Кіріспе

Авторлар мен композиторлар қауымдастықтарының халықаралық конфедерациясы (CISAC) – әлем бойынша авторлар мен шығармашылдардың құқықтарын қорғауға және олардың мүдделерін ілгерілетуге бағытталған коммерциялық емес, үкіметтік емес халықаралық ұйым. Ол авторлық құқық пен авторлардың құқықтарының күшті заңдық қорғалуын жақтады. Бұл авторлық қоғамдардың, сондай-ақ ұжымдық басқару ұйымдары (CMOs), авторлық құқық/роялти жинау қоғамдары, жинау қоғамдары немесе орындау құқықтарын басқару ұйымдары (PRO) деп те аталатын ең ірі халықаралық желісі. 2024 жылғы мәліметтер бойынша, 119 елден 225 авторлық қоғам CISAC мүшесі болып табылады. Бұл авторлық қоғамдар музыкалық баспагерлерді және барлық географиялық аймақтар мен барлық көркемдік салалардан (музыка, аудиовизуалды, драма, бейнелеу өнері және әдебиет) шамамен төрт миллион автор мен баспагерді білдіреді. Олардың тиісті ұлттық аумақтарынан. CISAC 1926 жылы құрылған. Оның халықаралық кеңсесі Францияның Нойли-сюр-Сен қаласында орналасқан, ал төрт аймақтық кеңсесі Венгрияның Будапешт қаласында (Еуропалық істер), Чилидің Сантьяго қаласында (Латын Америкасы және Кариб бассейні мәселелері), Буркина-Фасода (Африкалық істер) және 2013 жылдың қаңтарынан бастап Қытайдың Пекин қаласында (Азия-Тынық мұхиты мәселелері) орналасқан. CISAC мүшелік жарналар есебінен қаржыландырылады және үш ресми тілі бар: ағылшын, француз және испан тілдері.

Негізін қалау

CISAC 1926 жылы Францияда 18 еуропалық елден келген 18 авторлық қоғамның күшімен құрылды, ол кезде негізінен драмалық өнер саласын (атап айтқанда, драматургтер мен сахна режиссерлерін) қамтыды. Авторлық қоғамдар – бұл көбінесе коммерциялық емес ұйымдар, олар өзінің құқықтарын басқаруды жеңілдету үшін авторлармен құрылған. Авторлық қоғамдардың басты қызметтеріне лицензия беру, мүшелерінің шығармашылық еңбектерін пайдалану үшін авторлық төлемдерді жинау және осы төлемдерді құқық иелеріне тарату кіреді. CISAC құрылғаннан бері әлемнің түкпір-түкпіріндегі авторларды өкілдік ету және олардың құқықтарын қорғауды мақсат тұтып келеді. CISAC бастапқыда бес федерациядан тұрды: драмалық орындау құқықтары, қоғамдық орындау құқықтары, механикалық құқықтар, әдеби құқықтар және кино құқықтары. 1966 жылы CISAC бес федерацияны біріктіріп, бүгінгі таңдағы Авторлар мен Композиторлардың халықаралық конфедерациясын құрды.

Жақында болған тарих

1994 жылдан бері CISAC авторлар қоғамдары арасында шығармашылық туындылар туралы мәліметтер алмасуды жақсартуға жұмыс істеп келеді. «Жалпы ақпараттық жүйе» (CIS) жобасы ретінде танылған CISAC шығармашылық туындылар мен құқық иелерін анықтау үшін ISO стандартымен бекітілген халықаралық стандарттарды әзірлеуде. Оларға Халықаралық стандартты музыкалық туынды коды (ISWC), Халықаралық стандартты аудиовизуалды нөмір (ISAN), Халықаралық стандартты мәтіндік код (ISTC) және Халықаралық стандартты есім идентификаторы (ISNI) кіреді – бұл авторларға (мысалы, ән жазушыға немесе баспагерге) байланысты бірегей идентификациялық нөмір және CISAC-тің мүдделі тараптар туралы ақпарат жүйесін (IPI) толықтырады, онда құқық иесі туралы толық ақпарат сақталады, ол авторлар қоғамдарының қолжетімділігінде болады. 2004 жылы CISAC «FastTrack-пен қамтамасыз етілген CIS Net» желісін ұсынды, ол авторлар қоғамдары арасында музыкалық туындылар туралы ақпаратты бөлісуге арналған интернетке негізделген желі. CISAC қазірде аудиовизуалды туындылар мен олардың құқық иелері туралы халықаралық деректер базасын (IDA) әзірлеу үстінде. Шығармашылық туындыларды және олардың тиісті құқық иелерін анықтауды жеңілдету арқылы осы құралдар авторларға өз туындыларын пайдаланғаны үшін авторлық төлемдерді жылдамдатуға көмектеседі. 2004 жылы CISAC жарғысын жаңартты, жылдық жалпы жиналыс пен CISAC қызметін бақылайтын директорлар кеңесін құрды, бұл CISAC-ке мүшелеріне жоғары кәсіби стандарттарды сақтау үшін ережелерді енгізуге және авторларды өз құқықтарын қорғауға тікелей қатыстыруға көбірек ресурстар жұмсауға мүмкіндік берді. 2007 жылдың маусым айында CISAC-тің жалпы жиналысы әнші-күйші Робин Гиббті (Bee Gees) CISAC президенті, ал мексикалық кинорежиссер Альфонсо Куаронды вице-президент етіп сайлады. Гиббтің 3 жылдық мерзімі 2010 жылдың маусым айында жаңаланды. 2010 жылы «Figuration libre» көркемдік қозғалысының негізін қалаушы француз суретшісі және кескіндемешісі Герве Ди Роза вице-президент болып сайланды. CISAC президенті мен вице-президентінің міндеті – халықаралық шығармашылық қауымдастықтың пікірін білдіру және олардың құқықтарын қорғайтын ұжымдық басқару жүйесін қорғау. Осы міндетті Роберт де Флерс, Ричард Штраус, Арман Салакроу және Леопольд Седар Сенгор сияқты бірнеше танымал шығармашылар орындады. 2007 жылдан 2013 жылға дейін CISAC екі жылда бір рет Дүниежүзілік авторлар саммитін өткізді, ол мүдделі тараптар үшін авторлық құқықтың болашағы мен цифрлық дәуірдегі авторлардың мүдделерін талқылауға арналған халықаралық форум. CISAC 2008 жылы барлық мүшелік қоғамдары үшін кәсіби ережелерді қабылдады. Кәсіби ережелер – құқықтарды басқаруға, авторлық төлемдерді жинау мен бөлуге қатысты критерийлер жиынтығы, оларды CISAC мүшелері сақтауы керек. Осы ережелердің мақсаты CISAC мүшелерінің жоғары кәсіби стандарттарға сәйкес жұмыс істеуін қамтамасыз ету. Бұл бастама авторлар қоғамдарының түрлі мүдделі тараптар мен БАҚ-қа ашықтығын арттыру мақсатында жасалды. CISAC президенті – 2020 жылдың мамырында тағайындалған швед әнші-күйшісі Бьёрн Улвеус. Оның алдында 2013 жылдың маусымынан бастап президент болып қызмет еткен француз электронды музыка композиторы Жан Мишель Жарр. 2013 жылы ұйым вице-президенттігін төрт жаңа лауазымға кеңейтті, бұл көбірек аймақтарды және шығармашылық репертуарлардың кең ауқымын қамтуға мүмкіндік берді. Төрт жаңа вице-президент – Гремми сыйлығын жеңіп алған Бениннің өнер адамы және белсендісі Анжелик Киджо, Үндістанның белгілі сценарист, ақын және лирик Жавед Ахтар, Аргентинаның академиялық сыйлық иегері, продюсер және кинорежиссер Марсело Пинейро және Сенегалдың құрметті мүсіншісі Усман Соу. Қазіргі CISAC вице-президенттері: Цзя Чжан ке, Анжелик Киджо, Марсело Пинейро және Микель Барсело.

Миссиясы мен мақсаттары

CISAC әлемнің барлық аймақтарындағы және көркемдік салалардағы – музыка, аудиовизуалды, театр, әдебиет және бейнелеу өнері – шығармашылдардың құқықтарын қорғау және олардың мүдделерін ілгерілету үшін жұмыс істейді. Ол ұжымдық басқару ұйымдарына авторларды халықаралық жазықта тиімді өкілдік етуге және олардың шығармаларын пайдаланған кезде авторлық төлемдердің әлемнің кез келген жеріне түсуін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. CISAC авторлардың құқықтарын қорғау және халықаралық ұжымдық басқару қоғамдарының (CMO) желісін дамыту үшін бизнес, құқықтық және ақпараттық-технологиялық қолдау көрсетеді.

Мүшелік

2015 жылдың маусым айына қарай CISAC мүшелік ұйымына 120 елден 230 авторлық қоғам кіреді, олар тікелей шамамен төрт миллион авторды ұсынуда. Қоғамның мәртебесі мен жұмысына байланысты мүшеліктің үш түрі бар: толық мүше, алдын ала мүше және серіктес мүше. Авторлық қоғамдар көбінесе коммерциялық емес ұйымдар болып табылады, олар авторлардың құқықтарын басқаруды жеңілдету үшін құрылған. Жеке автор үшін өзінің туындыларын пайдаланудың барлық жағдайларын қадағалау және осы пайдалану үшін төлем алу бойынша келіссөздер жүргізу өте қиын болғандықтан, көптеген авторлар өз құқықтарын авторлық қоғамға тапсыруды жөн көреді. Авторлық қоғамның басты қызметі – лицензия беру, авторлық төлемдерді жинау және туындыларын пайдаланған үшін құқық иелеріне авторлық төлемдерді тарату.

Қаржыландыру

CISAC-тің бюджеті жылдық мүшелік жарналарынан түседі, бұл жарналар әр мүшелік қоғамның жыл сайын жинаған жалпы роялтилердің (авторлық жарналардың) пайызына сәйкес есептеледі.

Ұйым

Бас Ассамблея – CISAC-тің ең жоғары өкілдік органы болып табылады. CISAC оның қызметін және стратегиясын басқаратын әртүрлі әкімшілік органдардан құралған.

Бас ассамблея

CISAC-тің жалпы жиналысы CISAC мүше қоғамдарының барлық делегаттарынан құралады. Жалпы жиналыс директорлар кеңесін, CISAC президенті мен вице-президентін сайлайды, сондай-ақ директорлар кеңесі ұсынған негізгі қаулыларды, шешімдерді және жоспарларды бекітеді. Жалпы жиналыста дауыс беру құқығы тек мүшелерге ғана беріледі.

Президент және вице-президент

CISAC президенті мен вице-президентінің рөлі – халықаралық авторлар қауымдастығын өкілдік ету және олардың құқықтарын қорғайтын ұжымдық басқару жүйесін қорғау.

Директорлар кеңесі

CISAC-тің қызметін басқару үшін Бас Ассамблея үш жылға сайлаған, CISAC мүшесі 20 қоғамның өкілдерінен құралған директорлар кеңесі. Кеңес құрамы CISAC-тің географиялық әртүрлілігін және ол ұсынатын көптеген көркемдік репертуарларды көрсетеді. Қазіргі төраға – Канаданың музыка авторлары қоғамы SOCAN-ның бас директоры Эрик Баптист; төраға орынбасарлары – Испанияның бейнелеу өнері авторлары қоғамы Visual Entidad de Gestión de Artistas Plásticos (VEGAP) бас директоры Хавьер Гутьеррес Висен және Бразилияның музыка авторлары қоғамы União Brasileira de compositores (UBC) бас директоры Мариса Гандельман.

Хатшылық

CISAC бас директоры – 2014 жылдың қыркүйегінде тағайындалған Гади Орон. Заңгер мамандығы бойынша білімі бар және халықаралық авторлық құқық саласындағы сарапшы Орон 15 жылдан астам уақыттан бері шығармашылық индустрияда қызмет етеді. Ол 2012 жылы CISAC ұйымының Бас кеңесшісі қызметіне келді.

Комитеттер

CISAC авторлық құқықтармен байланысты заңдық, стратегиялық, техникалық, аймақтық немесе шығармашылық мәселелердің кең спектрін қарастыратын және ұйымның жұмыс істеу ережелері бойынша кеңес беруге арналған түрлі комитеттер құрды.

Қызметтер мен қызмет түрлері

CISAC-тің негізгі қызметтері: авторлар қоғамдары үшін кәсіби стандарттарды белгілеу; шығармашылық туындыларды және олардың тиісті құқық иелерін анықтауды жеңілдету үшін ақпараттық жүйелерді іске қосу, соның арқасында авторларға авторлық төлемдерді жылдамдату; әлемдегі авторлар қоғамдарын дамытуға көмектесу; авторлардың құқықтарын халықаралық жазықта қолдау; және қоғамдарға цифрлық дәуірдің әкелген өзгерістеріне бейімделуге көмектесетін стратегияларды жасау. CISAC халықаралық зияткерлік меншік қауымдастығының белсенді мүшесі болып табылады және БҰҰ-ның Дүниежүзілік зияткерлік меншік ұйымымен (WIPO) және ЮНЕСКО-мен өзара қызығушылық тудыратын мәселелер бойынша ынтымақтасады.

"Келісімшарттың үлгісі"

Авторлар қоғамдарының халықаралық желісінің негізі – өзара өкілдік принципі болып табылады. Олар бір қоғамға өз территориясында әлемдік шығармашылық репертуарды ұсынуға мүмкіндік береді. Мысалы, егер испан қоғамы мен Австралия қоғамы «өзара өкілдік» туралы келісімге келсе, испан қоғамы Австралия қоғамының репертуарын Испанияда, ал Австралия қоғамы испан қоғамының репертуарын Австралияда ұсынуға болады. Олар бір-бірінің репертуарларын пайдалануға лицензия береді және осы пайдалану үшін роялти жинайды. Осындай келісімдер жүйесі арқылы контент пайдаланушы (мысалы, радиостанция немесе түнгі клуб) әлемдік шығармашылық туындыларды пайдалану үшін жергілікті авторлар қоғамынан бір лицензия ала алады. Бұл авторларға өз туындыларын әлемнің кез келген жерінде пайдаланған үшін роялти алуға мүмкіндік береді.

Кәсіби ережелер мен міндетті қаулылар

2008 жылы CISAC кәсіби ережелер жиынтығын енгізді, оған CISAC-тың барлық мүшелері міндетті түрде бағынуы керек. Олар басқару, қаржылық басқару, байланыс, әкімшілік және шығармашылық туындылар мен олардың тиісті құқық иелеріне қатысты ақпаратты басқару мен алмасу салаларындағы ең жақсы тәжірибелерді қамтиды.

Ақпараттық желілер мен ақылды метадеректер

CISAC авторлық қоғамдар арасында шығармалар, олардың пайдаланылуы және тиісті құқық иелері туралы ақпарат алмасу үшін халықаралық ақпараттық жүйені (Ортақ ақпараттық жүйе немесе CIS) басқарады.

Cultural Times Мәдениет және шығармашылық индустрияның бірінші әлемдік картасы

2015 жылы CISAC Ernst & Young компаниясы дайындаған сауалнаманы жариялады, ол шығармашылық сектордың жаһандық экономикалық және әлеуметтік үлесін сандық көрсетіліммен бағалайды. Сауалнама 11 мәдени және шығармашылық индустрияны (CCI) талдайды: жарнама, сәулет, кітаптар, ойындар, кино, музыка, газеттер/журналдар, сахна өнері, радио, теледидар және бейнелеу өнері.

Дүниежүзілік жинақтар туралы есеп

CISAC мүшелері жинаған авторлық төлемдер туралы жылдық есеп жариялайды. Есепте авторлық төлемдерді аймақтар, репертуар және құқық түрлері бойынша талдау жасалады, сондай-ақ шығармашылық туындыларды пайдалану мен авторлық төлемдерді төлеуге әсер ететін нарық тенденциялары қарастырылады.