік мүмкіндіктері арқасында, бұл әдісті онлайн режимінде қолдануға болады, бұл адамдарға жеке сұрақтарға қарағанда аз алаңдау тудыратын алаңдау тудыратын оқиғалар туралы ақпарат жинауға мүмкіндік береді. Бұл салада тағы да зерттеулер қажет.
Күнделікті өмірдегі қолдану
Есікке аяқ қою әдісі және қайырымдылық сыйлықтарына қатысты бірнеше зерттеулер бар. Мысалы, Шварцвальд, Бизман және Раз (1983) үйден-үйге ақша жинаудағы FITD әдісінің тиімділігін зерттеді. Олардың зерттеуінде, кейбір қатысушылардан ұйымға қайырымдылық жасауды сұрамас бұрын петицияға қол қою сұралды (есікке аяқ қою шарты). Басқаларынан қайырымдылық жасау алдында петицияға қол қою сұралмады (бақылау шарты). Петицияға қол қою туралы өтініш, қайырымдылық жасау туралы өтініштен екі апта бұрын жасалды. Олар есікке аяқ қою шартындағы адамдардың бақылау шартындағылардан гөрі көп үлесте қайырымдылық жасағанын анықтады. Сондай-ақ, петицияға қол қою туралы шағын өтініш жасау, мұндай өтініш жасамауға қарағанда көбірек ақша жинауға әкелді. Есікке аяқ қою әдісі туралы ғылыми зерттеулердің нәтижелері әртүрлі болды. Кейбір зерттеулер FITD әдісінің қайырымдылық көлемін арттыра алатынын көрсеткенімен, басқа зерттеулер әдістің қайырымдылыққа статистикалық тұрғыдан маңызды әсерін анықтамады. 1989 жылы Индиана университеті мен Калифорния мемлекеттік университеті жүргізген зерттеу көрсеткендей, адамдар мүшелерін донорлыққа беру туралы сауалнаманы толтырғаннан кейін мүшелерін донорға беруге көбірек дайын болды. Сауалнамада 5 немесе 20 сұрақ болғаны маңызды емес, ол бірдей тиімді болып шықты. Бұл зерттеу жас студенттермен жүргізілді, ал ғалымдар осы нәтижелерді одан әрі растау және зерттеуге қатысушылардың санын кеңейту үшін егде жастағы, білімі аз адамдармен қосымша зерттеу жүргізуді атап өтті.
Психология
"Есікке аяқ" әдісінің табыстылық техникасы екенін дәлелдейтін көптеген зерттеулерге қарамастан, адамдар неліктен осы үлгіні ұстанады деген үлкен сұрақ туындайды. Бұл себепті түсіндіретін ең танымал теория – өзін-өзі қабылдау теориясы. Адам алғашқыда бір нәрсеге келіскен кезде, өзіне неге осы сұрақтарға келіскенімді, себебі неде болды деген сұрақ қояды. Осылай шешімге келгенде, бұл оның шынайы тілегі екенін және жауапқа ешқандай сыртқы фактор әсер етпегенін түсінгенде, ол өз шешімімен үйлесімді болу қажеттігін сезінеді және үлкен сұранысқа да келіседі. Өзін-өзі қабылдау теориясын әлеуметтік психолог және Корнелл университетінің зейнеткер профессоры Дэрил Бем жасаған. Бұл теория екі негізгі қағиданы қамтиды: Біріншіден, адамдар өздерінің сенімдері мен көзқарастарын негізінен не істеуді ұнататынына және тәжірибелерінен алған оң немесе теріс нәтижелерге байланысты қалыптастырады. Екіншіден, егер адамдар бір нәрседен ләззат алмайтын болса, олардың оған қызығушылық танытуының ақылға қонымды себебі жоқ. Бұл теория өзіндік білімді түсіндіруде ең кең таралған болып табылады.
Баламалар
Есіктің аяғы (FITD) әдісінде үлкен өтініштердің орындалуын қамтамасыз ету үшін алдымен кішірек өтініштер сұралады, ал есіктің бетінде (DITF) керісінше жұмыс істейді: үлкен өтініштер сұралады, оның қабылданбауын күтіп, содан кейін кішірек өтініштердің орындалуын күтеді. Dolinski (2011) ұсынған балама – аяқты бетке (FITF) әдісі: бірінші өтініш қабылданбағаннан кейін бірден ұқсас қиындық деңгейіндегі екінші өтініш жасалса, немесе бірінші өтініш қабылданған жағдайда екі-үш күннен кейін келісім көбірек болады. Зерттеушілер FITF әдісін қолданғанда 63-68% аралығында келісім деңгейін анықтады, ал дәстүрлі әдістерде бұл көрсеткіш шамамен 50% болды.