Кіріспе

Цзянсидің тарихы төменгі палеолит кезеңінен қазіргі уақытқа дейін созылады, себебі Цзянсиде адамдар бір миллион жыл бұрын қоныстанған. Соңғы кезде ғана белгілі болған Цзянсидегі ең ерте қыш ыдыстар б.з.д. 11000 жылға дейін саналатын, алайда жақындағы қазбалар ең ерте қыш ыдыстардың шамамен б.з.д. 18000 жылға жататынын, олардың Цзянсидегі Сианьрен үңгірінен табылғанын көрсетті. Бұл қытай провинциясында неолиттік кезеңнің толыққанды дамуы б.з.д. 8000 жылға дейін, яғни 10 000 жылдан астам бұрын егіс күріштің табылуымен байланысты Сианьрендоң мәдениетімен белгіленді. Одан кейін б.з.д. 2000 жыл шамасында Вучэн және Даянчжоу мәдениеттерімен белгіленген қола ғасыры, сосын б.з.д. 500 жылға дейінгі темір ғасыры келді. Цзянсиде алғашқы қоныстанған халық – Байюэ, олардың ықпалы қазіргі Ган қытай диалектілерінде сақталған. Цзянсиді б.з.д. 1-ші мыңжылдықта У, Юэ, Чу мемлекеттері биледі, ал б.з.д. 200 жыл шамасында оны қытайлық Хань әулеті жаулап алды. Гань өзені аңғарында орналасқан Цзянси солтүстік-оңтүстік бағыттағы маңызды көлік арнасын ұсынады. Оның таулармен қоршалған орналасуы Цзянси жерлерінің жеке географиялық аймақ және тәуелсіз мәдени бірлік ретінде дамуына жағдай жасады. Бұл аймақ Солтүстік Қытай жазығынан және Янцзы өзені аңғарынан қазіргі Гуандун аумағына дейінгі байланыс жолдарының бірі болып табылады. Осының нәтижесінде Цзянси тарихының көп бөлігінде стратегиялық маңызға ие болды.

Ерте тарих

Цзянси Шан әулеті кезінде (б.з.д. 16-11 ғасырлар) ерте Қытай өркениетінің ықпал аймағынан тыс болды. Бұл дәуір туралы мәліметтер аз, бірақ аймақта Юэ тайпаларының қоныстанғаны мүмкін. Көктем және күз кезеңінде қазіргі Цзянсидің солтүстік бөлігі У мемлекетінің батыс шекарасын құрады. Осы кезде Ай (艾) және По (番, кейін 潘) деген екі елді мекен белгілі болған. 473 жылы У мемлекетін Юэ мемлекеті (қазіргі солтүстік Чжэцзян негізінде құрылған) басып алғаннан кейін, Чу мемлекеті (қазіргі Хубэй негізінде құрылған) солтүстік Цзянсиді иеленді, ал оңтүстікте Юэ тайпаларының ықпалы болған болуы мүмкін. Чу 333 жылы Юэ тайпаларын бағындырды, ал 221 жылы Цинь мемлекеті Чуді бағындырды. Осы жылы Цинь династиясы құрылды, ол бірінші біріккен Қытай мемлекеті болды.

Қазіргі заман

Цинь әулетінің құлдырауынан кейін Цзянси коммунистердің ең алғашқы базаларының біріне айналды және көптеген шаруалар өсіп келе жатқан халық революциясына қосылды. 1927 жылғы 1 тамызда Қытай Азамат соғысы кезінде Цзянсиде Нанчан көтерілісі болды. Кейін коммунистік басшылар Гоминьданның оларды жою әрекеттерінен қашып, Цзянсидің оңтүстік және батыс тауларында жасырынды. 1931 жылы коммунистер Цзянсидің Қытай Республикасынан тәуелсіздігін жариялап, Рүйцзинде (瑞金) «Қытай Кеңес Республикасын» құрды, оны кейде «Ескі Қызыл астана» (红色故都) немесе жай ғана «Қызыл астана» деп атайды. 1935 жылы ұлтшыл күштер толықтай қоршағаннан кейін, коммунистер қоршаудан шығып, Яньаньға ұзақ жорысты бастады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Дулиттл рейсінен кейін Қытайға құлаған B-25 американдық экипаждардың көпшілігі қытай азаматтары мен әскерлерінің көмегімен қауіпсіздікке жетті. Бірақ, америкалықтарды баспанаға алған қытай халқы үшін бұл қымбатқа түсті. Жапон императорлық армиясы қытайлықтарды құлаған американдық ұшқыштарға көмектесуден үркіту үшін Чжэцзян-Цзянси жорығын бастады. Жапондықтар Дулиттлдің адамдарын іздеу кезінде шамамен 250 мың бейбіт тұрғынды өлтірді.