Тикен Джа Факоли: Афро-регги жұлдызының өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Кот-д'Ивуарлық регги әншісі (1968 жылы туған)

Домбия Муса Факоли (1968 жылдың 23 маусымында Одьеннеде туған), көбінесе сахналық атымен – Тікен Жах Факоли (['/t//ɪ//k//ən// /'/dʒ//ɑː// //f//æ//k//ə/'/l//i/]) белгілі, – Кот-д'Ивуарлық регги әншісі және ән жазушы.

Ерте өмір

Думбия Муса Факоли 1968 жылдың 23 маусымында Кот-д'Ивуардың солтүстік-батысындағы Кабадугу аймағындағы Одиенне қаласында дүниеге келген. Ол өте ерте жасында реггимен танысып, 1987 жылы алғашқы тобын – Djelys-ті құрды. Бастапқыда ол аймақ көлемінде белгілі болды, бірақ кейіннен жалпыұлттық деңгейде танылды.

Мансап

Өз елінің әлеуметтік және саяси эволюциясынан алаңдаған Тикен Джа көп ұзамай Кот-д'Ивуардағы саяси ортаға қатысты өткір туындылар жаза бастады. Осы туындылардың бірі 1993 жылы Феликс Уфуэ-Буаньидің қазасына арналды, ол ел жастары арасында үлкен танымалдыққа ие болды. 1998 жылы Факоли Парижде халықаралық сахнада алғаш рет өнер көрсетті. Тикен Джа Факоли "санды ояту" үшін музыка ойнайды. Оның музыкасы өз елінің халқына және жалпы африкалықтарға жасалған көптеген әділетсіздіктер туралы айтады, сонымен қатар пан-африканизмді және Африканың экономикалық, саяси және мәдени жаңаруын қозғайды. Сондықтан көптеген африкалық тыңдаушылар Факолиның өлеңдеріне жақындық сезінеді, өйткені ол қысымға ұшыраған халықтың дауысы болып табылады. Осы байланыс Тикен Джа Факолының бүкіл әлемде танымал суреткер болуына көмектесті. Кот-д'Ивуардағы саяси тұрақсыздық пен ксенофобияның күшеюіне және өлеңдеріне байланысты өлім туралы қорқытуларға ұшырағаннан кейін Факоли 2003 жылдан бері Малидің Бамако қаласында эмиграцияда өмір сүріп келеді. 2007 жылдың желтоқсанында Факоли президент Абдулайе Вадты сынағаннан кейін Сенегалда немесе қуғында жарияланды. 2009 жылы Тикен Джа "Бір концерт – бір мектеп" атты науқанды бастады. Науқан аясында және мекемелермен, ұйымдармен бірлесіп ол Турони ауылында мектеп, ал Малидің Дианке қаласында колледж құрылысын қаржыландыра алды. Ол Буркина-Фасо, Кот-д'Ивуар және Гвинеяда концерттер берді, сонымен қатар білім беруді насихаттау бойынша кең ауқымды коммуникациялық науқан жүргізді. Тикен Джа Факоли басқа суреткерлермен бірлесіп көптеген тректер жазды. Ол Steel Pulse: African Holocaust, Didier Awadi: Stoppez les criminels, Riké: Airt Frais, Bernard Lavilliers: Carnets De Bord, Amadou & Mariam: Dimanche À Bamako, Dub Incorporation Diversité және Tata Pound: Cikan жобаларында қатысты. Ол сондай-ақ Mebgane N’Dour есімді суреткермен бірге African Consciences жинағында орын алды. Ол Эльян де Латур режиссерлік еткен "Көктегі құстар" фильмінде түсті. 2009 жылы "Африканың болашақ регги жұлдызы", режиссері – Макки Фаган. Тикен Джа Самир Бенчиктің "Сабабу" атты деректі фильміне белсенді қатысты, ол Африканың, әсіресе Пил Сүйегі Жағалауының позитивті бейнесін көрсетуге бағытталған, сонымен қатар Тикен сияқты адамдардың Батыс Африкадағы халықтың тұрмыс жағдайын жақсартуға бейбітшілік, демократия, аштықпен күресу, білім беруді дамыту сияқты жолдармен қалай атсалысқанын көрсетті. 2014 жылы ол басқа африкалық суреткерлермен бірге "Cocoa Na Chocolate" трегіне қатысып, ONE ұйымының "Do Agric, It Pays" науқанын қолдады.

Concerned by the social and political evolution of his country, it was not long before Tiken Jah was writing incisive works on the political environment in Côte d'Ivoire. One such work was on the death of Félix Houphouët Boigny in 1993, which resulted in a surge of popularity amongst the nation's youth. In 1998, Fakoly made his first international appearance in Paris. Tiken Jah Fakoly plays music "to wake up the consciences". His music speaks about the many injustices done to the people of his country and Africans in general, as well as inciting calls for pan Africanism and an African economic, political and cultural resurgence. As such, many African listeners feel a deep affinity with his lyrics as Fakoly speaks for oppressed people. This connection has helped make Tiken Jah Fakoly a much listened artist throughout the world. Since the rise in political instability and xenophobia in Côte d'Ivoire and after receiving death threats due to his lyrics, Fakoly has lived in exile in Bamako, Mali since 2003. In December 2007, Fakoly was declared persona non grata in Senegal after criticizing President Abdoulaye Wade. In 2009 Tiken Jah launched a campaign entitled "Un concert une école", or One Concert, One School. Through the campaign, and in collaboration with institutions and associations, he was able to finance the construction of a school in the village of Touroni, and a college in Dianké, Mali. He held concerts in Burkina Faso, Côte d'Ivoire and Guinea, accompanied by a vast communication campaign promoting education. Tiken Jah Fakoly has recorded various tracks with other artists. He is featured on Steel Pulse: African Holocaust, on Didier Awadi: Stoppez les criminels, on Riké: Airt Frais, on Bernard Lavilliers: Carnets De Bord, on Amadou & Mariam: Dimanche À Bamako, on Dub Incorporation Diversité, and on Tata Pound: Cikan. He also appears on the compilation African Consciences with Mebgane N’Dour. He features in the movie Les Oiseaux Du Ciel, directed by Eliane de Latour. 2009 "Africa's Reggae Legend in the Making", Directed by Mackie Fagan. Tiken Jah actively participated in the documentary "Sababou" by Samir Benchikh which aims to promote a positive image of Africa and especially Ivory Coast, by demonstrating how people like Tiken have been engaged in ameliorating the living conditions for people in West Africa through peace, democracy, fighting hunger, promoting education, etc. In 2014 he contributed to the track Cocoa Na Chocolate with other African artists, in support of the Do Agric, It Pays campaign by ONE .

Жеке өмір

Регги әншісі болғанымен және Растафари мәдениетіне үлкен құрметпен қарағанымен, Тикен Джа мұсылман отбасында өскен және бүгінге дейін дінін сақтап келеді. Оның отбасы реггимен шұғылдануын бастапқыда қолдамады. Ол кейде марихуана қолданады, бірақ басқаларды осыдан аулақ болуға шақырады.