Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Сома Моргенстерн (3 мамыр 1890 жыл – 17 сәуір 1976 жыл) – еврей-украин жазушысы және журналисі.
Soma Morgenstern (3 May 1890 – 17 April 1976) was a Jewish Ukrainian writer and journalist.
Өмірбаян
Сома (нағыз аты Соломон) Моргенстерн балалық шағын Галицияның әртүрлі ауылдарында өткізді. Оның әкесі сот орындаушысы болып жұмыс істеді, бірақ сонымен қатар еврей ғалымы болды және Моргенстерндер сол кезде тұрған аймақта дұға басшысының міндетін атқарды. Моргенстерндер отбасы хасидтік иудаизмді ұстанды, сондықтан дін Соманың балалық шағында маңызды рөл атқарды. Моргенстерннің тәрбиесі тек діни ғана емес, сонымен қатар көптілді болды. Балалық шағы туралы естеліктерінде украин тілі оның алғашқы тілі болған, бірақ идиш тілі ана тіліне айналды. Ол діни мәтіндерді түсіну үшін ежелгі еврей тілін үйренді, ал кейде поляк, кейде украин ауылдық мектептеріне барды, онда неміс тілін де оқыды. Кейіннен ол неміс тілінде жазды, өйткені оның әкесі бұл тілді жоғары бағалады. Дегенмен, ол әкесінің барлық қағидаларын қабылдамады. Бастауыш білімін аяқтағаннан кейін, ол сол кездегі аймақтық мәдени орталық болған Тарнопольдегі гимназияға түсті. Осы кезеңде ол атеист болды, бірақ кейіннен дініне қайта оралып, ол оның шығармаларына зор әсер етті:
Soma (real name Salomo) Morgenstern spent his childhood in various villages in Galicia. His father worked as a bailiff, but was also a Jewish scholar and fulfilled the functions of a prayer leader in the area where the Morgensterns lived at that time. The Morgenstern family were adherents of Hasidic Judaism, and so religion played a significant role in Soma's childhood. Morgenstern's upbringing was not only religious but also multilingual. In his childhood memories Ukrainian was his first language, though Yiddish became his native tongue. He also learned ancient Hebrew in order to understand religious texts, and sometimes went to Polish, sometimes Ukrainian village schools, in which he was also taught German. German would later be the language in which he wrote, in large part because his father held the language in high esteem. He did not however take after his father in all things; after he completed his basic education he went to the grammar school in Tarnopol, a regional cultural centre at the time. During this period he became an atheist, but later rediscovered his religion, which strongly influenced his work:
"Бірақ мен дұға кітабының шаң басқан бір данасы жатқан мінбердің алдында тұрдым. [ ] Мен жақсы білетін, бірақ енді ғана үлкен шындық ретінде таныған бір өлең жолына көзім түсті. Құлақты жаратқан Естімей ме? Көзді жаратқан Көрмей ме? [Зарб 94:9] Қандай өлең жолы! Қандай сұрақ! Мен дарвинистерден көру мүшесінің қалай пайда болатынын білдім. [ ] Бірақ, мен бірден өзімнен сұрадым: "Көруді кім ойлап тапты?" Оны жыршыдай кім жеткізді?! Кім осылай терең ойланып, осылай жоғары деңгейде жазды?! Мен атеизмімнің күйреп жатқанын сезіндім". (Басқа бір уақытта. Шығыс Галициядағы жастық шақ, толыққанды емес автобиографиясынан)
"But I stood before a lectern, on which a neglected prayer book lay. [ ] My eyes fell onto a verse which I knew well, but only now recognised as a great truth. [ ] He that planted the ear, shall he not hear? He that formed the eye, shall he not see? [Psalm 94.9, KJV] What a verse! What a question! I had learned from the Darwinists how an organ for seeing can come into existence. [ ] But, as I suddenly asked myself, who invented seeing? Who had put it into words as the psalmist did?! Who had questioned so deeply and written so highly?! I felt my atheism faltering." (From In another time. Youth in East Galicia, his incomplete autobiography)
Моргенстерн гимназияны бітіргеннен кейін 1912 жылы Венаға заң оқуға кетті, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыстағы әскери қызметі оқуын тоқтатты, сондықтан ол тек 1921 жылы бітірді. Содан кейін ол Франкфуртер Цайтунг газетінің Венадағы тілшісі болып жұмыс істеді, Венаның зиялы қауымында араласты, мысалы, композитор Альбан Берг және жазушылар Джозеф Рот пен Роберт Музилмен дос болды. 1938 жылдың наурыз айында, Аншлюс кезінде, ол Венадан Франция арқылы (оны бірнеше рет "жау шетелдігінен" деп ұстады) 1941 жылы Нью-Йоркке қашып кетті, онда 1976 жылы қайтыс болғанға дейін өмір сүрді. Оның ұлы Дэн Моргенстерн – джаз туралы жазатын автор және Ратгерс университетінің Джаз зерттеулер институтының бұрынғы директоры.
After he left grammar school, Morgenstern left for Vienna to study law in 1912, where his studies were interrupted by his military service during the First World War, meaning he only graduated in 1921. Afterwards he worked as, among others, as the Vienna correspondent for the Frankfurter Zeitung and moved in the intellectual circles of Vienna, and was befriended by, for example, the composer Alban Berg and the authors Joseph Roth and Robert Musil. In March 1938, at the time of the Anschluss, he fled Vienna via France (where he was repeatedly detained as a "foreign enemy") to New York in 1941, where he lived until his death in 1976. His son Dan Morgenstern is a jazz writer and is a former director of the Institute of Jazz Studies at Rutgers University.