Қытайдың Сычуань провинциясындағы Саньсиндуй қола дәуірі мәдениеті
Sanxingdui
Січуань провинциясындағы Саньсиндуй – б.з.д. 12-11 ғасырлардағы қола дәуірі мәдениеті. Қазба жұмыстарынан табылған артефакттар Шу патшалығымен байланысты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сычуань, Қытайдағы қола дәуірі мәдениеті
Bronze Age culture in Sichuan, China
Сансиндуй – қазіргі Гуанхан, Сычуань, Қытайда орналасқан археологиялық ескерткіш және маңызды қола дәуірі мәдениеті. 1927 жылы алғашқы табылудан кейін, 1986 жылы жаппай ашылған археологтар радиокөміртектік талдау арқылы б.з.д. XII-XI ғасырларға жатқызылған артефакттарды қазды. Археологиялық ескерткіш – осы артефакттарды жасаған Сансиндуй мәдениетінің типтік орны болып табылады, археологтар бұл жерді ежелгі Шу мемлекетімен байланыстырды. Артефакттар Гуанхан қаласының жанында орналасқан Сансиндуй мұражайында көрсетіледі.
Sanxingdui is an archaeological site and a major Bronze Age culture in modern Guanghan, Sichuan, China. Largely discovered in 1986, following a preliminary finding in 1927, archaeologists excavated artifacts that radiocarbon dating placed in the twelfth–eleventh centuries BC. The archaeological site is the type site for the Sanxingdui culture that produced these artifacts, archeologists have identified the locale with the ancient kingdom of Shu. The artifacts are displayed in the Sanxingdui Museum located near the city of Guanghan.
Өмірбаян
Көптеген қытай археологтары Сансиндуй мәдениетін ежелгі Шу патшалығының бір бөлігі деп санайды, ал осы жерде табылған артефакттарды оның ертедегі және аңызға толы патшаларымен байланыстырады. Қытай тарихындағы жазбаларда Шу патшалығына қатысты, осы кезеңге сенімді түрде сәйкес келетін сілтемелер өте аз. Патшалық Шицзи және Шуцзин еңбектерінде Шанды жеңген Чжоудың одақтасы ретінде көрсетілген. Шу патшалығының аңыздағы билеушілері туралы мәліметтер жергілікті жылнамаларда да кездеседі. Цзинь әулеті (266–420) кезінде құрастырылған Хуаянг хроникасы бойынша, Шу патшалығын Канконг құрған. Канконгтың көздері дөңгелек болған, бұл ерекшелік Сансиндуйдің көптеген маскаларында және мүсіндерінде кездеседі. Сондықтан, дөңгелек көзді үлкен маскалар Канконгтың бейнесі болуы мүмкін, бірақ басқа да түсіндірулер бар. Көздерге табынуды көрсететін басқа да көз пішіндес заттар да табылды. Хуаянг хроникасында Богуан, Юфу және Дую есімдері де айтылады. Көптеген заттар балық және құс пішіндес, олар Богуан мен Юфуның тотемдері болуы мүмкін (Юфу есімінің мағынасы – балық құсқұйрығы), ал Юфу тайпасы Сансиндуймен байланысты болуы мүмкін деген пікірлер бар. Кейіннен, 40 км қашықтықта орналасқан Жиншада да осыған ұқсас жаңалықтар табылды, ол Сансиндуй мәдениетімен тығыз байланысты. Бұл Шу патшалығының көшірілген астанасы деп есептеледі. Сондай-ақ, Жинша жері Дую тайпасының орталығы және астанасы болуы мүмкін деген болжам бар.
Many Chinese archaeologists have identified the Sanxingdui culture to be part of the ancient kingdom of Shu, linking the artifacts found at the site to its early and legendary kings. References to a Shu kingdom that may be dated reliably to such an early period in Chinese historical records are scant. The kingdom is mentioned in Shiji and Shujing as an ally of the Zhou who defeated the Shang. Accounts of the legendary kings of Shu also may be found in local annals. According to the Chronicles of Huayang that were compiled during the Jin dynasty (266–420), the Shu kingdom was founded by Cancong Cancong was described as having protruding eyes, a feature that is found in many of the masks and figures of Sanxingdui. It has therefore been suggested that the large masks with protruding eyes are a representation of Cancong, although there are other interpretations. Other eye shaped objects were also found that might suggest worship of the eyes. Other rulers mentioned in Chronicles of Huayang include Boguan , Yufu , and Duyu Many of the objects are fish and bird shaped, and these have been suggested to be totems of Boguan and Yufu (the name Yufu means fish cormorant), and the clan of Yufu has been suggested as the one most likely to be associated with Sanxingdui. Later, similar discoveries were made at Jinsha as well, which is located 40 km away and has close link with the Sanxingdui culture. It is thought to be the relocated capital of the Shu Kingdom. It also has been suggested that the Jinsha site may be the hub and capital of the Duyu clan.
Археологиялық нысан
Сансиндуй археологиялық ескертігі Сычуань провинциясының, Деян қаласының Гуанхан ауданының Нансин кентінен солтүстік-шығысқа қарай 4 шақырым жерде орналасқан. Жерде жүргізілген археологиялық қазбалар б.з.б. 1600 жылы негізделген қамалмен қоршалған қаланың іздерін көрсетті. Трапеция пішіндес қаланың шығыс қабырғасы 2000 метр, оңтүстік қабырғасы 2000 метр, батыс қабырғасы 1600 метрді құрайды, ал аумағы 3,6 шаршы километрге жетеді, бұл Чжэнчжоу Шан қаласының ішкі қаласымен салыстырылады. Қала Язи өзенінің жағасында салынған, ал оның саласы – Маму өзенінің бір бөлігі қала қабырғаларының ішінде қоршалған. Қала қабырғаларының негізі 40 метр, ал жоғарғы бөлігі 20 метрді құрайды, биіктігі 8-10 метрге дейін өзгеріп тұрады. Ішкі қабырғалардың да кішігірім жиынтығы болған. Қабырғалар 25-20 метр ені және 2-3 метр тереңдігі бар каналдармен қоршалған. Бұл каналдар суару, ішкі су жолдары, қорғану және су тасқынынан сақтану үшін пайдаланылған. Қала тұрғын үйлерге, өнеркәсіптік және діни аудандарға бөлінген, олар орталық осьтің айналасында ұйымдастырылған. Осы ось бойында төрт террасада көптеген жерлеу орны (жамалар) табылған. Құрылыстар ағаш қаңқалы, тікбұрышты залдардан тұрады. Ең ірісі – кеңес отырыс залы болған.
The Sanxingdui archaeological site is located about 4 km northeast of Nanxing Township, Guanghan, Deyang, Sichuan Province. Archaeological digs at the site showed evidence of a walled city founded 1,600 BCE. The trapezoidal city has an east wall 2,000 m, south wall 2,000 m, west wall 1,600 m enclosing 3.6 km2, similar in scale to the inner city of the Zhengzhou Shang City. The city was built on the banks of the Yazi River , and enclosed part of its tributary, Mamu River, within the city walls. The city walls were 40 m at the base and 20 m at the top, varying in height from 8–10 m. There was a smaller set of inner walls. The walls were surrounded by canals 25–20 m wide and 2–3 m deep. These canals were used for irrigation, inland navigation, defense, and flood control. The city was divided into residential, industrial, and religious districts organized around a dominant central axis. It is along this axis that most of the pit burial have been found on four terraces. The structures were timber framed adobe rectangular halls. The largest was a meeting hall about .
Мәдениет
Сансиндуй ескерткішінің мәдениеті бірнеше кезеңге бөлінген деп саналады. Сансиндуй мәдениеті, ескерткіштің II-III кезеңдеріне сәйкес келеді, ол Қытайдың оңтүстігіндегі құпия өркениет болды. Бұл мәдениет Шан әулетімен бір уақытта болған, бірақ Шаннан өзгеше бронза жасау әдісін дамытты. Ескерткіштің I кезеңіне сәйкес келетін алғашқы кезең Баодунға жатады, ал соңғы кезең (IV кезең) мәдениет Ба мемлекеті мен Шу патшалығымен ықшамдасты. Сансиндуй мәдениетінің аяқталуына қатысты болжамдардың бірі - табиғи апаттардың (масштабты су тасқыны мен жер сілкінісінің іздері табылды) немесе басқа мәдениеттің шабуылы болуы мүмкін. Мәдениетті күшті орталық теократия басқарды және оның Иньнен бронза мен Оңтүстік-Шығыс Азиядан азу тісі сауда байланыстары болды.
The timeline of the culture of the Sanxingdui site is thought to be divided into several phases. The Sanxingdui culture that corresponds to periods II III of the site, was a mysterious civilization in southern China. This culture is contemporaneous with the Shang dynasty, however, that culture developed a different method of bronze making from the Shang. The first phase that corresponds to period I of the site belongs to the Baodun, and the final phase (period IV) the culture was succeeded by the state of Ba and kingdom of Shu. Speculation regarding the end of the Sanxingdui culture includes that it might have been the result of natural disasters (evidence of massive flooding and an earthquake were found), or invasion by another culture. The culture was governed by a strong central theocracy with trade links to bronze from Yin and ivory from Southeast Asia.
Металлургия
Бұл ежелгі мәдениеттің қола құю өнеркәсібі жақсы дамыған, ол көптеген әсерлі бұйымдар жасауға мүмкіндік берді, мысалы, әлемдегі ең көне тірі адам мүсіні (260 см биіктігі, 180 кг), және құстар, гүлдер мен әшекейлер бар қола ағаш (396 см), кейбір адамдар қытай мифологиясындағы фусанг ағашының бейнесі деп санайды. Таң қызылшасы Сычуань алабының шығыс шетінде салыстырмалы түрде жақын жерде кездеседі. Ең таңғажайып табылды - ондаған үлкен қола бетперделер мен бас (алғашқыда алтын фольгадан жасалған бетперделері бар кемінде алты бас), бұрышты адам дене мүшелерімен, әшекейленген бадам тәрізді көздермен, кейбіреулерінде шығыңқы оқушыларымен және үлкен жоғарғы құлақтарымен бейнеленген. Сансиндуидің көптеген қола беттерінде бояу іздері сақталған: қара түс үлкен, пропорциясыз көздер мен қабауларында, ал еріндерде, мұрын тесіктерінде және құлақ тесіктерінде қызыл түс. Француз синологы Корин Дебайн Франкфурттың айтуынша, бұл түстер Шан әулетінің салт-дәстүрлерінен өзгеше ырым-жырымдарды көрсетеді. Вермильон "бояу емес, басқа дәм сезінуі, иіс алуы және естуі үшін (немесе тыныс алу, есту және сөйлеу қабілетін беру үшін) ырым-жырым бойынша ұсынылған нәрсе" деп түсіндіріледі. Бұл бас мүсіндерінің дизайнына сүйенсек, археологтар олардың ағаш тіректерге немесе тотемдерге орнатылғанын, мүмкін киім кигенін болжайды. Лю Янг "бұрынғы Сансиндуи тұрғындарының қоғамдық өмірінде маскамен жасалған ырым-жырымдар маңызды рөл атқарды" деп қорытындылады және бұл қоладан жасалған ырым-жырымдық бетперделерді ши – "персонатор, еліктеуші; қайтыс болған туыстың рәсімдік өкілі" киген нәрсе ретінде сипаттайды. Ши әдетте өлген адамның ерекшеліктерін қайталайтын костюм (мүмкін масканы қоса) киетін жақын, жас туыс болған. Ши – бұл ата-бабаның есімін еске түсіретін, яғни құрбандық шалатын ата-бабаның есімін сақтайтын тұлға. Мұндай рәсім кезінде еліктеуші драмадағы актерден гөрі көп нәрсе болды. Сансиндуидің маскалы қола мүсіндерінің бәрі кейіпкерге ұқсайды. Бұл маскалар белгілі бір табиғаттан тыс күштерге еліктеп, олардың жалпыға ортақ игілігін қамтамасыз ету үшін қолданылған болуы мүмкін. Джулиан Джейнс екі палаталы сана гипотезасында осы "көккөз, үлкен құлақты қола бас мүсіндері мен маскаларды" "көз құдайларымен" (көздері үлкен және аузы ашық, галлюцинация туғызуға арналған бейнелермен) салыстырады және "оңтүстік қытайлық еліктеушілер осы гипноздық қола маскаларды киген, өлі ата-бабаның рухын маскамен жамылған бетпен бейнелеген" деген болжам айтады. Басқа қола бұйымдары: бүркіт тұмсықтары бар құстар, жолбарыстар, үлкен жылан, жануарлардың маскалары, қоңыраулар және ежелгі қалқаннан әшекей болуы мүмкін қоладан жасалған дөңгелек. Қоладан басқа, Сансиндуиден табылған заттардың арасында Қытайдағы бұрынғы неолиттік мәдениеттерге тән нефрит бұйымдары, мысалы, конг және чжан болды.
This ancient culture had a well developed bronze casting industry that permitted the manufacture of many impressive articles, such as the world's oldest life size standing human statue (260 cm high, 180 kg), and a bronze tree with birds, flowers, and ornaments (396 cm), which some have identified as renderings of the fusang tree of Chinese mythology. The Dawn Redwood also may be found relatively near on the eastern fringe of the Sichuan Basin. The most striking finds were dozens of large bronze masks and heads (at least six heads with gold foil masks originally attached) represented with angular human features, exaggerated almond shaped eyes, some with protruding pupils, and large upper ears. Many Sanxingdui bronze faces had traces of paint smears: black on the disproportionately large eyes and eyebrows, and vermillion on the lips, nostrils, and ear holes. According to the French sinologist Corinne Debaine Francfort, these colours provide evidence for ritual practices that were very different from those of the Shang dynasty. Vermillion is interpreted "not be coloring but something ritually offered for the head to taste, smell, and hear (or something that gave it the power to breathe, hear, and speak)". Based upon the design of these heads, archaeologists believe they were mounted on wooden supports or totems, perhaps dressed in clothing. Liu Yang concludes "masked ritual played a vital role in community life of the ancient Sanxingdui inhabitants", and he characterizes these bronze ritual masks as something that may have been worn by a shi "personator, impersonator; ceremonial representative of a dead relative". <blockquote>The shi was generally a close, young relative who wore a costume (possibly including a mask) reproducing the features of the dead person. The shi was an impersonator, that is, a person serving as a reminder of the ancestor to whom sacrifice was being offered. During such a ceremony, the impersonator was much more than an actor in a drama. Although the exact meaning may have been different, the group of Sanxingdui masked figures in bronze all have the character of an impersonator. It is likely the masks were used to impersonate and identify with certain supernatural beings in order to effect some communal good. compares these "bulging eyed, big eared, bronze heads and masks" with "eye idols" (effigies with large eyes and open mouths designed to induce hallucinations) in Julian Jaynes's bicameral mentality hypothesis; and proposes, "[i]t is possible that southern Chinese personators wore these hypnotic bronze masks, recursively representing the spirit of a dead ancestor with a mask that represents a face disguised by a mask". Other bronze artifacts include birds with eagle like bills, tigers, a large snake, zoomorphic masks, bells, and what appears to be a bronze spoked wheel but is more likely to be decoration from an ancient shield. Apart from bronze, Sanxingdui finds included jade artifacts consistent with earlier neolithic cultures in China, such as cong and zhang.
Космология
Неолит дәуірінде шығыс азиялықтар аспанның төрт бөлігін жануарлармен байланыстырды: шығысқа көк айдаһар, оңтүстікке қызыл құс, батысқа ақ жолбарыс және солтүстікке қара торнай. Осы Төрт Символдың (қытай шоқжұлдызы) әрқайсысы тиісті маусымда көрінетін шоқжұлдызбен байланысты болды: көктемде айдаһар, жазда құс, және т.б. Сансиндуйда табылған заттардың көп бөлігі құстар, айдаһарлар, жыландар мен жолбарыстардан тұрады. Бронза бұйымдары ғаламды бейнелеуі мүмкін. Олар ғаламның (немесе ата-бабалардың) рухтарымен байланыс орнатуға арналған салт-дәстүрлердің бөлігі болған-жоқпын анықтау қиын. Қолжазбалардың жоқтығынан табылған заттардың мақсатын анықтау қиын. Кейбір ғалымдардың пікірінше, осы жануарлардың суреттерінің, әсіресе кейінгі Хан кезеңінде жиі кездесуі, адамдардың өз әлемін және оның космологиясын түсінуге бейімделу әрекеті болуы мүмкін. (Сансиндуйда табылған жаделер де ежелгі Қытайдың алты түрі ритуалдық жаделерімен сәйкес келеді, олардың әрқайсысы компастың төрт бағытымен (солтүстік, оңтүстік, шығыс, батыс) және аспан мен жермен байланысты болуы мүмкін.)
As far back as Neolithic times, East Asians identified the four quadrants of the sky with animals: Azure Dragon of the East, Vermillion Bird of the South, White Tiger of the West, and Black Tortoise of the North. Each of these Four Symbols (Chinese constellation) was associated with a constellation that was visible in the relevant season: the dragon in the spring, the bird in the summer, etc. Since these four animals—birds, dragons, snakes, and tigers—predominate the finds at Sanxingdui, the bronzes might represent the universe. It is unclear whether they formed part of ritual events designed to communicate with the spirits of the universe (or ancestral spirits). As no written records remain it is difficult to determine the intended uses of objects found. Some believe that the continued prevalence of depictions of these animals, especially in the later Han period, was an attempt by humans to "fit into" their understanding of their world, their cosmology. (The jades that were found at Sanxingdui also seem to correlate with the six known types of ritual jades of ancient China, again each might be associated with a compass point (N, S, E, W) plus the heavens and earth.)