Кіріспе

Ariano Irpino (1930 жылға дейін Ariano di Puglia), немесе жай ғана Ariano, Италияның Кампания аймағындағы Авеллино провинциясындағы коммуна (муниципалитет). 22 535 халқы бар (2017), сонымен қатар өнер қаласы ретінде де танылған.

Тарих

Қаланың тарихы ежелгі заманға дейін жетеді; археологиялық дәлелдер неолит дәуірінен (б.з.д. шамамен 7 мың жылдықтан б.з.д. 900 жылға дейін) La Starza (Ариано Ирпино) тас орнында үздірілмейтін қоныстануды көрсетеді. Aequum Tuticum римдік поселенісінің негізі, La Starza-дан алыс емес жерде, бұрын Хирпини Самниттеріне жатқызылған, бірақ бұған ешқандай дәлел жоқ (тек Самниттік Оскан сөзі Tuticum, яғни "қоғамдық" деген мағынаны береді); дегенмен, бұл поселеніс Рим империясы кезінде ғана Via Traiana және Via Aemilia тас жолдарының тоғысқан жеріне айналды. Бірақ, Aequum Tuticum варварлардың шапқындары басталгалы тұсында тез құлдырады. Осының салдарынан үш төбеде адамдар қоныстанды, бұл биік және оңай қорғалатын жер болды, және осы жерде Ариано қаласы пайда болды – стратегиялық маңызға ие бекінілген қала; алайда, оның ежелгі және мықты қорғаныс қабырғалары бүгінде көріне бермейді. Готтар мен Византиялықтардың шапқындарынан алыс, қауіпсіз жерде орналасқан Ариано – Ломбардтардың бекінілген қаласы. 800 жылға жуық уақытта Византиядан қаланы қорғау үшін Норман Кастеллосы (Ариано Ирпино) салынды, ол қираған болса да, панорамалық Villa comunale di Ariano Irpino қалалық паркінде мақтанышпен тұр. Нормандықтар басып алғаннан кейін, 1140 жылы Сицилия королі Рожер II осы жерде Сицилия Корольдігінің жаңа конституциясы – Арианоның Ассиздерін жариялады. Бұл құқықтық жинақ император Фридрих II-нің Мелфи конституцияларына толыққанды және кейбір өзгертулермен қабылданды. Осы орында Рожер II жеті ғасырға созылған, 1860 жылға дейін қолданылған дукатты шығарды. 1255 жылы Фридрих II-нің ұлы Манфред қаланы қоршады, бірақ қала қабырғаларының мықтылығы мен тұрғындарының ерлігінің арқасында қарсылық көрсетті. Қоршау кезінде Люцерадан келген сарбаздардың бір тобы Манфред әскерінен дезертир болғандай болып, қалаға кірді. Түнде олар өздерінің кім екенін ашты, қаланы тонап, өртеп, көптеген тұрғындарды өлтірді немесе жер аударды. Осы оқиғаны еске түсіретін La Carnale (Қырғын) деп аталатын жол әлі де сақталған. Он жылдан астам уақыт өткен соң, 1266 жылы Анжулық Карл I қаланы қайта жаңартты және қалаға Мәсіхтің екі тікенді тәжін сыйлады, олар әлі күнге дейін қалалық романдық собордың жанындағы Museo degli argenti (Ариано Ирпино) мұражайында сақтаулы. Осы оқиғалар жыл сайын (тамыз айында) Қасиетті тікендердің сыйлығын тарихи қайта жаңғырту (Rievocazione Storica del Dono delle Sante Spine) және Campanile өртеуі (Incendio del Campanile) арқылы еске алынады – бұл қаланың басты алаңын және собордың жағын жарықтандыратын пиротехникалық шара. Анжу үйі Сицилияны Сицилиялық Веспер соғысында Петр III Арагонға жоғалтқаннан кейін, қала 1294 жылдан 1413 жылға дейін Провансальдық Сабриан отбасының билігіне өтті, содан кейін Карафа отбасы мен Гонзага үйінің қолына көшті. Бүгінде қалада сол кезде билік еткен испандық отбасыларға тиесілі ғимараттар сақталған. 1545 жылдың 2 тамызында қала феодалдық режимге қарсы көтеріліп, Сицилия Корольдігінің вице-короліне тәуелді Città Regia (қала мемлекеті) мәртебесін алды.

Мажолика

Ариано қалайымен глазурланған керамикалық бұйымдар, яғни мажолика өндірісімен танымал. Алғашқы үлгілері 13 ғасырда испандықтардың мавр әсерімен пайда болған, бірақ Ceramica di Ariano Irpino 18 ғасырға қарай одан да жетілді, осы кезде алғашқы амфоралар мен құмыралар қолданысқа түсті, олар көбінесе қарапайым пішіндес, бірақ нәзік өңделген. Бүгінгі күні өндіріс тіпті кеңейді, оған алкаптар, бюсттер, кеселер, тарелкалар, мүсіндер және амфоралар кіреді. Барлық бұйымдар Ариано шеберлерімен көркемдікпен безендірілген, көбінесе әдемі әрі күрделі пішіндерге ие.

Ғылыми-зерттеу қызметі

Қалада Centro europeo di studi normanni (Еуропалық Норман зерттеулері орталығы) және BioGeM (Оңтүстік Италия биологиясы және молекулалық генетикасы) орналасқан.

Тағам

Ариано Ирпиноның ауыл тұрғындары дәстүрлі егіншілікпен азық-түлік өндіреді. Көптеген дүкендер мен мейрамханалар нан, макарон, пицца, ет, шие, Irpinia Colline dell'Ufita және оның әдеттегі ірімшігін ұсынады.

Диалекті

Ариано Ирпино ариан диалектісінің отаны, ол ірпиния диалектісінің бір түрі.

Денсаулық

Sant'Ottone Frangipane ауруханасы 1972 жылы Кампания аймағының №1 денсаулық округі үшін құрылған, оған 29 муниципалитет кіреді, олардың жалпы халқы 87 993 адамды құрайды. Іс жүзінде, бұл жерде шамамен 1410 жылы Hospitalis pro Peregrinis et Infirmis, сонымен қатар мәйіптерге арналған павильон негізі салынған, бірақ 1731 жылы ол көршілес Санкт-Джекоб сарайына көшірілді, онда қазір Museo civico e della ceramica ғылыми және білім беру орталығы орналасқан. Қаланың солтүстік-шығыс шетінде сондай-ақ MIR (Медициналық зерттеулер) штаб-пәтері орналасқан, ол BioGeM университеті консорциумының бөлімшесі болып табылады және медициналық және фармацевтикалық зерттеулермен айналысады.

Көлік

Strada statale 90 delle Puglie қаланы A16 (Неаполь-Бари автожолы) Grottaminarda түйіскенімен және A14 (Болонья-Таранто тас жолы) Foggia түйіскенімен байланыстырады. Ariano Irpino стансасынан (қала орталығынан 6 км қашықтықта орналасқан) күн сайын пойызбен Римге 3 сағат 30 минутта, ал Бариге 2 сағатта жетуге болады. Ең жақын әуежай – Неаполь Каподихино әуежайы, ол Ариано Ирпиномен әуе автобустары арқылы байланыстырылған; сондай-ақ бұл автобустар Авеллино, Беневенто және Фоггия қалаларына да қатынайды.