Кіріспе
Африкалық әріптестердің өзара тексеру механизмі (АӨЖМ) - бұл Африка одағына мүше мемлекеттердің өз еркімен қосылған өзара келісілген құрал. Ол 2003 жылы құрылған. АӨРМ-нің мандаты Африка елдері арасында саяси, экономикалық және корпоративтік басқару құндылықтары, кодекстері мен стандарттарына сәйкес келуді және әлеуметтік-экономикалық дамудағы мақсаттарды қамтамасыз етуді, сондай-ақ АУ-дың 2063 жылғы күн тәртібі мен 2030 жылға дейінгі тұрақты даму мақсаттарын бақылау мен бағалауды қамтамасыз ету болып табылады.
Африканың жақсы басқаруды өзін-өзі бағалауы
Африка одағының (АУ) мамандандырылған агенттігі, Африкалық әріптестердің сараптама механизмі (АПРМ) 2002 жылы басталды және Африка одағы 2003 жылы Африканың дамуы үшін жаңа серіктестікті (NEPAD) іске асыру аясында құрды. АӨЖК тәжірибе алмасу, үздік тәжірибені нығайту, кемшіліктерді анықтау және саяси тұрақтылыққа, жоғары экономикалық өсуге, тұрақты дамуға және субрегионалды және континенттік экономикалық интеграцияны жеделдетуге әкелетін саясатты, стандарттар мен практикаларды дамыту қажеттілігін бағалау құралы болып табылады. АӨЖК мүше елдері өздерінің басқаруы мен әлеуметтік-экономикалық дамуының барлық аспектілерін өз бетінше бақылайды. Африка одағының (АУ) мүдделі тұлғалары мемлекеттік басқарудың барлық салаларының - атқарушы, заңнамалық және сот органдарының, сондай-ақ жеке сектордың, азаматтық қоғам мен БАҚ-тың өзін-өзі бағалауына қатысады. АӨЖК-ны қайта қарау процесі мүше мемлекеттерге басқару және әлеуметтік-экономикалық көрсеткіштер бойынша ұлттық диалогқа кеңістік береді және алдағы қадамдар туралы консенсусты құруға мүмкіндік береді. Кенияның Найроби қаласында өткен 25-ші саммитте АӨР-дің мемлекет және үкімет басшылары форумы 2016-2020 жылдарға арналған стратегиялық жоспарды және АӨРМ-нің жарғысын қабылдады. 28 -ші АУ мемлекет және үкімет басшылары ассамблеясы АӨРМ-нің өкілеттігін кеңейтіп, континенттің негізгі басқару бастамаларын іске асыруды бақылау мен қадағалауды қамтыды. Сонымен қатар, АО Ассамблеясы АӨРМ-нің өкілеттіктерін Африка Одағының (АО) 2063 күн тәртібінің және Біріккен Ұлттар Ұйымының тұрақты даму мақсаттарының (БҰҰМ) 2030 күн тәртібінің орындалуын бақылауға дейін кеңейтті. 2018 жылы 11-ші АУ-дың мемлекет және үкімет басшыларының кезектен тыс саммиті АУ-ның 28-ші кезекті сессиясында қабылданған Ассамблея/АУ/Dec.635 ((XXVIII) шешіміне сәйкес АӨРМ-ді Африка одағына толықтай біріктіру туралы шешімге келді. Ассамблея сонымен қатар 2020 жылдың қаңтар айында Эфиопияның Аддис-Абеба қаласында өткен 32-ші АӨР форумында Сейшелдер Республикасы мен Зимбабведің қосылуымен 40 мүшеге ие болған АО мүше елдерінің АӨРМ-ге жалпыға бірдей қосылуын шақырды.
Елдік шолудың төрт түрі
1. Жасырын Негізгі шолу бір елдің АӨЖК-ға мүше болғаннан кейін бірден жүргізіледі 2. Әр төрт жылда бір рет кезеңдік тексеру 3. Мақсатты тексеру: мүше елдің өзі тапсырылған тексерулер шеңберінен тыс талап еткен 4. АӨР форумы тапсырған шолу, саяси және экономикалық дағдарыстың алғашқы белгілері пайда болған кезде.
2. Periodic Review every four years
3. Targeted Review – requested by the member country itself outside the framework of mandated reviews
4. A Review commissioned by the APR Forum when there are early signs of pending political and economic crisis.
Төрт тақырыптық бағыт
1. Жасырын Демократия және саяси басқару (ДПУ) 2. Экономикалық басқару және басқару (ЭҚМ) 3. Корпоративтік басқару (КК) 4. Кең ауқымды әлеуметтік-экономикалық даму (СЭД)
2. Economic Governance and Management (EGM)
3. Corporate Governance (CG)
4. Broad based Sustainable Socio economic Development (SED)
Консультация
АӨР хатшылығы мен тексерілетін ел өзара түсіністік туралы меморандумның (МҰ) жалпы процесін және шарттарын талқылайды. Тексерілетін ел Хатшылықпен байланыс орнату және оған тиісті заңдарды, келісімдерді, бюджеттерді және даму жоспарларын ұсыну үшін байланыс нүктесін құрады. Хатшылық негізді бағалау құжатын дайындайды. Сонымен қатар, тексерілетін ел өз бетінше АӨӨ-нің өзін-өзі бағалау сұранысын толтырады, азаматтық қоғамнан мәліметтер жинап, елдің мәселелерін сипаттайтын құжатты және АӨӨМ кодекстері мен стандарттарына, Африка одағының жарғысына және БҰҰ міндеттемелеріне сәйкестікті қалай жоспарлайтыны туралы нақты қадамдар мен мерзімдер бар Ұлттық іс-қимыл бағдарламасын (ҰЖЖ) әзірлейді. Құрылған елдік сараптама тобы сараптама миссиясы кезінде назар аударатын мәселелерді сипаттайтын есеп жасайды. 2. Қауіпсіздік. СӨЗЕМ МИССИЯСЫ Өкімет, лауазымды адамдар, саяси партиялар, парламентарийлер, азаматтық қоғам ұйымдарының өкілдерімен (мысалы, БАҚ, академиялық қауымдастықтар, кәсіподақтар, кәсіби ұйымдар) және жеке сектормен кең ауқымды консультациялар жүргізеді. Миссия әдетте екі жарым-үш аптаға созылады. 3. Өмірлік. ЖАЛПЫРЫЛЫҚ ХАБАРЛЫҚ ҚТР-ны ел бойынша қарау тобы тексерілетін ел туралы есеп жасайды. 4. Ауыртпалық ПЕРИЗЕРЛІК ТӨРКЕСІ АРР форумы деңгейінде өткізіледі, оның негізінде АРР Панельінің топтың қорытындылары туралы есебі қолданылады. АӨР форумы осы ұсыныстарды тексерілетін елдің басшылығымен талқылайды. 5. Қалай? Түпкілікті есеп 6 ай ішінде, сарапшылармен сараптамадан кейін, жарияланған елдік сараптамалық есеп субөңірлік институттарға (Пан-Африкалық Парламент, Адам және халықтардың құқықтары жөніндегі Африка комиссиясы, АО Бейбітшілік және қауіпсіздік кеңесі, Африка Одағының Экономикалық, әлеуметтік және мәдени кеңесі [ECOSOCC AU]) ұсынылуы тиіс. Содан соң есеп жұртшылыққа жарияланады.
Visits the Country under review and conducts broad based consultations with government, officials, political parties, parliamentarians, and representatives of civil society organisations (e. g. media, academia, trade unions, professional bodies), and the private sector. The mission typically lasts two and a half to three weeks. 3. DRAFT REPORT
The APR Country Review Team drafts a report on the Country under review. 4. THE PEER REVIEW
takes place at the level of the APR Forum, using the APR Panel's report on the team's findings as a basis. The APR Forum discusses these recommendations with the Reviewed Country's leadership. 5. FINAL REPORT
Within six months, after the peer review, the published Country Review Report must be tabled in sub regional institutions (Pan African Parliament, African Commission on Human and Peoples' Rights, AU Peace and Security Council, Economic, Social and Cultural Council of the African Union [ECOSOCC AU]). The report is then made publicly available.
Елдің шолуынан кейін не болады
Ұлттық іс-қимыл бағдарламасы қысқа мерзімді, орта мерзімді және ұзақ мерзімді мақсаттарға бөлінеді және оны Ұлттық басқару комиссиясы/ Басқарушы кеңес немесе мемлекеттік және мемлекеттік емес өкілдердің кішігірім органы үнемі бақылайды. Жыл сайын АӨЖ форумына іске асыру барысы туралы есептер ұсынылады. АӨЖ хатшылығы қабылданған міндеттемелерді қадағалайды, аймақтық семинарлар өткізіп, тексерулер барысында анықталған үздік тәжірибелерді бөліседі және АӨЖЖ жоспарларын орындау үшін техникалық қолдау көрсетеді.
АӨЖК-ге мүшелік
АӨЖК-ға мүшелік ерікті түрде жүзеге асырылады және барлық Африка одағына мүше елдерге ашық. Қатысу мүшелікке қызығушылық білдіруден басталады, содан кейін ел мен АӨР форумы арасында өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойылады.
Стратегиялық серіктестер
АӨЖМ Форум стратегиялық серіктестер ретінде белгілеген серіктес мекемелермен арнайы қолдау келісімдерін жасады. Олар: Африкалық әлеуетті дамыту қоры (ACBF), Африка даму банкі (AfDB); Мо Ибрагим қоры; Біріккен Ұлттар Ұйымының Африка экономикалық комиссиясы (UNECA); Африка бойынша арнайы кеңесшінің кеңсесі (OSAA); Біріккен Ұлттар Ұйымының Даму бағдарламасының (UNDP) Африка аймақтық бюросы.