Мельбурн қаласының құрылу тарихы

Кіріспе

Австралиядағы Мельбурн қаласының қалыптасуы

Мельбурн қаласы 1835 жылы негізделген. Мельбурн қаласының негізі қаланған жағдайлар мен кімге құрмет көрсету тиіс деген мәселе ұзақ жылдар бойы дау тудырып келген.

Барлау

Көбінесе Сиднейден жұмыс істейтін отарлаушылар Австралия құрлығының оңтүстік-шығыс жағалауын зерттеді. 1797 жылы Джордж Басс Австралия материгі мен Ван Дименс жері (Тасмания) арасындағы Басс бұғазын ашты; Басс батысқа қарай Батыс портына дейін жүзіп кеткен. 1800 жылы Джеймс Грант та теңіз саяхатшысы болды. 1802 жылы Джон Мюррей «Леди Нельсон» кемесімен Порт-Филиппке жүзіп келген алғашқы еуропалық болды, бірақ ол шығанақтың солтүстік жағына жетпеді. Одан кейін көп ұзамай Мэтью Флиндэрс келді. 1803 жылдың қаңтар айында Чарльз Роббинс пен Чарльз Граймс «Камберленд» шхунасында бүкіл шығанақты зерттеп, Ярра өзенінің сағасын тапты, олар Коллингвудтағы Дайтс-Фоллсқа дейін қайықпен жүрді. 1803 жылдың қазан айында Порт-Филипптің аузында Салливан шығанағында соттылардың қонысы құрылды, бірақ ол тасталып, 1804 жылдың қаңтарында Ван Дименс жеріне көшірілді. Хьюм мен Ховелл экспедициясы 1824 жылдың желтоқсанында қазіргі Мельбурнның солтүстігінен өтіп, Порт-Филиппке, дәлірек айтқанда Корио шығанағына жетті. Сотқылдан қашқан Уильям Бакли болмаса, 1804-1835 жылдар аралығында еуропалықтардың бұл жерге басқа ешқандай ресми сапары тіркелмеген.

Елді мекен

1834 жылы Эдвард Хенти мен оның бауырлары Портленд шығанағында Викториядағы тұрақты алғашқы елді мекенді құрды. Хентилердің іс-әрекеттері туралы жаңалық Лансестонға жеткенде, Джон Бэтмен мен инвесторлар тобы Порт-Филип қауымдастығын құрды – бұл Тасмания банкирлері, мал өсірушілер және Шығыс Үндістан компаниясының зейнеткерлерінен құралған, Порт-Филипке қоныстану мақсатымен құрылған топ. 1835 жылдың сәуір айында Бэтмен «Ребекка» деп аталған шлюпты жалдап, боғаз арқылы Порт-Филипке, Ярраның аузына дейін жүзіп өтті. Ол қазіргі Мельбурн қаласының солтүстік жақтарындағы кең аумақты зерттеді, солтүстікке қарай Кейлорға дейін, тіпті Короройт тауына дейін көтерілді. Ол өтіп өткен жерлердің көп бөлігі ағашсыз болды және тығыз кенгуру шөбімен (Themeda triandra) жабылғандықтан, ол: «Дүниедегі кез келген жерге тең, ең жақсы сапалы жер, мен өмірімде көрген ең әдемі қой жайылымы» деп жазды.

Бэтмен келісімшарты

6 маусымда Бэтмен өзінің күнделігінде жергілікті аборигендермен, Вурунджери тайпасымен келісімге қол қойғанын жазды. Осы келісім бойынша Бэтмен Ярра өзенінің жанындағы және Джилонг маңындағы, оңтүстік-батыстағы Корио шығанағындағы жерді сатып алмақ болды. Алдымен ол келісімге келген сегіз "басшыға" жамылғы, пышақ, томахок, қайшы, көзілдірік, ұн, орамал және көйлек сыйлады. Тарихшы Ричард Брумнің айтуынша, бұл келісім еуропалықтардың аборигендердің жерлерін иелену және пайдалану туралы келіссөздер жүргізген алғашқы және жалғыз құжатталған жағдай болды, бірақ кейіннен Жаңа Оңтүстік Уэльс губернаторы Ричард Бурк оны күштен шығарды. Кейбір тарихшылар, мысалы Алистер Кэмпбелл, оның нақтылығына күмән келтірді. Еуропалықтар келіссөздер мен рәсімдерді жерді сатып алу деп түсіндірсе, Кулин тайпасы уақытша жерді пайдалануға рұқсат беретін тандеррум рәсімін өткізіп жатқандықтарына сенді. Бэтмен Ярра өзенімен қайықпен бір топты жоспап жіберді. 8 маусымда ол күнделігіне былай деп жазды: "Олай болса, қайық үлкен өзенге көтерілді және шамамен алты шақырым жоғарыда өзеннің суының жақсы және терең екенін көріп қуандым. Бұл ауыл құруға қолайлы орын болады". Бұл соңғы сөйлем кейіннен Мельбурнның "негіздемелік хартасы" ретінде танымал болды, бірақ Бэтмен Ярра өзенінен немесе оның саласы Марибирнонг өзенінен сөз қылғаны әлі де нақты емес. Бэтмен кейін салған карта аймақтың нақты географиялық ерекшеліктерімен толық сәйкес келмейді.

Тасманиялық елді мекен

Бэтмен Лансестонға оралып, Ярра өзенінде елді мекен құру үшін үлкен экспедиция ұйымдастыруды жоспарлай бастады. Джон Паско Фокнер де Портлендтегі Хенти елді мекенінің жаңалығы жеткеннен бері әрекетсіз отырмады. Ол да "Энтерпрайз" атты кеме сатып алды. Ол Бэтменмен кездесіп, Бэтменнің ашқан жеріне қоныстанбайтынын мәлімдеді, бірақ шындығында соны ниеттеніп отырды. "Энтерпрайз" 4 тамызда болашақ қоныс аударушылар тобымен бірге теңізге шықты, бірақ Фокнер кемеде болған жоқ, себебі жергілікті шериф оған көптеген қарыздарын төлемегенше кетуге рұқсат бермеді. Аймақты қарап шыққаннан кейін экспедицияның уақытша командирі Джон Ланси елді мекен үшін орын таңдады. 1835 жылдың 30 тамызында кеме жағаға тірелді және жүк түсірілді. Орын Ярраның солтүстік жағалауында, қазіргі Спенсер көпірі мен Кингс көпірі арасында, қазір "Энтерпрайз" паркі деп аталатын жерде болды (сондай-ақ "Бэтмен" паркі мен "Энтерпрайз" (1830 жылғы кеме) туралы да қараңыз). Темірқасықта Бэтмен 20 шілдеде "Ребекка" кемесімен Лансестоннан шықты, бірақ ол шығанақтың батыс жағындағы Индентед-Хедте бірнеше апта уақытша лагерьде болды. Мұнда ол 1803 жылы Соррентодан қашып келген, 30 жылдан астам уақыт Порт-Филлип айманындағы аборигендермен бірге өмір сүрген ағылшын Уильям Баклиге кездесті. Осылайша, Бэтменнің тобы Ярраға 2 қыркүйекте ғана жетті, онда олар Фокнердің адамдарының иелігінде екенін көріп алаңдады және ашуланды. Қызу тартыстан кейін екі топқа жердің барлығына жететінін шешуге келді. 16 қазанда Фокнер басқа қоныс аударушылармен келгенде, олар жерді бөлісіп, кімнің бірінші келгеніне дауласпауға келісті. Бұл оның мүддесіне сай болды, өйткені зорлық-зомбылық туған жағдайда губернатор Бурк елді мекенді және қоныс аударушылардың жер құқықтарын мойындау ықтималдығы азайады.

Batman returned to Launceston and began plans to mount a large expedition to establish a settlement on the Yarra. John Pascoe Fawkner also had not been idle during the period since news of the Henty settlement at Portland had reached him. He also bought a ship, the schooner Enterprize. He met with Batman and assured him that he was not intending to settle at the site of Batman's discoveries, but he in fact had every intention of doing so. The Enterprize sailed on 4 August, with a party of intending settlers, although Fawkner was not aboard because the local sheriff would not allow him to leave until he paid his many debts. After looking around the area, the acting commander of the expedition, John Lancey, chose a spot for the settlement, where, on 30 August 1835, the ship was anchored and the goods aboard unloaded. The spot was on the north bank of the Yarra, roughly between the present Spencer St Bridge and the Kings Bridge, in what is now called Enterprize Park (see also Batman Park and Enterprize (1830 ship)). Meanwhile, Batman had sailed from Launceston in the Rebecca on 20 July, but he had spent several weeks at a temporary camp site at Indented Head on the western side of the bay. Here he was amazed to meet an Englishman, William Buckley, a former convict who had escaped from the settlement at Sorrento in 1803 and who had lived with the Aboriginal people around Port Phillip for more than 30 years. So it was not until 2 September that Batman's party reached the Yarra, where they were dismayed and angry to find Fawkner's people already in possession. After a tense standoff, the two groups decided that there was plenty of land for everybody, and when Fawkner arrived on 16 October with another party of settlers, he agreed that they should start parcelling out land and not dispute who was there first. It was in his interests to do this, since an outbreak of violence would make it even less likely that Governor Bourke would recognise the settlement and the legal land titles of the settlers.

Мельбурн қаласының құрылуы

Бэтмен де, Фокнер де жаңа қалада қоныстанды, оған бірнеше уақытша атаулар берілді, соның ішінде Батмания, Bearbrass, Bearport, Dutergalla, Glenelg, Neramnew және The Settlement. 1837 жылдың 10 сәуірінде губернатор Ричард Бурк британ премьер-министрі лорд Мельбурнның құрметіне ресми түрде Мельбурн деп аталды. Бэтмен және оның отбасы Коллинз көшесінің батыс шетінде орналасқан, кейін Бэтмен төбесі деп аталған жерге қоныстанды, қазір бұл жерде Спенсер көшесінің теміржол аулалары орналасқан. Ол 1836 жылдың сәуір айында төбенің етегінде үй салды. 1835 жылдан кейін Бэтменнің денсаулығы нашарлап, сифилис салдарынан денесі бүлініп, мүгедек болды. Ол әйелі, сотталған Элизабет Каллаганнан да алыстады. Олардың жеті қызы мен бір ұлы болды. Ұлы Ярра өзенінде суға батып қайтыс болды. 1838 жылы ол қаланың алғашқы газетін – «Мельбурн жарнамашысын» (Melbourne Advertiser) құрды. Мельбурнның солтүстігіндегі Паско Вейлде ол ірі жер иесі болды. Даулы тұлға болғандықтан, ол саясатқа белсенді түрде араласты. 1851 жылы Порт-Филип округінің бірінші заң шығару кеңесіне сайланды, ал 1856 жылы Викторияның өздік басқарушы колониясының бірінші Парламентіне Орталық провинциядан MLC ретінде сайланды. Мельбурн мен Лансестонда Фавкнер көптеген жаулары болды. Колонияның құрметті қариясы ретінде 1869 жылдың 4 қыркүйегінде Смит көшесінде, Коллингвудте 77 жасында қайтыс болды. Оның мемлекеттік жерлеу рәсіміне 200-ден астам карета қатысты, ал оның жерленген күні, 1869 жылдың 8 қыркүйегінде 15 000-ға жуық адам көше бойында тұрды. Ол Мельбурн қалалық зиратында жерленді. Оның Элизамен балалары болмады. 1913 жылдан 1969 жылға дейін Фокнер сайлау округі болды. Фокнер деп аталатын қала маңы бар, ал Фокнердің Паско Вейлдегі егістігі де қазір қала маңы болып табылады.