Бенито Ариас Монтано: Испан ғалымы және шығармалары
Benito Arias Montano
Бенито Ариас Монтано (1527-1598) – испандық шығыстанушы, редактор, көп білімді ғалым. Филип II-нің рухани жетекшісі, "Антверпен полиглотының" редакторы болды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Испан шығыстанушысы, редакторы және полимат (1527–1598)
Spanish orientalist, editor and polymath (1527–1598)
Бенито Ариас Монтано (немесе Бенедикт Ариас Монтанус; 1527–1598) – испан шығыстанушысы және полиматы, негізінен Испанияда қызмет еткен. Ол сонымен қатар Антверпен полиглотының редакторы болды. Испания королі Филипп II-нің жеке капелланы дәрежесіне жетті. Оның Антверпен полиглот Библиясына раввиндерге қатысты сілтемелер енгізілгенде, испан инквизициясы оның еңбегін сынап, айыптады.
Benito Arias Montano (or Benedictus Arias Montanus; 1527–1598) was a Spanish orientalist and polymath who was active mostly in Spain. He was also editor of the Antwerp Polyglot. He reached the high rank of Royal Chaplain to King Philip II of Spain. His work was censured by the Spanish Inquisition when rabbinical references were included into his Antwerp Polyglot Bible.
Өмірбаян
Ол Эстремадурадағы Фрегенал-де-ла-Сьерра қаласында дүниеге келді және Севильяда қайтыс болды. Севилья мен Алкала университеттерінде оқығаннан кейін, шамамен 1559 жылы діни шен алды. Ол Әулие Яковтың әскери орденінің діни мүшесі болды және Сеговия епископымен бірге Трент кеңесіне (1562) қатысты, онда ол үлкен құрметке ие болды. Оралғаннан кейін ол Арасенадағы шөлге уақытша шегінді, бірақ 1568 жылы Испания королі Филипп II оны көптеген білімді адамдардың қатысуымен Киелі кітаптың жаңа полиглот басылымын қадағалауға шақырды. Бұл еңбек 1572 жылы (8 томдық) Плантин баспасынан «Biblia sacra hebraice chaldaice, graece et latine, Philippi II regis catholici pietate et studio ad sacrosanctae Ecclesiae usum» деген атпен жарық көрді, ал бірнеше томы biblicus ғылыми тұжырымдамасына арналған. Ариас жалпы басшылықтан басқа, жұмыстың көп бөлігіне жауапты болды және корольдің бұйрығымен оны Римге Папа Григорий XIII-нің бекітуі үшін алып барды. Саламанкадағы семит тілдерінің профессоры Леон де Кастро, Ариастың Вулгата аудармасына қарсы түпнұсқа еврей мәтінін ұсынғаны үшін, Рим және кейін Испан инквизициясына Киелі кітап мәтінін өзгерткені, раввиндік жазбаларды тым еркін пайдаланғаны, Вулгатаның нақтылығына қатысты Трент кеңесінің шешімін елемегені және халдейлік парафраздары арқылы еврейлердің сенімдерін нығайтқаны үшін шағымданды. Римге бірнеше сапардан кейін Ариас 1580 жылы айыптамалардан босатылды және патша ұсынған епископтық лауазымдардан бас тартып, шөлге қайта оралды. Алайда ол корольдік капеллан қызметін қабылдады, бірақ зейнеткерлікке шығуын Эскориал кітапханасын басқару және семит тілдерін оқыту үшін ғана тоқтатты. Ол грек, латын және еврей тілдеріндегі мәтіндерді қамтитын Антверпен полиглот Киелі кітабына енгізілген әлем картасын жасады. Бұл карта картография тарихында Оңтүстік Америкадағы арал ретінде Отты жерді көрсеткен алғашқы карталардың бірі ретінде маңызды рөл атқарды. Монтано аскеттік өмір салған, уақытын дұға мен оқуға арнаған. Полиглотпен байланысты жазылған еңбектердің ішінде ең танымал «Antiquitatum judaicarum libri IX» (Лейден, 1593) еңбегі болды, сонымен қатар Ариас Киелі кітаптың әртүрлі кітаптарына көптеген түсіндірмелер жазды; «Humanae salutis monumenta» (Антверпен, 1571); Туделалық Бенджаминнің саяхат жолдарының латын тіліндегі аудармасы және тақырыптары әртүрлі басқа да еңбектер. Ол сондай-ақ ақын ретінде де танымал болды, оның өлеңдері көбінесе діни мазмұнда болды.
He was born at Fregenal de la Sierra, in Extremadura, and died at Seville. After studying at the universities of Seville and Alcalá, he took orders about the year 1559. He became a clerical member of the Military Order of St. James, and accompanied the Bishop of Segovia to the Council of Trent (1562) where he won great distinction. On his return, he retired to a hermitage at Aracena whence he was summoned by King Philip II of Spain (1568) to supervise a new polyglot edition of the Bible, with the collaboration of many learned men. The work was issued from the Plantin Press (1572, 8 volumes) under the title Biblia sacra hebraice chaldaice, graece et latine, Philippi II regis catholici pietate et studio ad sacrosanctae Ecclesiae usum, several volumes being devoted to a scholarly apparatus biblicus. Arias was responsible for a large part of the actual matter, besides the general superintendence, and in obedience to the command of the king took the work to Rome for the approbation of Pope Gregory XIII. León de Castro, professor of Semitic languages at Salamanca, to whose translation of the Vulgate Arias had opposed the original Hebrew text, denounced Arias to the Roman, and later to the Spanish Inquisition for having altered the Biblical text, making too liberal use of the rabbinical writings, in disregard of the decree of the Council of Trent concerning the authenticity of the Vulgate, and confirming the Jews in their beliefs by his Chaldaic paraphrases. After several journeys to Rome Arias was freed of the charges (1580) and returned to his hermitage, refusing the episcopal honours offered him by the king. He accepted, however, the post of a royal chaplain, but was only induced to leave his retirement for the purpose of superintending the Escorial library and of teaching Semitic languages. He designed a world map which was included into his Antwerp Polyglot Bible which included texts in Greek, Latin and Hebrew. The map was influential in the history of Cartography as one of the first maps to include Tierra del Fuego as an island on South America. Montano led the life of an ascetic, dividing his time between prayer and study. In addition to the works written in connection with the polyglot, the most celebrated of which is Antiquitatum judaicarum libri IX (Leyden, 1593), Arias left many commentaries on various books of the Bible; also: Humanae salutis monumenta (Antwerp, 1571); a Latin translation of the Itinerary of Benjamin of Tudela, and other works on widely varying subjects. He was also celebrated as a poet, his verses being chiefly of a religious nature.