Кіріспе

Испан авторлық құқықтар ұжымы. Испан авторлар және баспагерлер қоғамы (Sociedad General de Autores y Editores, SGAE) – Испаниядағы ән жазушылар, композиторлар және музыка баспагерлерінің ең ірі коллективтік қоғамы. Ол AGADU, ASCAP, GEMA, SADAIC, SACEM және SAYCO сияқты ұйымдармен салыстырылады. Филолог, ақын, композитор, сценарийші, кино және теледидар режиссері және продюсері Антон Рейкса (1957 ж.т.) 2012 жылдың мамыр айынан бастап Директорлар кеңесінің төрағасы болып табылады. SGAE 1889 жылы «Испания авторлары қоғамы» ретінде құрылған. 1995 жылы оның атауы «Авторлар және баспагерлер қоғамы» болып өзгертілді, мұның мақсаты мәдени редакторларды қамту болды. SGAE құрамында 100 000-нан астам музыкалық, аудиовизуалдық және драмалық шығармашыл бар. 1899 жылы құрылған оның басты міндеті – бүкіл әлемде мүшелерінің өнер туындыларын пайдалану құқығын қорғау. Бұл пайдалануға механикалық көшіру, көпшілік алдында орындау, синхрондау және музыканы таратудың басқа да түрлері кіреді. Бұл процестің нәтижесінде жинақталған авторлық төлемдер мүшелерге бөлінеді. 430-дан астам қызметкері бар, Испанияда 200-ден астам өкілі бар, сондай-ақ АҚШ, Бразилия, Мексика, Куба және Аргентинада кеңселері бар SGAE бүкіл әлемдегі екі миллионнан астам мүшесінің құқықтарын қорғайды. Ол 150 шетелдік қоғаммен өзара өкілдік келісімдері арқылы жүзеге асырылады, олар өз кезегінде мүшелерінің құқықтарын өкілдік етеді және қорғайды. SGAE – құқықтарды басқару органы ғана емес. «Fundación Autor» арқылы немесе мәдени мекемелермен бірлесіп, SGAE мүшелерінің білімін арттыруға, олардың өнер туындыларын бүкіл әлемге таратуға, олардың әл-ауқатын жақсартуға көмектеседі, соның ішінде көптеген мүмкіндіктер мен әлеуметтік жеңілдіктерді қамтитын көмек бағдарламасын іске қосады. 2018 жылы SGAE «La Rueda» деп аталатын телеарналардың алаяқтығына қатысты, онда теледидарлар кешкі эфирде өздеріне тиесілі музыканы көбірек ойнатып, испан теледидарларында музыкасы ойналатын басқа да тұлғаларға ондаған миллион доллар төленбеді.

Цифрлық канон

SGAE-нің негізгі қызметтерінің бірі – «канон» деп аталатын бос тасымалдағыштарға салынатын салықты жинау. Бұл салық авторларға жұмыстарының жеке көшірмелері үшін өтемақы төлеу мақсатында енгізілген және 11 қарашадағы 22/1987 заңымен, Интеллектуалдық меншік туралы заңға қосылған. Бұл заң пайдаланушылардың жеке пайдалану үшін көшірме жасау құқығын мойындады. Алым таспалар, стереожүйелер немесе телевизорлар сияқты аудио және бейне құрылғыларға салынды. Оның соңғы нұсқасы – «цифрлық канон» деп аталады, және SGAE осы төлемді CD, DVD, сыртқы қатты дискілер және музыка ойната алатын ұялы телефондар сияқты цифрлық құрылғыларға қатысты қолдануға тырысқанда дауға себеп болды. Төленетін сома CD-R бағасынан 0,17 евродан бастап, көшірме жасау машинасы сатып алу үшін 227 евроға дейін жетеді.

Қарсыластар

Цифрлық канон 2007 жылғы 18 желтоқсанда енгізілді және жеке тұлғалар мен компаниялар құрылғының қолданылу мақсатына қарамастан, жеке көшірме жасау үшін өтемақы ретінде алым төлеуді міндеттеді. Бұл – бос орынға салық салуға қарсы шығушылардың басты аргументі, олар канонның шектеусіз қолданылуы тұтынушылардың кінәсіздік презумпциясын бұзады деп санайды. Алайда, Испанияның авторлық құқық заңы жеке көшірме жасау құқығын мойындайды, сондықтан қандай да бір құқық бұзушылық болмайды, демек, кінәсіздік презумпциясы да қажет емес. Цифрлық канон Испанияда үлкен қарсылыққа тап болды, ал екі ірі испандық интернет қолданушылар ұйымы 2010 жылдың ақпанына дейін салықты жою туралы үш миллион қол жинады. Көптеген интернет қолданушылар сатып алынған контенттің жеке көшірмесін жасауға қосымша төлемсіз құқықтарын қорғайды. 2018 жылдың шілдесінде «Руэда» жанжалына жауап ретінде Warner/Chappell, Sony/ATV, Universal Music Publishing Group, BMG Rights Management және Peermusic 2019 жылға дейін SGAE репертуарынан өз каталогтарын алып тартуға тырысты және өз музыкаларын эфирге таратуға лицензиялаудан бас тартуы мүмкін. Бұл баспагерлер Испанияның эфирлік хабар тарату құқықтарының 60 пайызын құрайды.

Қорғаушылар

Жеке көшірме үшін алым дәстүрлі түрде түпнұсқа авторларға өтемақы ретінде қарастырылады, төлемді аналогтық медиадан цифрлық медиаға ауыстыруды қамтамасыз етеді. Испаниядағы дау-дамайдан басқа, бұл салық Еуропа елдерінде кең таралған және Еуропалық Одақтың барлық елдерінде қабылданған өтемақы болып саналады, бұл 2001/29/EC директивасымен бекітілген. Директиваның 5-бабында мүше елдерге жеке көшірме жасауға рұқсат беріледі, егер заңнама түпнұсқа авторларды тиісті деңгейде өтемақымен қамтамасыз етсе. Ирландия, Ұлыбритания, Люксембург, Мальта және Кипр жеке көшірме жасау құқығын мойындамайды, сондықтан ешқандай алым алынбайды. Басқа елдер авторларға тікелей өтемақы төлеуді жөн көреді. Мысалы, Норвегия 2010 жылы осы мақсатқа 40 миллион евро жұмсады. Еуропадан тыс елдерде, мысалы, Канадада да мұндай алым бар, ал АҚШ-та жазба жасау құрылғыларына 3% салық салынады.

Құқықтық дау

2004 жылы SGAE компаниясы PADAWAN-ға 16 759,25 евро талап етті, PADAWAN CD, DVD немесе MP3 сияқты мультимедиа құрылғыларын сатумен айналысады, бұл 2002 жылдың қыркүйегі мен 2004 жылдың қыркүйегі аралығында сатылған құрылғылар үшін өтемақы төлеу мақсатында жасалды. PADAWAN істі сотқа жүгітті, ал Барселона соты Еуропалық Одақтың Әділет сарапшыларынан испандық мәдениет индустриясы үшін салық жүйесінің Еуропалық Одақ заңдарына сәйкес келіп-келмейтінін сұрады. Еуропалық Одақ Әділет сарапшысы Верика Трстеняк Испаниядағы цифрлық алымның компаниялар сатып алған барлық жазба және ойнату құрылғылары мен материалдарына талап етуі, олардың жеке көшірме жасауға арналғаны белгілі болмаса, заңсыз екенін мәлімдеді. Цифрлық алымның Еуропалық заңнамаға сәйкес келуі үшін, ол тек жеке көшірме жасау мақсатында қолданылуы керек. Заңда нақты айтылғандай, ешқандай жағдайда компаниялар мен кәсіпқойларға, егер олар құрылғыларды жеке көшірме жасаумен байланысты емес мақсаттар үшін сатып алған болса, алым салуға болмайды. Еуропалық резолюциядан кейін цифрлық алымды интернет қолданушылары мен бірқатар саяси партиялар күдікпен қарады. «Синде заңы» деп аталатын заңға парламенттік қолдау алу үшін, Мәдениет министрі Анхелес Гонсалес Синде Сенаттың Қаржы комитеті мақұлдағаннан кейін (2011 жылдың 1 ақпаны), Испания үкіметі заң қабылданғаннан кейін үш ай ішінде цифрлық алымды жоюға міндеттелді, бұл талапты басты оппозициялық партия, Partido Popular қойды.

Даулар

SGAE бірнеше дауға қатысты, мысалы, Федерико Гарсия Лорканың мұрагерлеріне тиесілі құқықты театрлық қойылым жасауға тырысқан орта мектепке 96 евро айыппұл салу. SGAE мектептің құқық иелеріне кез келген ақпарат немесе хабарлама беруден бас тартты. Мектеп әкімшілігі өздерінің күштерімен ақыры авторлық құқық иелерін – Ұлттық драмалық орталықты тапты (оның жауапты тұлғалары SGAE өкілдерінен жағдай туралы мүлдем хабардар болған жоқ) және олар мектептің өтінішін тегін қабылдауға қуана келісті. Бірақ SGAE тек делдал ретінде әрекет еткенін және автор немесе құқық иелері талап етпесе, тіркелген туындылардың авторлық құқығы үшін төлем талап етуді тоқтатуға құқығы жоқ деп жауап берді. Соңында Лорканың жүрегі туысы Мануэль Фернандес Монтесинос Рамон Менендес Пидал орта мектебіне хабарласып, «Bodas de sangre» қойылымын тегін ойнатуға болатынын мәлімдеді. Бірнеше күннен кейін Монтесинос мектеп директорына қайта хат жазып, авторлық құқық салығын жоғалтудан бас тартты, себебі қойылым мектепте емес, кәсіби театр сахнасында қойылмақ еді. SGAE сондай-ақ, автор қайтыс болғаннан кейін 70 жылдан астам уақыт өткен туындыларға авторлық құқық талап етті, бірақ Еуропалық заң бойынша мұндай туындылар қоғамдық мүлік болып саналады. Заламеа де ла Серена (Бадахоз) және Фуэнте Обехуна (Кордоба) қалалық кеңестерінің мәліметінше, компания «Эль-алкаде де ла Заламеа» және «Фуэнтеовехуна» классикалық испан драмаларын қою үшін тиісінше 24 000 және 30 000 евро талап еткен, ал авторлары ғасырлар бұрын қайтыс болған. Мұның себебі көптеген классикалық пьесалар түпнұсқа тілден қазіргі испан тіліне аударылғандықтан, мұндай жағдайларда аудармашыдан төлем алу қажет. Екі жағдайда да SGAE айыптауларды жоққа шығарды және Заламеа де ла Серена жағдайында сұралған сома 95 евро болғанын мәлімдеді. Испаниядағы тәуелсіз ән авторлары SGAE-ні авторларға тиісті роялти ақшасын ұстап, жұмсауды ұнататын қарақшылар тобы деп сипаттайды.

Құқық бұзушылық туралы тергеу

2011 жылдың 1 шілдесінде SGAE-нің сегіз мүшесі, оның ішінде президенті Тедди Баутиста [es], ұсталды және қаржыны жымқыру айыптары тағылды. Тергеу комитетінің бағалауынша, 1997 жылдан 2011 жылға дейін тікелей немесе жанама жолмен 87 миллион еуро жымқырылған.