Рендилли – кушит тілді кениялық халық. «Құдайдың таяғын ұстаушылар» деген мағына береді. Түйе және мал шаруашылығымен айналысады, тарихы Ежелгі Египетке дейін жетеді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кениядан кушит тілінде сөйлейтін топ – Рендиллер (Rendille, Reendile, Rendili, Randali, Randile және Randille) Кенияның Шығыс провинциясында қоныстанған кушит этносы.
Cushitic speaking group from Kenya
The Rendille (also known as Rendille, Reendile, Rendili, Randali, Randile, and Randille) are a Cushitic ethnic group inhabiting the Eastern Province of Kenya.
Этимология
Рендилл этнонимі "Құдайдың таяғын ұстаушылар" деп аударылады. Түйелер көбінесе олардың аумағының солтүстік бөлігінде, ал мал оңтүстік бөлігінде бағылып келінген. Бұл практиканың бастауы ежелгі Египетке дейін жетеді, және ол жақсы құжатталған. Грассиваро Галло мен Вивианидің сөзіне сүйенсек, кейбір адамдар бұл әдет ежелгі заманда Арабия түбегінен Африка мүйізіне әкелінгенін айтады.
The ethnonym Rendille translates as "Holders of the Stick of God". The camels were generally kept in the northern parts of their territory and the cattle in the southern section. This practice has its origins in Ancient Egypt which is well documented. According to Grassivaro Gallo and Viviani, some people believe the custom was brought to the Horn of Africa during antiquity from the Arabian Peninsula.
Тарих
Сондай-ақ "Құдайдың таяғын ұстағандар" деп аталатын Рендиллер Солтүстік Кениядағы Марсабит округі мен Туркана көлі арасындағы қатал климатты аймақтарда қоныстанды. Олар Борана, Габра және Самбуру тайпаларының көршілері. Бастапқыда Ұлы көлдер аймағынан Эфиопиядан көшіп келгендері айтылады, бірақ басқа этникалық топтармен жайылым мен су үшін болған жиі қақтығыстар нәтижесінде Марсабит тауына қарай ығысып қалды. Рендилдер сыртқы келбетімен басқа кушит тайпаларына ұқсайды, сондықтан Африканың нилот және банту халықтарынан ерекшеленеді. Тілдік жағынан Рендилдер Aweer тайпасына жақын. Мәдени тұрғыдан Габра тайпасына жақын, олардың салтанатты дәстүрлері ұқсас. Олар көшпенді малшылар, ешкі, майлы дөңгелек мүйізді қой және түйелерді бағады. Олардың тегі туралы кең таралған әңгіме бойынша, олар сомали халқынан тараған және бұрын мұсылман дінін ұстанған. Қолайсыз климаттық жағдайлары бар шөлді жерде өмір сүргендіктен, британдық отаршылар олардың жерін басып алуға қызығушылық танытпады, сондықтан Рендилдер Кениядағы отаршылдық үкіметтен көп зардап көрген жоқ. Рендилдерді алғашқы этнологиялық тұрғыдан зерттеуді ХХ ғасырдың басында Уильям А. Чанлер жүргізді. Ол кездескен тазақан Рендилдерді биік бойлы, жіңішке денелі, қызғылт қоңыр терілі, жұмсақ, түзу шашты және тар бет пішінді деп сипаттады. Чанлер сондай-ақ көптеген Рендилдердің "қаһарлы" көк көздері болғанын атап өтті, – Джон Скотт Келти (1904) және Джон Генри Паттерсон (1909) осы туралы мәлімдеген.
Also known as the ‘Holders of the Stick of God’, the Rendille inhabit the climatically harsh regions between Marsabit County and Lake Turkana in Northern Kenya. They are neighbors of Borana, Gabra, and Samburu. Believed to have originally migrated down the Great Lakes from Ethiopia, they were forced towards Mount Marsabit due to frequent conflicts with other ethnic groups over pasture and water for their animals. Visually, the Rendille resemble other Cushitic groups with their facial features. As such they are quite distinct from the Nilotic and Bantu peoples of Africa. Linguistically, the Rendille are closely related to Aweer. Culturally they are closest to Gabra who have similar ceremonial traditions. They are nomadic pastoralists, caring for goats, fat tailed sheep and camels. One widely told story of their origin is that they descended from Somali people and were once Muslims. Since they lived on desert land with unfavorable climatic conditions, the British colonialists were not interested in overtaking their land and the Rendille was, therefore, not very affected by colonial rule in Kenya. The first ethnological study of the Rendille was published at the turn of the 20th century by William A. Chanler. The study described the unmixed Rendille he encountered as tall, slender and reddish brown in complexion, with soft, straight hair and narrow facial features. Chanler additionally remarked that many of the Rendille possessed "fierce" blue eyes, John Scott Keltie (1904) and John Henry Patterson (1909).
Тарату
Этнолог мәліметтері бойынша, 2006 жылы шамамен 94 700 адам Редилле тілінде сөйлеген.
According to Ethnologue, there were approximately 94,700 Rendille speakers in 2006.
Генетика
Женетикалық талдаулардағы соңғы жетістіктер Рендилл халқының этногенезіне жарық түсіруге көмектесті. Генетикалық генеалогия – қазіргі заманғы халықтардың гендерін пайдаланып, олардың этникалық және географиялық тегін анықтауға мүмкіндік беретін жаңа құрал болғанымен, сонымен қатар қазіргі Рендиллдердің болу себептерін түсінуге де көмектесті.
Recent advances in genetic analyses have helped shed some light on the ethnogenesis of the Rendille people. Genetic genealogy, although a novel tool that uses the genes of modern populations to trace their ethnic and geographic origins, has also helped clarify the possible background of the modern Rendille.
mtDNA
Castri және басқалардың (2008) мтДНК зерттеуіне сәйкес, қазіргі Рендилдің аналық тегі афроазиялық туыстас желілер мен Сахара асты гаплогруппаларының қосындысынан тұрады, бұл көршілес Сахара асты халықтарынан әйелдердің гендерінің айтарлықтай ағынын көрсетеді. Рендилдің шамамен 30%-ы Батыс Еуразия гаплогруппаларының I (15%), N1a (8%), M1a (3%) және R0/pre HV (3%) тобына жатады. Қалған үлгілерде Сахара асты макрогаплогруппасы L-дің түрлі тармақтары кездеседі, олардың көп бөлігі L0a (22%) және L2a (8%) құрайды.
According to an mtDNA study by Castri et al. (2008), the maternal ancestry of the contemporary Rendille consists of a mixture of Afro Asiatic associated lineages and Sub Saharan haplogroups, reflecting substantial female gene flow from neighboring Sub Saharan populations. About 30% of the Rendille belonged to the West Eurasian haplogroups I (15%), N1a (8%), M1a (3%) and R0/pre HV (3%). The remaining samples carried various Sub Saharan macro haplogroup L sub clades, mainly consisting of L0a (22%) and L2a (8%).
Автосомалық ДНК
Рендилдің аутосомалық ДНК-сы Тишкофф және тағы басқалар (2009) Африкадағы түрлі халықтардың генетикалық байланыстарын зерттеген толыққанды зерттеуде қарастырылды. Байес кластерлік талдау нәтижесінде Рендилдер көбінесе Ұлы көлдер аймағында қоныстанған басқа афроазиялық тілдес халықтармен бірге топтасты. Бұл көлдік топтар Африка мүйізінде, Солтүстік Африкада және Сахарадағы афроазиялық тілдес халықтардан өзгеше кластер құрады. Бұл ерекшелік Рендилдер мен көршілес Нило-Сахара және Банту қауымдастықтары арасындағы айқын генетикалық алмасулармен түсіндірілді.
The Rendille's autosomal DNA has been examined in a comprehensive study by Tishkoff et al. (2009) on the genetic affiliations of various populations in Africa. According to Bayesian clustering analysis, the Rendille generally grouped with other Afroasiatic speaking populations inhabiting the Great Lakes region, with these lacustrine groups forming a cluster distinct from that of the Afroasiatic speaking populations in the Horn of Africa, North Africa and the Sahara. This difference was attributed to marked genetic exchanges between the Rendille and neighboring Nilo Saharan and Bantu communities.
Бөлімшелер
Спенсердің (1973) сөзінше, рендилдер аталық желілік рулық топтардың (кейя) жас бойынша ұйымдасқан жүйесімен құрылған, олар он бес руға (топқа) біріктірілген. Олардың ішінде тек тоғызы ғана шынайы рендилдер саналады. Осы Солтүстік рендилдер немесе нағыз рендилдер дәстүрлі рендилдер бөлімінің (белеси) құрамына ғана кіреді. Қалған алты ру бөлімге кірмейді және аралас адамдардан тұрады. Олардың бесеуі рендил (кушит) және самбуру (нил) тегінен шыққан. Аталған гибридтік топтар жиынтығы Ариал немесе Оңтүстік рендилдер деп аталады. Сомалилер "түпкі" немесе "жақсы" рендил этносын (асыл деп белгіленеді) және "жаман" немесе сіңірілген рендилдерді ("самбуру тілінде сөйлейтіндер") ажыратады.
According to Spencer (1973), the Rendille are organized into an age grade system of patrilineal lineage groups (keiya), which are subsumed under fifteen clans (group). Of those, only nine are considered authentic Rendille. These Northern Rendille or Rendille proper are consequently the only ones that are included in the traditional Rendille moiety (belesi). The remaining six clans that are excluded from the moiety consist of mixed individuals. Five of those clans are of Rendille (Cushitic) and Samburu (Nilotic) descent. Collectively, the latter hybrid groups are referred to as the Ariaal or Southern Rendille. The Somalis draw a distinction between the "original" or "good" ethnic Rendille (known as asil), and the "bad" or assimilated Rendille ("those who speak Samburu").