Кіріспе
Қиджия мәдениеті (б.з.д. 2200 - б.з.д. 1600) - Қытайдың Ганьсу (Ланчжоу қаласында орналасқан) және шығыс Цинхай аймақтарында орналасқан ерте қола дәуірі мәдениеті. Бұл Қытайдағы ең ерте қола мәдениеттерінің бірі болып саналады. Цзицзя мәдениеті Ганьсу провинциясындағы Цзияпин (齐家) жерінен алынған. Қиджия мәдениетіне дейін сол аймақта Majiayao мәдениеті де металл өңдеумен таныс болған. Б.з.д. үшінші мыңжылдықтың соңында Цыцзя мәдениеті Маджайао мәдениетіне үш негізгі географиялық аймақта: Шығыс Гансу, Орта Гансу және Батыс Гансу / Шығыс Цинхайда қол жеткізді. Циджия мәдениеті соңғы мұздық кезеңнен орта холоценге дейінгі жылы және ылғалды климаттық жағдайлардан пайдаланды, бұл ауыл шаруашылығы өндірісінің өркендеуіне және халық санының жылдам өсуіне әкелді. Бұл жағдайлар соңғы голоценнің құрғақ болуымен өзгерді, бұл материалдық және мәдени құлдырауды тудырды.
The Qijia culture (2200 BC – 1600 BC) was an early Bronze Age culture distributed around the upper Yellow River region of Gansu (centered in Lanzhou) and eastern Qinghai, China. It is regarded as one of the earliest bronze cultures in China. The Qijia Culture is named after the Qijiaping Site (齐家坪) in Gansu Province. Prior to Qijia culture, in the same area there existed Majiayao culture that was also familiar with metalwork. At the end of the third millennium B. C., Qijia culture succeeded Majiayao culture at sites in three main geographic zones: Eastern Gansu, Middle Gansu, and Western Gansu/Eastern Qinghai. The Qijia culture benefited from the warm and humid climatic conditions from the Late Glacial to the Middle Holocene, which led to flourishing agricultural production and rapid population growth. These conditions changed with the aridification of the Late Holocene, provoking material and cultural decline.
Могу жері
Ганьсу провинциясының Линтан округінің Могу қаласында орналасқан Цицзя мәдениет қорымы 2008 жылдан бастап қазылып ашылды. Онда мыңнан астам қабір табылған. Бұл аймақта б.з.д. Мәйітке арналған мыңдаған бұйымдар табылды, мысалы қыш ыдыстар, сүйек әшекейлері мен құрал-саймандар, қабықшалар мен металл бұйымдар. Бұл - Кидзия мәдениетіне жататын мыс пен қола бұйымдарының ең үлкен табысы, мұнда үш жүзден астам бұйым табылған. Бұл табылған заттар негізінен пышақ, түйме, құлақ сырғалары, буындар сияқты әшекейлер. Кейбір нысандар, мысалы, айналым күші мен қолғаптар бұрын табылмаған. Зерттеулер Могу полигонында пайдаланылған қоланың (Cu Sn) ең маңызды қорытпасы екенін көрсетті. Басқа қоспалар, мысалы, Cu Sn Pb (қосық) және Cu Sn As (арсен) де қолданылды. Кейбір бұйымдар құю және ыстық күйде қалау арқылы жасалатын. Жақында Могу қорымынан екі темір сынық табылды. Олар біздің заманымыздан бұрынғы 14 ғасырда пайда болған. Фрагменттердің бірі метеориттік темірден гөрі, блюмерилік темірден жасалған.
Соңғы кезеңдер
Мәдениеттің соңғы кезеңдерінде Цицзя мәдениеті батыстан кері шегінді және халық санының азаюына ұшырады. Кейбір ғалымдар Сива мәдениеті Циджия мәдениетінің ұрпағы болды деп санайды. Кейбіреулер кейу мәдениеті Кидзия мәдениетінің батыс бөлігінен дамыған деп санайды. Қиджа мәдениеті халқының 80% -ы Сары өзен неолиті кезінде шаруалар, ал 20% -ы Амур аңшылары мен жинағыштар болды. Ежелгі Солтүстік-Шығыс Азияның 34% 36% және 64 66% Сары өзен неолиттік фермерлерінің араласқандығы - неолиттік кезеңдегі Цицзя мәдениетіне байланысты шығыс Хэси дәлізіндегі (Гансу) Ди Цян халқының нәтижесі.