Жозе Освалд де Соуза Андраде: Бразилия моданизмінің қайта жаңғыртушысы

Кіріспе

Бразилиялық ақын, романист және мәдени сыншы Хосе Освальд де Соуза Андраде (11 қаңтар 1890 жыл - 22 қазан 1954 жыл) - бразилиялық ақын, романист және мәдени сыншы. Ол Сан-Паулу қаласында дүниеге келіп, өмірінің көп бөлігін сонда өткізіп, сонда қайтыс болды. Андраде бразилиялық модернизмнің негізін қалаушылардың бірі және Марио де Андраде, Анита Малфатти, Тарсила до Амарал және Менотти дель Пиккиямен бірге Бес тобының мүшесі болды. Ол Қазіргі заманғы өнер апталығына (Semana de Arte Moderna) қатысты.

Өмірбаян

Сан-Паулудағы бай буржуазиялық отбасында дүниеге келген Андраде ақшасы мен байланыстарын көптеген модернист суретшілер мен жобаларды қолдауға жұмсады. Ол осы кезеңдегі бірнеше маңызды романдардың жариялануына демеушілік етті, бірқатар тәжірибелік пьесалар қойды және Тарсила до Амарал, онымен ұзақ уақыт қарым-қатынаста болған, және Ласар Сегалл сияқты бірнеше суретшіні қолдады. Андраде 1931 жылы Коммунистік партияға қосылды, бірақ 1945 жылы көңілі толмағандықтан одан шықты. Ол радикалды саяси көзқарастарымен және көбінесе қатыгездікпен ашық сөйлеуімен даулы болды. Модернисттік өнер қауымдастығындағы рөлі Марио де Андрадемен болған қақтығысқа байланысты қиын болды, бұл қақтығыс 1929 жылдан (Освалд де Андраде Марионың әйелдік қасиеттерін қысымдаған анонимді эссе жариялағаннан кейін) 1945 жылға дейін, Марио де Андраденің мерзімінен бұрын қайтыс болғанға дейін созылды. Андраде антропофагияны каннибализмнен (төменгі антропофагия) ажыратады, себебі алғашқысы Бразилиядағы жергілікті халықтар арасында кездесетін ритуалдық практика; осы ритуалдық мағынада антропофагия жұтылған дұшпанның дүниетанымын қабылдау рәсімі ретінде жұмыс істейді. Антропофагияны манифесттің ұранына айналдыра отырып, Андраде инверсия жасайды, арқылы ол мәдени қозғалыстың лейтмотиві ретінде дәл сол практикаларды бекітеді, олардың негізінде бірнеше жергілікті халықтар мәдениеттен айырылған варварлар деп есептелді. Осылайша антропофагия бұрынғы колонияның еуропалық постколониалды мәдени үстемдікке қарсы тұруына мүмкіндік береді. Манифесттің ең танымал сөзі: "Тупи болсын, немесе болмасын: сұрақ осында". Бұл сөз бір жағынан Тупи халқын мақтайды, олар кейде каннибализммен айыпталған (әсіресе Ханс Стаден), екінші жағынан антропофагиялық ритуалдың бір көрінісі болып табылады: ол Шекспирді жейді. Антропофагия қозғалысы Бразилия мәдениетінің көптеген салаларына, мысалы, театрға (Teatro Oficina), музыкаға (Tropicalismo) және киноға (Cinema Novo) маңызды әсер етті. Нәтижесінде, Аугусто де Кампос және Эдуардо Вивейрос де Кастро сияқты кейбір авторлар оны Бразилияның ең радикалды көркемдік қозғалысы және елде туған жалғыз "түпнұсқа философия" деп санайды. Екінші жағынан, кейбір сыншылар Антропофагия қозғалысының тым әртүрлі болғандықтан одан жалпылама аргументтерді шығару мүмкін емес деп санайды және оның постколониалды мәдени саясатқа көп қатысы болмады (Jauregui 2018, 2012).

Born into a wealthy bourgeois family in São Paulo, Andrade used his money and connections to support numerous modernist artists and projects. He sponsored the publication of several major novels of the period, produced a number of experimental plays, and supported several painters, including Tarsila do Amaral, with whom he had a long affair, and Lasar Segall. Andrade joined the Communist Party in 1931, but left it, disillusioned, in 1945. He remained controversial for his radical political views and his often belligerent outspokenness. His role in the modernist art community was made somewhat awkward by his feud with Mário de Andrade, which lasted from 1929 (after Oswald de Andrade published a pseudonymous essay mocking Mário for effeminacy) until Mário de Andrade's untimely death in 1945. Andrade distinguishes Anthropophagy from cannibalism (low anthropophagy) on the grounds that the former is a ritualistic practice to be found among indigenous peoples in Brazil; in this ritual sense, Anthropophagy functions as a rite of incorporation of the world view of the ingested enemy. By turning Anthropophagy into the motto of a manifesto, Andrade operates an inversion through which he affirms as the leitmotiv of a cultural movement precisely those practices based on which several indigenous peoples were considered as barbarians deprived of culture. Anthropophagy becomes thus a way for the former colony to assert itself against European postcolonial cultural domination. The manifesto's iconic line is "Tupi or not Tupi: that is the question." The line is simultaneously a celebration of the Tupi, who had been at times accused of cannibalism (most notoriously by Hans Staden), and an instance of the anthropophagical rite: it eats Shakespeare. Antropofagia, as a movement, has a significant impact in multiple domains of Brazilian culture, such as theater (Teatro Oficina), music (Tropicalismo) and cinema (Cinema Novo). As a consequence, some authors such as Augusto de Campos and Eduardo Viveiros de Castro consider it as Brazil's most radical artistic movement and as the only "original philosophy" produced in the country. On the other hand, some critics argue that Antropofagia, as a movement, was too heterogeneous to extract overarching arguments from it and that often it had little to do with a post colonial cultural politics (Jauregui 2018, 2012).