Шварценбергтің Австрия саясатындағы рөлі

Кіріспе

Феликс Людвиг Иоганн Фридрих, Шварценберг князі (Felix Ludwig Johann Friedrich Prinz zu Schwarzenberg; 2 қазан 1800 – 5 сәуір 1852) – богемиялық ақсүйек және 1848 жылғы революциялардан кейін Австрия империясын Еуропаның алып державасы ретінде қайта орнатуға атсалысқан австриялық мемлекет қайраткері. Ол 1848 жылдан 1852 жылға дейін Австрия империясының Министр-президенті және Сыртқы істер министрі қызметтерін атқарды.

Өмір

Феликс Чехиядағы Чески Крумлов қамалында (Бохмиск Крумау) Шварценбергтер әулетінің князі Иосифтің (1769–1833) және оның әйелі Аренбергтің Паулинасының екінші ұлы ретінде дүниеге келді. Шварценбергтер әулеті Богемиядағы ең беделді ақсүйек отбасыларының бірі болды. Оның ағасы, Шварценбергтер әулетінің князі Иоганн Адольф II кейіннен Венадан Пльзенге (Пилсен) дейінгі император Франц Иосиф темір жолының құрылысын бастады, ал Феликстің кіші інісі Фредерик 1835 жылы Зальцбург архиепископы, ал 1849 жылы Прага архиепископы болды. Шварценбергтер әулетінің князі Карл Филипптің (1771–1820) немересі, Наполеон соғыстарының соңғы кезеңдерінде Австрия армиясының қолбасшысы болған Шварценберг, қысқа ғана әскери қызметтен кейін дипломатиялық қызметке кірісті, онда ол мемлекеттік канцлер князь Клеменс фон Меттернихтің қолдауына ие болып, Санкт-Петербург, Лондон, Париж, Турин және Неаполь қалаларындағы Австрия елшіліктерінде қызмет етті. 1828 жылы Лондонға атташе ретінде келген кезде ол Джейн Дигбимен қарым-қатынас құрды, оны күйеуі, Эдвард Лоу, 1-ші Элленборо графымен ажырастырып, жүкті қылғаннан кейін тастап кетті. Бұл оқиғадан кейін Лондонда оған «Кадланд князі» деген лақап қойылды. 1848 жылғы төңкеріс басталғанда, ол Австрияның Ломбардия-Венеция патшалығына шақырылып, фельдмаршал Иозеф Радецкийге қосылып, Миланда Сардиния королі Карл Альберттің итальяндық көтерілісшілерін жеңді. Радецкийдің жақын кеңесшісі болғанымен қатар, Прагадағы және қазан айындағы Вена көтерілісін басып тастаған Виндиш-Гратц маршалы князі Альфредтің қарындасының күйеуі ретінде, Шварценберг 1848 жылдың 21 қарашасында Австрияның президенті – бір жыл ішіндегі алтыншы премьер-министр және сыртқы істер министрі болып тағайындалды. Ол бұл лауазымдарда қайтыс болғанға дейін қызмет етті. Оның алғашқы қадамы – Австрия императоры Фердинанд I-нің орнын оның жүрек туысы Франц Иосифпен алмастыру болды. Мұрагерлік таққа талапкер архиепископ Франц Карл мұрагерліктен бас тартқаннан кейін, Фердинанд 2 желтоқсанда Оломоуцта тақтан бас тарды. Шварценберг консервативті саясаткерлермен, мысалы, ішкі істер министрі граф Франц фон Стадионмен, сондай-ақ либералды одақтастарымен, барон Александр фон Бах, Карл Людвиг фон Брук және Антон фон Шмерлингпен, сондай-ақ богемиялық федералист білім министрі граф Леопольд фон Тунн унд Хогенштейнмен бірлесіп жаңа үкімет құрды. Меттернихтің тағдырынан сабақ алған Шварценберг тек күресуге ғана емес, төңкерісті жеңуге де ниеттенді. Франкфурт Парламентіндегі неміс мәселесіне қатысты пікірлерге қарсы, ол Германия Конфедерациясына және одан тыс жерлердегі барлық Австрия тәждік жерлерін қамтитын Австриялық Германия федерациясының идеясын жақтады. Ол Австрия делегаттарын шақырып алып, Франкфурт жиналысының заңдылығын жойды және 1849 жылғы наурыз конституциясын жариялап, Австрияның Кремсьер Парламентінің федералистік идеяларына қарсы шықты. Жаңа императормен бірге Шварценберг венгр көтерілісін басуға көмектесу үшін Ресей армиясын шақырып, Австрияға Пруссияның Германияға үстемдік етуге тырысуын тоқтатуға мүмкіндік берді. Ол демократиялық реформаларды жойып, 1849 жылғы наурыз конституциясымен Габсбург империясын біртұтас, орталықтандырылған мемлекетке айналдырып, Австрияда монархиялық билікті қайта орнатты. Неміс дуализмі мәселесінде ол Пруссияға Ольмюц пунктуациясын таңды, оны Германияны өз қамқорлығымен біріктіру жоспарынан уақытша бас тартуға және ескі неміс конфедерациясын реформалауға мәжбүр етті. Сонымен қатар, оның үкіметі әкімшілік, құқықтық және білім беру салаларында маңызды реформалар жүргізді. Шварценберг 1852 жылдың 5 сәуірінде, дүйсенбі күні кешкісін инсульттан қайтыс болды.

Felix was born at Český Krumlov Castle (Böhmisch Krumau) in Bohemia, the second son of Prince Joseph of Schwarzenberg (1769–1833) and his wife Pauline of Arenberg. The House of Schwarzenberg was one of the most influential Bohemian noble families; his elder brother Prince Johann Adolf II of Schwarzenberg later initiated the building of the Emperor Franz Joseph Railway line from Vienna to Plzeň (Pilsen), while Felix' younger brother Frederick became Archbishop of Salzburg in 1835 and Archbishop of Prague in 1849. The nephew of Prince Karl Philipp of Schwarzenberg (1771–1820), commander of the Austrian armies in the last phases of the Napoleonic wars, Schwarzenberg after a short military interlude entered the diplomatic service, where he became a protégé of State Chancellor Prince Klemens von Metternich and served in several Austrian embassies at Saint Petersburg, London, Paris, Turin, and Naples. During his time as a London attaché in 1828 he had an affair with Jane Digby, whom he deserted after causing her then husband – Edward Law, 1st Earl of Ellenborough – to divorce her, and making her pregnant. This episode led to the nickname of "Prince of Cadland" being applied to him in London. Upon the outbreak of the 1848 Revolutions, he rushed to the Austrian Kingdom of Lombardy–Venetia to join Field Marshal Joseph Radetzky defeating the Italian rebel forces of King Charles Albert of Sardinia in Milan. For his role as a close advisor to Radetzky, as well as his status as brother in law to Marshal Prince Alfred of Windisch Grätz, who had suppressed the Czech "Whitsun Riot" in Prague and the Vienna Uprising in October, Schwarzenberg was appointed Austrian minister president—the sixth within a year—and foreign minister on 21 November 1848. In these offices, which he both held until his premature death, his first step was to secure the replacement of incapacitated Emperor Ferdinand I of Austria by his nephew Francis Joseph. After heir presumptive Archduke Franz Karl had renounced the succession, Ferdinand abdicated in Olomouc on December 2. Schwarzenberg formed a new government with conservative politicians like Interior Minister Count Franz von Stadion but also liberal allies like Baron Alexander von Bach, Karl Ludwig von Bruck and Anton von Schmerling as well as the Bohemian federalist Education Minister Count Leopold von Thun und Hohenstein. Learning from Metternich's fate, Schwarzenberg was determined not only to fight, but overcome revolution. Against the perceptions in the Frankfurt Parliament concerning the German question, he advocated the idea of an Austrian German federation, including all Austrian crown lands in and outside the German Confederation. He delegitimized the Frankfurt assembly by recalling the Austrian delegates and preempted the federalist ideas of the Austrian Kremsier Parliament with the promulgation of the March Constitution in 1849. Together with the new Emperor, Schwarzenberg called in the Imperial Russian Army to help suppress the Hungarian revolt, and thus give Austria free rein to attempt to thwart Prussia's drive to dominate Germany. He undid democratic reforms and re established monarchist control in Austria, with the 1849 March Constitution that transformed the Habsburg Empire into a unitary, centralized state. In matters of German dualism, he was able to impose the Punctation of Olmütz on Prussia, forcing it to abandon, for the moment, its plan of unifying Germany under its own auspices, and to acquiesce in the reformation of the old German Confederation. At the same time his government initiated substantial administrative, juridical, and educational reforms. Schwarzenberg died in office at Vienna, suffering a stroke in the early evening of Monday, April 5, 1852.

Мұра

Шварценберг Еуропада қабілетті мемлекет қайраткері ретінде зор құрметке ие болды (кейбіреулер оны "Австрияның Бисмаркі" деп атады), бірақ оған тіпті оның императоры да көп сенім артпады. Ресейдің Венгрияға араласуынан кейін, Австрия "өзінің мінекейсіздігімен әлемді таң қалдырады" деген оның мәлімдемесі (немесе күмәнді мәлімдемесі: тарихшы Эдвард Краншоудың сөзіне сүйенсек, бұл шындыққа жатпайды) Қырым соғысында ащы еске түсірілді, бұл соғыс оның өлімінен кейінгі беделін түгелдей құлатты. Конституциялық басқару идеялары мен абсолюттік монархияны қайта жаңғырту арасында тебіліс жасаған Шварценберг либералдық және консервативтік топтардың екеуінің де көңілін қалдырды. Дегенмен, оның зиялы қабілеті мен еңбекке жарамдылығы жоғары болды; және тарихшылар оның кенеттен қайтыс болуын Австрия үшін ауыр қайғы деп санайды, себебі императордың тұсында оның орнын басуға келген ешбір саясаткер оның еуропалық даңқына немесе саяси шеберлігіне жете алмады. Шварценбергтің өмір бойына Будапешт қаласының құрметті азаматтығымен марапатталуы 2011 жылы қала әкімі Иштван Тарлос басшылығымен жергілікті билік тарапынан ресми түрде жойылды.